Σύνδεση συνδρομητών

Οικογενειακοί μύθοι vs παραταξιακές εξιστορήσεις

Παρασκευή, 26 Φεβρουαρίου 2021 01:11
H ομάδα του ΕΑΜίτη Ηλία Καφαντάρη (καπετάν Αδαμάντιος), η οποία, αν και χωρίς την έγκριση του ΕΑΜ, συμμετείχε καθοριστικά στη νικηφόρα για τις δυνάμεις της αντίστασης μάχη της Μερίτσας (13/2/2021).
Αρχείο Αριστοτέλη Ράπτη
H ομάδα του ΕΑΜίτη Ηλία Καφαντάρη (καπετάν Αδαμάντιος), η οποία, αν και χωρίς την έγκριση του ΕΑΜ, συμμετείχε καθοριστικά στη νικηφόρα για τις δυνάμεις της αντίστασης μάχη της Μερίτσας (13/2/2021).

Ποιος πράγματι ήταν ο Θανάσης Μαχιάς από την Αύρα Καλαμπάκας, στέλεχος του ΕΑΜ και του ΚΚΕ, που πέθανε στη φυλακή χτυπημένος και από τις δύο πλευρές του εμφυλίου; Σχολιασμός ενός άρθρου της Εστίας, με αφορμή τη μάχη της Μερίτσας, την πρώτη μάχη εθνικής αντίστασης στον ελλαδικό χώρο ενάντια στους ιταλούς κατακτητές, που διεξήχθη στις 11/2/1943. [ΤΒJ]

Με αφορμή τη μάχη της Μερίτσας, στην Κατοχή, στην οποία συμμετείχε ο θείος μου επίσης Θανάσης Μαχιάς, ο Τίτος Ι. Αθανασιάδης δημοσίευσε άρθρο στην εφημερίδα Εστία («Μικρές ιστορίες μιας ξεχασμένης, επικής μάχης», 13/2/2021)[1], στο οποίο αναφέρεται εκτενώς σε αυτόν, με μια από τα «δεξιά» σύνθεση της ιστορίας, που αποκλίνει από όσα μάθαινα μεγαλώνοντας.

Έλκω την πολιτική μου παιδεία από έναν «οικογενειακό μύθο». Πήρα το όνομά μου στη μνήμη του αδελφού του πατέρα μου. Είχε πτυχίο Φιλοσοφικής και στη συνέχεια Νομικής από το Πανεπιστήμιο Αθηνών. Στην Κατοχή ήταν σημαντικό στέλεχος του ΕΑΜ και του ΚΚΕ και, σύμφωνα με τον οικογενειακό μύθο και τις αφηγήσεις συγχωριανών του (Αύρα –πρώην Κόπρενα– Καλαμπάκας), ήταν πολύ αγαπητός με μεγάλο κύρος στην περιοχή.

Ο πατέρας μου τον αγαπούσε πολύ, όμως δεν μου μίλησε ποτέ για τα γεγονότα της εποχής, σε μια δική του (και της γενιάς του) αντίληψη λήθης και «προστασίας» μου: για να με κρατήσει μακριά απ’ αυτά. Το ίδιο και οι άλλοι στο χωριό, που δεν αναφέρονταν σχεδόν ποτέ σε γεγονότα, μόνο που έλεγαν καλά λόγια για το θείο μου – συχνά με κλάματα. Εκτός από τους επαινετικούς χαρακτηρισμούς, μόνο σποραδικά «ξέφευγαν» από τον πατέρα μου τα «συμβάντα» της εποχής. Δυστυχώς, όπως συμβαίνει σε αυτές τις περιπτώσεις, δεν επέμεινα να μου διηγηθεί περισσότερα όσο ζούσε.

Έτσι, σε μια ανασύνθεση όσων αποσπασματικά είχαν «ξεφύγει» από τον πατέρα μου, γνωρίζω ότι ο θείος ήταν ρήτορας και βαθιά δημοκρατικός. Σύμφωνα πάντα λοιπόν με τον «οικογενειακό μύθο», ασκούσε μεγάλη επιρροή και δεν «άφηνε» να πειράξουν «αντιφρονούντες». Ο πατέρας μου έλεγε ιδιαίτερα για την περίπτωση ενός μοναρχικών πεποιθήσεων συγχωριανού (δεν συγκράτησα το όνομά του), μεγάλης ηλικίας, που σε όλη την Κατοχή κυκλοφορούσε με μια μεγάλη φωτογραφία του βασιλιά στο στήθος. Ο θείος μου υπεραμυνόταν του δικαιώματός του να το κάνει. (Μετά τη σύλληψη του θείου μου, δολοφονήθηκε). Επίσης, εναντιωνόταν στη στοχοποίηση εσωκομματικών διαφωνούντων και των τροτσκιστών. (Όπως γνωρίζουμε σήμερα, έτσι χαρακτήριζαν όλους τους αντι-σταλινικούς της εποχής, για να μπουν στη συνέχεια στο στόχαστρο της ηγεσίας του ΚΚΕ). Είχε φίλους ανάμεσά τους (ονοματίζονται και στο άρθρο της Εστίας) και μάλλον γι’ αυτό διαδόταν ότι ήταν τροτσκιστής. Σύμφωνα με το μύθο, μετά την Κατοχή διαφωνούσε με την ένοπλη σύγκρουση και τον εμφύλιο. Πιθανόν όλα αυτά ενίσχυσαν την εχθρότητα κύκλων της ηγεσίας του ΚΚΕ, που ανησυχούσαν για την επιρροή του στην περιοχή (σε σχέση με τις επερχόμενες εξελίξεις) και τον «χαρακτηρισμό» του ως τροτσκιστή, με αποτέλεσμα να τον «καταδώσουν» στους δεξιούς «μέσα από το κόμμα». Πιάστηκε, αλλά χάρη στην εκτίμηση που του είχαν στην περιοχή, δεν εκτελέστηκε αλλά φυλακίστηκε (στην Αίγινα). Στη φυλακή, ο «οικογενειακός μύθος» επιμένει ότι ήταν γνωστό και «διασταυρωμένο» (;) πως  δηλητηριάστηκε από τους δεξιούς αντιπάλους, ώστε να μην περάσει από δίκη για την οποία πίεζε και προσπαθούσε η οικογένεια.

Συνθέτοντας και πάλι την ερμηνεία από τις σποραδικές αναφορές, οι «πληροφορίες» έλεγαν ότι «φοβόντουσαν» τη δίκη γιατί θα αθωωνόταν και τους ήταν επίφοβος ο ρόλος που θα έπαιζε στην περιοχή αν επέστρεφε. Αν καταδικαζόταν χωρίς αποδείξεις και με παραποιημένα στοιχεία, όπως συχνά συνέβαινε, υπήρχε ο φόβος να «χαθει» όλη η περιοχή προς το ΚΚΕ. Η λύση του γόρδιου δεσμού ήταν ο θάνατός του.

Πέθανε «χτυπημένος» και από τις δύο πλευρές του εμφυλίου, συμπυκνώνοντας στο πρόσωπό του το ιστορικό δράμα των ανθρώπων της εποχής. Αυτό ήταν που είχε ιδιαίτερα συγκλονίσει τον πατέρα μου, ο οποίος μου έλεγε ότι και οι δύο, ιδίως οι ηγεσίες τους, είναι... «χαμένοι» και «μικροί» – και να μην ανακατεύομαι με πολιτικά. (Όταν έμαθε ότι «ανακατεύτηκα», έβγαλε λεύκη από τη στενοχώρια του.)

Είναι δύσκολο σήμερα να διαχωρίσει κανείς το «μύθο» από την ιστορική αλήθεια. Εγώ πάντως προτιμώ το μύθο, με όσες ανακρίβειες και εξωραϊσμούς μπορεί να περιέχει. Τον θεωρώ πιο διδακτικό και πιο ακριβή συμπύκνωση της ιστορικής αλήθειας μιας ολόκληρης γενιάς.

Κατά σατανικό τρόπο, έλκω την πολιτική μου καταγωγή (σε ευνοϊκές για τη δημοκρατία περιστάσεις) από αυτούς που, μετά την εισβολή στην Τσεχοσλοβακία, επέμειναν στις ιδέες τους, την καταδίκασαν και αρνήθηκαν την ταύτισή τους με αυτήν. Λοιδορούμενοι τόσο από εκείνους που τους ταύτιζαν με τον ολοκληρωτισμό, όσο κι απ’ όσους τους ταύτιζαν με προδότες, τη στιγμή που υφίσταντο διώξεις, κοινωνικά φρονήματα και εξορίες.

Είναι οι ίδιοι που, μετά τη μεταπολίτευση, όταν η Δεξιά και η ιδεολογία της γνώριζε μια εποχή πλήρους απαξίωσης, θέλησαν να σπάσουν εν τω γεννάσθαι έναν νέο διχασμό, διαπαιδαγωγώντας και αναγνωρίζοντας ότι η Δεξιά αποτελεί το άλλο «μισό» του πληθυσμού. Μισό – με το οποίο διαφωνούν αλλά δεν μισούν και με το οποίο οφείλουμε να συνδιαλεγόμαστε. Γιατί κάθε κομμάτι κάνει διαφορετικές επιλογές, αλλά οφείλουμε σεβασμό και σκληρή αντιπαράθεση, ο ένας στις επιλογές του άλλου. Αδιαφόρησαν για το ότι το «πλήρωσαν» πολιτικά (οι αναφορές μου είναι στον Λεωνίδα Κύρκο, τους Στόχους του Έθνους, την ΕΑΔΕ, τη Συμμαχία).

Πιστεύω ότι η αξία της «οικογενειακής» εκδοχής της ιστορίας του θείου μου (Θανάση Μαχιά), όλα τα τελευταία χρόνια, δυστυχώς παραμένει επίκαιρη.

 

[1] Οι σχετικές αναφορές από το άρθρο του Τίτου Ι. Αθανασιάδη στην Εστία, «Μικρές ιστορίες μιας ξεχασμένης, επικής μάχης» (13/2/2021): «Συντελεστές της νίκης υπήρξαν ο αξιωματικός Βόκας, ο ιταλομαθής δικηγόρος Μαχιάς, οι καπεταναίοι Μπούγλας και Ζαραλής και ένας δυο άλλοι. Ο Καφαντάρης ήταν ο συντονιστής της μάχης. Το ότι ο Μπλούτσος ήταν δεξιός δεν εμπόδισε τους τροτσκιστές Καφαντάρη και Μαχιά, τον «κουκουέ» Ζαραλή και τον «άνθρωπο του Βελουχιώτη» Δημήτρη Ράπτη να συνεργαστούν μαζί του. Ούτε τον Μπλούτσο να συνεργαστεί μ’ αυτούς. Το πρόβλημα το είχαν τα «στρατηγεία» και αυτό το μετέφεραν στη βάση. […] Το μίσος εκδηλώθηκε με αίμα. Καφαντάρης, Μαχιάς και Ράπτης κυνηγήθηκαν άγρια από την παράταξή τους και από την αντίπαλη παράταξη βέβαια. Φυλακίστηκαν και εξορίστηκαν. […] Ο Μαχιάς πέθανε στην φυλακή, με μια μαύρη φήμη να έρπει έκτοτε –αληθινή, ψεύτικη; άγνωστο–, ότι τον δηλητηρίασαν οι σύντροφοί του για την τεταρτοδιεθνιστική του απόκλιση […]».

Προσθήκη σχολίου

Όλα τα πεδία είναι υποχρεωτικά. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.