Τετάρτη, 22 Ιουνίου 2016

Κρίνεται (πραγματικά) το μέλλον της EΕ

Κατηγορία Στήλες
Γράφτηκε από την  Δημοσιεύθηκε στο Στήλες Taurus Τεύχος 67
Γελοιογραφία ενός πιθανού Brexit. Γελοιογραφία ενός πιθανού Brexit. Μarian Κamenskυ / eu,flüchtlinge,asyl,

Είναι δύσκολο να προβλέψει κανείς την έκβαση του δημοψηφίσματος (όπως κάθε δημοψηφίσματος) για την παραμονή της Βρετανίας στην ΕΕ ή όχι. Αλλά εάν, όπως κάπως διαφαίνεται, το αποτέλεσμα είναι υπέρ της παραμονής, τότε μια μεγάλη, διαχρονική εκκρεμότητα για την Ευρώπη θα έχει κλείσει, ένας πονοκέφαλος θα έχει περάσει.

Ο Ιούνιος μπορεί να αποδειχθεί τελικά ότι είναι «ο σκληρός μήνας» για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ). Στις 23 του μήνα, ημέρα Πέμπτη, οι πολίτες της Βρετανίας θα προσέλθουν στις κάλπες για να απαντήσουν σε σχετικό δημοψήφισμα εάν θέλουν η χώρα τους να παραμείνει πλήρες μέλος της Ένωσης ή να αποχωρήσει (Brexit). Είναι το πρώτο δημοψήφισμα με τέτοιο ερώτημα (εντός ή εκτός –inorout– της Ένωσης) που διεξάγεται σε χώρα μέλος της ΕΕ στην εξηκονταετή περίπου ιστορία της. Και η έκβαση του δημοψηφίσματος αυτού μπορεί να κρίνει τελικά το μέλλον της ευρωπαϊκής ενοποίησης.

Αλλά πριν συζητήσουμε για την καίρια αυτή πτυχή, να επισημάνουμε τον υποδειγματικό τρόπο οργάνωσης του δημοψηφίσματος, τρόπο που συγκρινόμενος με το ελληνικό δημοψήφισμα (Ναι/Όχι) περίπου ένα χρόνο πριν, φωτίζει πώς ακριβώς λειτουργούν οι ώριμες δημοκρατίες. Το  δημοψήφισμα  αναγγέλθηκε το 2012, τέσσερα χρόνια πριν από τη διεξαγωγή του. Δεν αναγγέλθηκε δηλαδή την Παρασκευή για να γίνει την επόμενη Κυριακή, όπως ακριβώς έγινε στην ελληνική περίπτωση. Το ερώτημα εντός ή εκτός της Ένωσης είναι πολύ συγκεκριμένο και απολύτως κατανοητό από τον απλό πολίτη. Με άλλα λόγια, δεν καλείται ο πολίτης να απαντήσει πάνω σε “preliminarysustainabilityanalysis” (έτσι γραμμένο στην αγγλική γλώσσα) για το χρέος, λες και είναι απόφοιτος του LSE– που και να ήταν, πάλι θα είχε πρόβλημα να απαντήσει. Επιπλέον, η απάντηση στο ερώτημα μπορεί να συμπυκνωθεί σε ένα απλό, καθαρό: Ναι ή Όχι.

Τα τέσσερα χρόνια που πέρασαν και ιδιαίτερα τους τελευταίους μήνες της επίσημης εκστρατείας, ασφαλώς, έχουν δημοσιευθεί χιλιάδες σελίδες αναλύσεων, σχολίων, απόψεων, εκτιμήσεων για τις συνέπειες, οικονομικές, πολιτικές, κοινωνικές, κ.λπ. που θα προκύψουν από μια θετική ή αρνητική έκβαση του δημοψηφίσματος. Αυτό βέβαια δεν έχει αποτρέψει την προβολή ορισμένων παράλογων έως σχιζοφρενικών απόψεων από τους υποστηρικτές της «εξόδου από την Ένωση», οι οποίοι βρίσκονται στις τάξεις του εθνικιστικού κόμματος UKIP και στους ακραίους του Συντηρητικού κόμματος (π.χ. M. Gove), απόψεις που και οι πιο βαθιά «ψεκασμένοι» ίσως δεν θα τις έλεγαν στην Ελλάδα.   Συμβαίνουν και στην Αλβιώνα. Ωστόσο, ο πολίτης θα πάει στην κάλπη ενημερωμένος στον μέγιστο βαθμό (χωρίς αυτό να σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι θα ψηφίσει και ορθολογικά).

Είναι δύσκολο να προβλέψει κανείς την έκβαση του δημοψηφίσματος (όπως κάθε δημοψηφίσματος). Αλλά εάν, όπως κάπως διαφαίνεται, το αποτέλεσμα είναι υπέρ της παραμονής της Βρετανίας στην Ένωση, τότε μια μεγάλη, διαχρονική εκκρεμότητα για την ΕΕ θα έχει κλείσει, ένας πονοκέφαλος θα έχει περάσει. Η Ένωση θα μπορέσει να εστιάσει την προσοχή της σε άλλα κρίσιμα ζητήματα, κυρίως στην εμβάθυνση της ενοποίησης με την προώθηση της διαδικασίας για την ολοκλήρωση της οικονομικής και νομισματικής ένωσης (ΟΝΕ), την ανάπτυξη κοινής αμυντικής πολιτικής, κ.ά.  Η Βρετανία θα παραμείνει ως μια ειδική περίπτωση χώρας στη βάση των υφιστάμενων εξαιρέσεων (από την ΟΝΕ, τη ζώνη Σένγκεν, optouts) αλλά και των ειδικών ρυθμίσεων που συμφωνήθηκαν τον περασμένο Φεβρουάριο (εξαίρεση από βαθύτερη ενοποίηση / evercloserunion, ειδικές ρυθμίσεις για την ελεύθερη διακίνηση ατόμων και τη μετανάστευση, κ.ά.).  Αλλά αυτό που είναι σημαντικό είναι ότι η Ένωση θα έχει αποφύγει έναν επικίνδυνο ακρωτηριασμό, που θα άνοιγε τη διαδικασία αποσύνθεσης (disintegration). 

Γιατί σε περίπτωση που το δημοψήφισμα αποβεί υπέρ της εξόδου (Brexit), τότε οι συνέπειες μπορεί να είναι καταλυτικές, τόσο για την ίδια τη Βρετανία όσο και, κυρίως, για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Για τη Βρετανία, όλες οι μελέτες δείχνουν ότι το οικονομικό και πολιτικό κόστος από την έξοδο θα είναι τεράστιο. Η χώρα εξαρτάται σημαντικά από την ενιαία αγορά της Ένωσης για τις εξαγωγές της, για επενδύσεις, κ.λπ., ενώ μπορεί να ασκεί αποτελεσματική διεθνή επιρροή και ρόλο ως μέλος της ΕΕ. Γι’ αυτό άλλωστε τόσο ο αμερικανός πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα όσο και όλοι οι άλλοι δυτικοί ηγέτες επιθυμούν την παραμονή της  στην Ένωση. Οι μόνοι που έχουν ταχθεί υπέρ της εξόδου είναι ο ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν και ο ρεπουμπλικανός υποψήφιος στις ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, και αυτό από μόνο του λέει πολλά (τα λέει όλα!) για το πόσο επικίνδυνο μπορεί να αποδειχθεί το Brexit – έστω και αν όλες οι ακραίες, εθνολαϊκιστικές δυνάμεις Δεξιάς και Αριστεράς είναι υπέρ αυτής της επιλογής. Και αυτό λέει ακόμη περισσότερα. Το Εργατικό Κόμμα της Βρετανίας, πάντως, έχει ταχθεί ενθουσιωδώς υπέρ της παραμονής, με το σημαντικό και ορθό επιχείρημα ότι η συμμετοχή στην Ένωση εγγυάται τα δικαιώματα των εργαζομένων και το κοινωνικό κράτος.

Για την ίδια την ΕΕ, ένα ενδεχόμενο Brexit μπορεί να ανοίξει τη διαδικασία ξηλώματος του συστήματος, αν και θα γίνουν σημαντικές προσπάθειες προκειμένου να αποφευχθεί κάτι τέτοιο το οποίο θα είναι ιστορικά καταστροφικό. Όπως δείχνουν έρευνες κοινής γώμης, η αρνητική έκβαση του δημοψηφίσματος (Brexit) είναι αυτή που θα πυροδοτήσει αιτήματα για ανάλογα δημοψηφίσματα σε άλλες χώρες, περισσότερο κομβικές για το ενοποιητικό σύστημα, όπως η Γαλλία και η Ιταλία, με εντελώς αβέβαια αποτελέσματα. Αλλά κι αν ακόμη αποτραπεί το ενδεχόμενο αυτό, χωρίς τη Βρετανία στους κόλπους της η Ένωση δεν θα μπορέσει πολύ εύκολα να αναπτύξει αξιόπιστη κοινή εξωτερική πολιτική ή να ασκήσει διευρυμένο ρόλο στο παγκόσμιο σύστημα. Παράλληλα, κάποιες θεμελιακές διακρατικές ισορροπίες στην Ένωση θα ανατραπούν (πιθανότατα υπέρ της Γερμανίας). 

Υπάρχει βέβαια μια σχολή σκέψης (την εκφράζει ο Μισέλ Ροκάρ)  που διατείνεται ότι, με την αποχώρηση της Βρετανίας, η Ένωση θα έχει απελευθερωθεί από περιορισμούς προκειμένου να προχωρήσει την ενοποίηση σε πολλούς τομείς (άμυνα, κοινωνικός τομέας, κ.ά.). Δεν πολυπιστεύω αυτή την άποψη. Το θέμα είναι να μην ανοίξει ο «ασκός του Αιόλου» με την αποχώρηση. Αν ανοίξει φοβάμαι ότι δεν θα κλείσει εύκολα.

Από την πλευρά της η Ελλάδα (θα πρέπει να) επιθυμεί την παραμονή της Βρετανίας στην ΕΕ. Βεβαίως η χώρα αυτή δεν συμμετέχει ούτε στην ευρωζώνη ούτε στη ζώνη Σένγκεν και, επομένως, δεν παίζει καθοριστικό ρόλο στη διαχείριση της οικονομικής ή της προσφυγικής κρίσης. Αλλά η Βρετανία διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στα πράγματα της Ανατολικής Μεσογείου (Κυπριακό, κ.λπ.), ενώ εξυπηρετεί επίσης την Ελλάδα η μη ανατροπή των διακρατικών ισορροπιών. Πάνω απ’ όλα, όμως, είναι καλό για την Ελλάδα να μη δημιουργηθεί ένα προηγούμενο εξόδου χώρας από το σύστημα.

Γιατί διαφορετικά ποιος ξέρει...

Παναγιώτης Κ. Ιωακειμίδης

Π.Κ. Ιωακειμίδης. Ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, υπήρξε ο εκπρόσωπος της Ελλάδας στη Διακυβερνητική Διάσκεψη για τη σύνταξη της Συνθήκης της Νίκαιας και αναπληρωματικό μέλος της Ευρωπαϊκής Συνέλευσης (Convention) για την επεξεργασία του Ευρωπαϊκού Συντάγματος. Πιο πρόσφατα βιβλία του: Ευρωπαϊκό σύνταγμα και ευρωπαϊκή ενοποίηση (2005), Θα επιβιώσει η Ευρωπαϊκή Ένωση; (2007), Η θέση της Ελλάδας στο διεθνές, ευρωπαϊκό και περιφερειακό σύστημα (2007), Η  Συνθήκη της Λισσαβώνας (2010).

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά