Σύνδεση συνδρομητών

Γράμμα σε έναν Ρώσο φίλο [13]

Κυριακή, 09 Οκτωβρίου 2022 12:27
Τέσσερις λογοτέχνες σε έναν πίνακα του Γκριγκόρι Τσερνέσοφ (1832). Από αριστερά: ο Ιβάν Κριλόφ, ίσως πιο επιγραμματικός ρώσος συγγραφέας, δραματουργός και δημοσιογράφος (1769-1844), ο Αλεξάντερ Πούσκιν (1799-1837), ο ποιητής Βασίλι Ζουκόφσκι (1787-1852) και ο ουκρανός ποιητής και μεταφραστής Νικολάι Γκνέντιχ (1784-1833).
Ιδιωτική συλλογή
Τέσσερις λογοτέχνες σε έναν πίνακα του Γκριγκόρι Τσερνέσοφ (1832). Από αριστερά: ο Ιβάν Κριλόφ, ίσως πιο επιγραμματικός ρώσος συγγραφέας, δραματουργός και δημοσιογράφος (1769-1844), ο Αλεξάντερ Πούσκιν (1799-1837), ο ποιητής Βασίλι Ζουκόφσκι (1787-1852) και ο ουκρανός ποιητής και μεταφραστής Νικολάι Γκνέντιχ (1784-1833).

Αγαπημένε Ρώσε φίλε μου,

Δεν ξέρω αν μέσα σε όλα τα τρομερά γεγονότα που συμβαίνουν στις μέρες, πρόλαβες να διαβάσεις το κύριο άρθρο του Economist της 6ης Οκτωβρίου 2022. Πιθανόν όχι, γιατί θα αναλογίζεσαι τις ήττες των ρωσικών όπλων στις στέπες της Ουκρανίας. Τελικά, ο τριήμερος πόλεμος που σας είχε υποσχεθεί ο ηγέτης σας διαρκεί περισσότερες από διακόσιες ημέρες και τα αποτελέσματά του κάθε άλλο παρά παρήγορα είναι για εσάς.

Ας επιστρέψω, όμως, στο θέμα μου.

Διαβάζοντας το άρθρο διαπίστωσα πως με αφορμή τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, πολλοί «ανακάλυψαν» όψιμα τα αυτοκρατορικά μοτίβα στα έργα της κλασικής, ρωσικής λογοτεχνίας του 19ού αιώνα, πράγμα που είναι ένα βήμα πριν από την ένταξή της στην «κουλτούρα της ακύρωσης», η οποία είναι της μόδας στη Δύση.

Σπεύδω να καταθέσω πως για μένα προσωπικά «ο χρόνος είναι σημαντικότερος του χώρου» και, ως εκ τούτου, μελετώ, όπως κι εσύ άλλωστε, την ιστορία του ανθρώπινου πνεύματος μέσα από τα διαχρονικά του έργα, πάντα σε συνάρτηση με την εποχή που γράφτηκαν. Λαμβάνοντας πάντα υπόψη τις συνθήκες, τις διαθέσεις, τις παραδόσεις, τα ήθη και τα έθιμα, τις θρησκευτικές πεποιθήσεις, τις αισθητικές κατακτήσεις, τον φιλοσοφικό στοχασμό και πολλά άλλα γνωρίσματα που χαρακτηρίζουν κάθε εποχή.

Δεν χρειάζεται να σου πω πως δεν συμμερίζομαι απόψεις σύμφωνα με τις οποίες η ρωσική λογοτεχνία βρίθει ιμπεριαλιστικών απόψεων και πως αυτή ευθύνεται για την ιμπεριαλιστική πολιτική της Ρωσίας στο διάβα των αιώνων.

Αναμφίβολα, αν κάποιος μελετήσει καλά τα έργα των ρώσων κλασικών, θα βρει διάφορα αποσπάσματα, τα οποία κάποιος κακοπροαίρετος ή επιπόλαιος αναγνώστης θα μπορούσε να τα «προσαρμόσει» στις ανάγκες της συγκυρίας.

Νομίζω, όμως, πως πρέπει να παραμείνουμε ψύχραιμοι και νηφάλιοι, σε τούτες τις ταραγμένες και δύσκολες εποχές και να προστατεύσουμε το τμήμα εκείνο της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς που αποτελεί συμβολή της δικής σου πατρίδας.

Γνωρίζω τον αντίλογο σε αυτό. Γνωρίζω καλά τις παραγράφους, τις φράσεις και τις λέξεις που χρησιμοποιούν οι θιασώτες της κριτικής της «ιμπεριαλιστικής ρωσικής λογοτεχνίας», μα, πίστεψέ με, πρόκειται για έωλα επιχειρήματα αδαών ή, στην καλύτερη περίπτωση, εκφράζουν την πικρία για τα θηριώδη εγκλήματα που διαπράττουν οι συμπατριώτες σου στην Ουκρανία.

Η ακύρωση αυτού του τμήματος της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς θα κάνει τον κόσμο φτωχότερο. Επιπλέον, θα χάσουμε τη δυνατότητα αλληλοκατανόησης, η οποία είναι η βάση του αλληλοσεβασμού. Θα χάσουμε έναν πλούτο που έγινε πανανθρώπινο κτήμα, προκάλεσε συζητήσεις, προβληματισμούς και επηρέασε άτομα και κοινωνίες, ενώ συνέβαλε καθοριστικά στην ανάπτυξη των γραμμάτων, των τεχνών και των επιστημών.

Πρόκειται για μία ιδιαίτερα επικίνδυνη ατραπό την οποία πρέπει να αποκλείσουμε γιατί, σε διαφορετική περίπτωση, η ημέρα, ή μάλλον η νύχτα που καίμε βιβλία στις πλατείες δεν θα αργήσει. Θυμάσαι φαντάζομαι τις αντίστοιχες πυρές των ναζί, αλλά και τις δικές σας, όταν προσπαθούσατε να ακυρώσετε οτιδήποτε δεν εντασσόταν στην επίσημη προπαγάνδα είτε του φυλετικά είτε του ταξικά «ανώτερου πολιτικού συστήματος».

Ταυτόχρονα, ωστόσο, νομίζω πως από τη δική σας πλευρά, πρέπει να υπάρξει πολλή και σοβαρή δουλειά. Χρειάζεται περισυλλογή και αναστοχασμός. Εξάλλου, έχετε τα εφόδια μέσα από την κληρονομιά που σας άφησαν λαμπροί στοχαστές της εποχής μας, όπως η Βαλέρια Νοβοντβόρσκαγια, ο Ντμίτρι Λιχατσόφ, ο Γιούρι Λότμαν, ο Σεργκέι Αβέριντσεφ, ο Βιατσεσλάβ Ιβάνοφ και τόσοι άλλοι που προσέγγισαν με αγάπη και ζήλο την ιστορία σας.

Τα έργα όλων αυτών αποτελούν πολύτιμη παρακαταθήκη για την πατρίδα σου. Κι αυτό γιατί, πρώτοι αυτοί με τόλμη και γενναιότητα έβαλαν το δάχτυλο επί τον τύπον των ήλων και ανέδειξαν τόσο τη σκοτεινή πλευρά, όσο και τις γκρίζες ζώνες της κοινωνίας σας. Αυτός, άλλωστε, ήταν ο λόγος που δεν ήταν δημοφιλείς την εποχή της «ευημερίας» και της «σταθερότητας» την οποία σας υποσχέθηκε εκείνος που σήμερα σας οδηγεί στην καταστροφή και εργάζεται για τη μετατροπή της χώρας σας σε παρία της διεθνούς κοινότητας.

Μέσα στο χαλασμό, το θάνατο και την απελπισία, πρέπει να βρείτε τη δύναμη να κοιτάξετε κατάματα την ιστορία σας, να τη δείτε με μάτι κριτικό και αμερόληπτο. Μόνο όταν αντιμετωπίσετε τους δαίμονές σας θα μπορέσετε να απελευθερωθείτε από τα δεσμά της εμμονής με το παρελθόν που τόσο πόνο έχουν προκαλέσει σε εσάς τους ίδιους.

Ταυτόχρονα, πρέπει να προστατεύσετε εσείς οι ίδιοι την πολιτιστική σας κληρονομιά από την εκμετάλλευση που κάνουν πολλοί μέσα στην ίδια σας τη χώρα. Η αποσπασματική παράθεση φράσεων σπουδαίων ρώσων συγγραφέων και στοχαστών στις επίσημες ομιλίες του ηγέτη σας είναι ένα τέτοιο, κάκιστο παράδειγμα. Η χρήση έργων πνευματικών για προπαγανδιστικούς σκοπούς, για την ανάδειξη του «μεγαλείου της Ρωσίας» φανερώνει, εκτός από την αλαζονεία και τη βαθιά άγνοια της ουσίας αυτών των έργων, από τους κακόβουλους και επηρμένους προπαγανδιστές. Συνεπώς, όλα είναι το χέρι σας.

Εμείς, θα συνεχίσουμε να διαβάσουμε και να εκτιμούμε αυτά τα σπουδαία έργα. Θα συνεχίσουμε να ακούμε ρωσική συμφωνική μουσική και να απολαμβάνουμε τη ρωσική σχολή μπαλέτου, το ρωσικό σινεμά και το ρωσικό θέατρο. Δεν θα σταματήσουμε σ’ αυτό, θα τα υπερασπιστούμε κιόλας ως κτήμα του παγκόσμιου πολιτισμού. Να είσαι σίγουρος γι’ αυτό. Δεν μπορούμε να απαρνηθούμε τις ιδέες του ανθρωπισμού και του διαλόγου μεταξύ ανθρώπων και πολιτισμών.  

Δεν ξέρεις πόσο μου έχουν λείψει εκείνα τα poetry slam με στίχους αντιφρονούντων Ρώσων ποιητών που κάναμε πιωμένοι στην κουζίνα σου.

Θα σου γράψω σύντομα

Ο Έλληνας φίλος σου

9 Οκτωβρίου 2022

Προσθήκη σχολίου

Όλα τα πεδία είναι υποχρεωτικά. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.