Κυριακή, 28 Ιουνίου 2015

Δευτέρα, 29 Ιουνίου 2015

Γράφτηκε από τον 

Πρέπει να ’χω ξαναγράψει για τον Σπένγκλερ, κι αν όχι εδώ σίγουρα αλλού — αλλά πραγματικά μού είναι δύσκολο να ψάξω για να το διαπιστώσω, πρώτον (ο χρόνος φεύγει μέσα από τα δάχτυλά μου σαν κρύο νερό), και δεύτερον δεν έχει και μεγάλη σημασία: ίσως δεν έχει και καμία. Εν τοιαύτη περιπτώσει, δε βλέπω για ποιο λόγο να μην ξαναγράφει κανείς ακόμη και το ίδιο κείμενο, όταν «οι περιστάσεις το απαιτούν» ή όταν κάποια πράγματα που λέγαμε ή φοβόμασταν παλιά έρχονται σήμερα ν’ ανάψουν πυροτεχνήματα κάτω από τα μούτρα μας διαλαλώντας τη νίκη τους. Οπότε επανέρχομαι, γνωρίζοντας πολύ καλά τι σημαίνει να γράφω εδώ. Και ζητώ (ξανά) προκαταβολικά τη συμπάθειά σας. [§] Ο μέγας αυτός φιλόσοφος της Ιστορίας, αφού μελέτησε όλους τούς πολιτισμούς που υπήρξαν ποτέ στη γη (διεξοδικότατα: σπιθαμή προς σπιθαμή, ενέργεια προς ενέργεια και τάση προς τάση), διαπίστωσε τα αναλογικώς κοινά τους χαρακτηριστικά: όλοι τους, μολονότι ανεξάρτητοι ο ένας από τον άλλον, διέπονται από μία κοινή και αναγκαία, μιαν «οργανική» νομοτέλεια, που καθορίζει και προδικάζει το πεπρωμένο τους. Ο, τουλάχιστον ευρυμαθής, Γερμανός μελετά τους πολιτισμούς σαν ξεχωριστές «οντότητες», σαν μεγαλοοργανισμούς στο χώρο και το χρόνο που (όπως εσύ κι εγώ) γεννιούνται, αναπτύσσονται, φτάνουν στην ακμή τους, περνούν σε φάση παρακμής, γερνούν και, εντέλει, πεθαίνουν. (Δεν υπάρχει μία Ιστορία, γραμμική και εύκολη στην αποτύπωσή της, ένα σχήμα που να ξεκινά από τη Μεσοποταμία, να θάλλει στη Μεσόγειο, να φθίνει στον Μεσαίωνα, να ξαναπετιέται στην Αναγέννηση και να έρχεται καμαρωτό-καμαρωτό στη Βιομηχανική Επανάσταση, στους Παγκόσμιους Πολέμους και στην Παγκοσμιοποίηση: υπάρχουν ανεξάρτητα μεταξύ τους πολιτισμικά πλάσματα). Έτσι πέθανε ο ελληνορωμαϊκός πολιτισμός, έτσι είχε πεθάνει πιο πριν ο αιγυπτιακός, έτσι πέθανε κατόπιν ο αραβοβυζαντινός — έτσι θα πεθάνει κάποια μέρα και ο σύγχρονος, ο δυτικός, που (προσοχή εδώ) αφορά μόνο τη Δύση και τους λαούς της (τον Φαουστικό Άνθρωπο) ή όποιον εντάσσεται στη Δύση και τις αξίες της: οι υπόλοιπες εθνικές συγκεντρώσεις χαρακτηρίζονται απλώς ως «φελαχολαοί». Ένας τέτοιος είναι και η Ελλάδα (κι ας μας λείπουν οι κελεμπίες), που μαζί με τους υπόλοιπους φελάχους του πολιτισμού τού σήμερα παρακολουθεί ανήμπορη καν να κατανοήσει τι γίνεται και γιατί. Φαντάσματα φαντασμάτων της Ιστορίας, ξεβρασμένοι στο παρόν από τυχαία περιστατικά (ή από την ηθελημένη και αριστοκρατική μυωπία του ιστορικού σάρωθρου), απλώς είναι εδώ και χαζεύουν χάσκοντας. (Πού και πού, σε περιπτώσεις παρελάσεων, κουνάνε κι από καμιά σημαιούλα). [§] Κι αυτοί όμως οι φελαχολαοί, ιστορικοί μικροοργανισμοί, βιώνουν τις ίδιες απαραίτητες περιόδους όσο καιρό βαραίνουν τη γη: γεννήθηκαν (καλήν ώρα όπως κι εμείς, τη δεύτερη δεκαετία του 18ου αιώνα: φευ, όχι πιο πριν, όπως αντεθνικά διαδίδουν έναν αιώνα τώρα οι καλοθελητάδες και οι σοφολογιότατοι), ήκμασαν (το κατά δύναμιν), παρακμάζουν (έξαλλα) και θα πεθάνουν. Οριστικά. Κατά Σπένγκλερ, το στάδιο που σηματοδοτεί το θάνατο των πολιτισμών λέγεται Τεχνολογικό, και βρίσκεται σε αντίθεση με το προηγούμενο, το Πνευματικό (κατά το οποίο, για να το θέσω κάπως σχηματικά, όλοι οι πολιτισμοί γράφουν σπουδαία βιβλία, συνθέτουν πελώρια έπη και μουσικές, χτίζουν πόλεις και λαμπρά κτίρια, οργανώνουν τα άστεά τους και τους κώδικες υπό τους οποίους οι κοινωνίες τους θα ευημερήσουν και θα αναπτυχθούν — με μια λέξη: προοδεύουν, δηλαδή αναζητούν την ειρήνη, την ελευθερία, τη δικαιοσύνη, την αγάπη). Στο Τεχνολογικό στάδιο, όλα αυτά μπαίνουν λίγο στην πάντα, για να συντηρηθούν τα κεκτημένα. Τελεολογικά, αυτό το στάδιο οδηγεί αμετάκλητα στο θάνατο των πολιτισμών: γιατί δε γίνεται αλλιώς. (Δεν πρέπει να τα βλέπει όλα αυτά κανείς με ηθικούς όρους: δεν είναι ούτε καλά, ούτε κακά: είναι το ανθρώπινο δράμα, απλώς. Και είναι σπουδαίο). [§] Έτσι και με την Ελλαδίτσα. Τα καμώματα των καιρών (πάρε όποιο θες: από το σκίσιμο των ρούχων κάποιου Αγανακτισμένου επειδή τού κόψανε το δέκατο επίδομά που ληστρικά έπαιρνε, μέχρι την αθώωση του πανεπιστημιακού που λαδωνότανε από φοιτητές για να τους περάσει μαθήματα ενώ ταυτόχρονε δημοσίευε ξένες ανακοινώσεις για δικές του, από τη λύσσα όσων είχαν κλειστά επαγγέλματα —χουντική προίκα— μέχρι τα αστραφτερά μάτια του Τσίπρα που ονειρεύεται εποχές Mad Max για να ηγείται μιας στρατιάς φτωχοδιαβόλων στην ελλαδική έρημο: ό,τι θες σκέψου) είναι πράγματα που κανένας Κονδύλης, κανένας Χατζιδάκις, κανένας Καστοριάδης, κανένας Εμπειρίκος κανένας Δραγούμης, κανένας Γκάτσος δε μπορούσε να αποτρέψει: απλώς να τα περιγράψει φευγαλέα. Ξαναλέω: δεν είναι καλά ή κακά — είναι η Ιστορία και τα καπρίτσια της. (Είναι, βέβαια, χυδαία). Δε χρειάζεται να απελπίζεται κανείς για το ανέφικτο των «επαναστάσεων». Είναι ανάγκη, όμως, να αγαπά και να ελπίζει δουλεύοντας για το σήμερα. Είναι ανάγκη. Και ο μόνος ηρωισμός. [§] Άρθρο που δημοσιεύτηκε σαν σήμερα πριν 4 χρόνια, το ’11, στην εφημερίδα Αθλητικά Νέα, όπου διατηρούσα μια καθημερινή στήλη. Δεν έχω κουράγιο να γράψω Ημερολόγιο σήμερα.

Κυριάκος Αθανασιάδης

Κυριάκος Αθανασιάδης. Συγγραφέας, μεταφραστής και επιμελητής εκδόσεων. Έχει γράψει τα μυθιστορήματα: Δώδεκα (1991), Μικροί κόσμοι (1996), Το σάβανο της Χιονάτης (2000), Το βασίλειο του αποχαιρετισμού (2002), Πανταχού απών (2007), Ζα Ζα (2012). Μόλις κυκλοφόρησε το βιβλίο του Η Κόκκινη Μαρία.

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία:
Κυριακή, 28 Ιουνίου 2015 Τρίτη, 30 Ιουνίου 2015

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά