Δευτέρα, 04 Ιανουαρίου 2016

Γράμμα από τη Ρωσία #15. Η σοκολατένια αυτοκρατορία

Κατηγορία Στήλες
Γράφτηκε από τον  Δημοσιεύθηκε στο Στήλες web only
Σοκολατάκια εμπνευσμένα από την "Ντάμα πίκα" του Πούσκιν. Σοκολατάκια εμπνευσμένα από την "Ντάμα πίκα" του Πούσκιν. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης

Εκείνο το πρωί έριχνε χιονόνερο, έκανε κρύο κι ήταν Σάββατο. Κανονικά ο κόσμος τις αργίες κοιμάται ή έστω χουζουρεύει λίγο παραπάνω. Όχι όμως οι Μοσχοβίτες. Χιλιάδες από αυτούς, κάθε ηλικίας, συμμετέχουν σε οργανωμένες εκδρομές - ξεναγήσεις σε διάφορα ιστορικά μέρη της πρωτεύουσάς τους.

Ο δικός μου στόχος ήταν το αρχοντικό των Πασκόφ, το μεγαλοπρεπές κτίριο πάνω από τις όχθες του ποταμού Μόσχοβα, απέναντι ακριβώς από το Κρεμλίνο. Εκεί βρίσκονται τα τμήματα σπάνιων βιβλίων, χειρογράφων και χαρτών της βιβλιοθήκης Λένιν.

Το χιονόνερο έπεφτε, το κρύο δυνάμωνε. Αργά συγκεντρώνονταν τα μέλη της ομάδας. Ο αριθμός τους αυστηρά περιορισμένος. Δεκαπέντε άτομα. Περίμενα υπομονετικά, κάνοντας σημειωτόν για να μένουν τα πόδια μου ζεστά.

Ξαφνικά, ένα ρωσικής κατασκευής τζιπ σταμάτησε λίγα μέτρα πιο πέρα από τη βαριά σιδερένια πόρτα του αρχοντικού του Πεσκόφ. Χωρίς να το καταλάβω, αμέσως σχηματίστηκε μια μεγάλη ουρά από σαράντα και πλέον άτομα, ενώ άλλα τόσα έρχονταν βιαστικά από διάφορες μεριές. Πώς και δεν τους είχα δει;

Πλησίασα για να δω τι συμβαίνει. Ένας ψηλός γεροδεμένος Ρώσος, με σχιστά μάτια και εξογκωμένα ζυγωματικά πουλούσε κάτι πορφυρά, τετράγωνα και πολυγωνικά, κουτιά. Μ’ έφαγε η περιέργεια. Πλησίασα κι άλλο. Ρώτησα την κυρία που στεκόταν μπροστά μου τι περιέχουν αυτά τα κουτιά. Γύρισε και με έκπληκτο, επιτιμητικό ύφος μου είπε: μα είναι των Αμπρικόσοφ τα σοκολατάκια!

 

Flashback

Το 1920 ο στρατιωτικός του Κόκκινου στρατού, πρώην τεχνίτης στο ντεπό του μοσχοβίτικου τραμ Πιότρ Μπαμπάεφ σκοτώθηκε σε μία μάχη του εμφυλίου πολέμου. Δύο χρόνια αργότερα, η σοβιετική εξουσία έδωσε το όνομα του στο εργοστάσιο σοκολατοποιίας της οικογένειας Αμπρικόσοφ, το οποίο βρισκόταν σε μικρή απόσταση από το μέρος όπου εργαζόταν ο άτυχος νεαρός μπολσεβίκος. Έκτοτε όλοι θεωρούσαν πως ο Μπαμπάεφ ήταν εκείνος που ανακάλυψε τον τρόπο με τον οποίο παρασκευαζόταν τα γεμιστά σοκολατάκια.

 

Η γέννηση της αυτοκρατορίας

Τον μακρινό και εξωτικό 18o αιώνα, στο χωριό Τρόιτσκι στο Κυβερνείο της Πένζα, ζούσε ο δουλοπάροικος χωρικός Στεπάν Νικολάεφ, ο οποίος κατείχε την υψηλή τέχνη παρασκευής γλυκών. Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλούσαν τα γλυκά που έφτιαχνε με βάση τα βερίκοκα, όπως η μαρμελάδες. Η σύζυγός του γαιοκτήμονα θεωρήσε πως δεν είναι σωστό να τον κρατούν στο χωριό και τον απελευθέρωσε, δίνοντας του μάλιστα και λίγα χρήματα για να πάει στη Μόσχα. Ωστόσο, κράτησε κοντά της την οικογένειά του.

Στις αρχές του 19oυ αιώνα ο Στεπάν είχε αποταμιεύσει αρκετά χρήματα για να εξαγοράσει την ελευθερία της οικογένειάς του και να τους φέρει όλους το καλοκαίρι του 1804 στη Μόσχα, όπου είχε ήδη φτιάξει ένα μικρό εργαστήριο ζαχαροπλαστικής και είχε αρκετούς πελάτες. Όλη η οικογένεια εργαζόταν εκεί, ο Στεπάν, η σύζυγός του Φέκλα, τα παλικάρια του, ο Ιβάν και ο Βασίλι, η θυγατέρα του Ντάρια. Εξυπηρετούσαν σημαντικούς πελάτες που διοργάνωναν δείπνα, ήταν προμηθευτές στους χορούς των αξιωματούχων και στους γάμους των μεγαλεμπόρων. Ξεχωριστή θέση στο πελατολόγιό τους κατείχε ο ηγούμενος της μονής Νοβοσπάσκι, ο οποίος μάλιστα, λόγω της αδυναμίας που είχε στα γλυκά τους τον ευλόγησε στέλνοντάς του ως δώρο μια εικόνα. Σε ηλικία 75 ετών ο Στεπάν Νικολάγιεφ έγινε δεκτός ως μέλος στη συντεχνία των εμπόρων της περιοχής Σεμιόνοφσκαγια και μάλιστα άνοιξε το μπακάλικό του, έχοντας στα χέρια του «την άνωθεν άδεια λειτουργίας εμπορικού οίκου».

Το 1812, μετά τον θάνατο του πατέρα, η διεύθυνση του οικογενειακού εμπορικού οίκου περιήλθε στα χέρια του μεγαλύτερου γιου, του εικοσιδυάχρονου Ιβάν Στεπάνοβα, το πρώτο της δυναστείας με το όνομα Αμπρικόσοφ. Καθώς οι δουλειές αυξάνονταν και πληθύνονταν, ο νεαρός έπρεπε να αποκτήσει κανονικό επίθετο και να μην αρκείται μόνο στο όνομα και το πατρώνυμό του, κατά την τότε συνήθεια των Ρώσων χωρικών. Με σχετική άδεια της αστυνομίας στις 27 Οκτωβρίου 1814 απέκτησε το επίθετο «Αμπρικόσοφ» που στα ελληνικά θα σήμαινει Βερυκοκίδης. Το 1820 ο νεαρός έμπορος ανέβηκε κοινωνική τάξη και έγινε μέλος της Εμπορικής Ένωσης δευτέρας κατηγορίας, ενώ δέκα χρόνια αργότερα, αναγκάστηκε να καλέσει τα εξαδέλφια του από το χωριό για να τον βοηθήσουν. Στο μεταξύ, γεννήθηκε ο πρωτότοκος γιος του, ο Αλεξέι, ο οποίος έμεινε στην ιστορία ως «ο βασιλιάς της σοκολάτας της Ρωσίας».

Η εταιρεία μεγάλωνε μέρα με την ημέρα. Τα δηλωθέντα ετήσια εισοδήματα, ύψους 8.000 ρουβλίων, έδωσαν το δικαίωμα στον Ιβάν Στεπάνοβιτς Αμπρικόσοφ να γίνει μέλος στην Τρίτης τάξεως Εμπορική Συντεχνία της περιοχής του. Το 1834 ο γιος του Αλεξέι, γίνεται δεκτός στην Ακαδημία Εμπορικών Επιστημών, όπου και φοιτά για τέσσερα, περίπου, χρόνια. Το 1838 όμως η εταιρεία χρεοκοπεί και ο Ιβάν Στεπάνοβιτς δεν μπορούσε όχι μόνο να πληρώσει τα δίδακτρα του γιου του, αλλά ούτε καν να θρέψει την οικογένειά του. Έτσι, με μισθό πέντε ρούβλια τον μήνα, ο νεαρός Αλεξέι, αρχίζει να εργάζεται για λογαριασμό του εκρωσιθέντος Γερμανού Ιβάν Μπογκντάνοβιτς Χόφμαν, ο οποίος ασχολείτο με το εμπόριο ζάχαρης και άλλων ειδών μπακαλικής. Ο Αλεξέι ήταν το παιδί για όλες τις δουλειές και θελήματα. Γρήγορα όμως έμαθε τη λογιστική και κατέλαβε μια θέση στο λογιστήριο της εταιρείας. Στο μεταξύ ο πατέρας και ο θείος του προσπάθησαν να ασχοληθούν ξανά με το εμπόριο και συγκεκριμένα με το εμπόριο καπνού, αλλά το 1842 κήρυξαν πτώχευση και η περιουσία τους πουλήθηκε για να πληρωθούν τα χρέη που είχαν δημιουργήσει. Ο νεαρός Αλεξέι, αποστασιοποιημένος από τις υποθέσεις του πατέρα του, είχε άλλη τύχη. Γρήγορα έγινε σημαντικό στέλεχος της εταιρείας του Χόφμαν και με τα εισοδήματα που απέκτησε άνοιξε μια μικρή εταιρεία ζαχαροπλαστικής. Στο μεταξύ είχε παντρευτεί την Αγριππίνα, κόρη ενός πλούσιου πελάτη, του καπνέμπορου Αλεξέι Μπορίσοβιτς Μουσάτοβ, την οποία παντρεύτηκε αμέσως μόλις αυτή ενηλικιώθηκε. Ο θείος του και ο πατέρας του πέθαναν μέσα σε λίγους μήνες κι έτσι ο νεαρός Αλεξέι αναγκάστηκε να ασχοληθεί πιο ενεργά με την «γλυκιά» υπόθεση. Σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα η επιχείρηση του άνθισε μέχρι του σημείου να είναι ο βασικός προμηθευτής του κύριου ανταγωνιστή του, του Έινεμ, το εργοστάσιο του οποίου σήμερα φέρει την ονομασία «Κόκκινος Οκτώβρης».

Τα προϊόντα ήταν χειροποίητα γι’ αυτό και περιζήτητα. Το 1852 γίνεται μέλος της διοίκησης του Εμπορικού Συλλόγου, ενώ συχνά πυκνά τόσο οι αρχές της Μόσχας όσο και της Ρωσικής Αυτοκρατορίας τον παρασημοφορούν για τις «γλυκές» του υπηρεσίες. Πνεύμα ανήσυχο καταθέτει αίτηση και τελικά αδειοδοτείται για την εγκατάσταση ατμομηχανής, ισχύος 12 ίππων. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, μετατρέπει το εργαστήριο ζαχαροπλαστικής που είχε, σε ένα πανίσχυρο μηχανοποιημένο εργοστάσιο, με δυνατότητα παραγωγής 500 τόνων ετησίως, αξίας 325.000 ρουβλίων. Οι ανταγωνιστές του ακολουθούν ασθμαίνοντας. Παρόλα αυτά, έχουμε την ίδρυση της Αυτοκρατορίας των Αμπρικόσοφ. Το 1874 με ειδική άδεια, μεταφέρει τα ιδιοκτησιακά του δικαιώματα στην εταιρεία «Α. Ι. Αμπρικόσοφ & Υιοί», στους γιους του Νικολάι και Ιβάν.

Ο Αλεξέι Αμπρικόσοφ ήταν ένας καρπερός μεγιστάνας της εποχής του. Η σύζυγός του, Αγριππίνα, γέννησε συνολικά είκοσι δύο παιδιά, δέκα αγόρια και δώδεκα κορίτσια. Προσωπικότητα έντονη η Αγριππίνα, δεν περιορίστηκε μόνο στο ρόλο της μητέρας, αλλά διαχειριζόταν με σιδηρά θέληση την ακίνητη περιουσία της οικογένειας. Έχοντας την πικρή εμπειρία του παρελθόντος, έγραψε ένα μεγάλο μέρος της περιουσίας στο όνομα των παιδιών και των συζύγων τους, προκειμένου να την προστατεύσει σε περίπτωση χρεοκοπίας. Μεγάλη φήμη είχαν τα σπίτια της οικογένειας Αμπρικόσοφ στην Μόσχα, εξαιτίας τόσο της κατασκευής, όσο και του εσωτερικού τους διάκοσμου. Τα σπίτια αυτά τα νοίκιαζαν επιφανείς οικογένειες.

Η Αγριππίννα όμως εκτός από την ενασχόλησή της με την ακίνητη περιουσία της οικογένειας, ασχολήθηκε πολύ και με τις φιλανθρωπίες, ιδρύοντας και συμμετέχοντας σε δεκάδες επιτροπές. Η πρώτη επιτροπή στην οποία συμμετείχαν, το 1877, κάνοντας γενναιόδωρες προσφορές ήταν εκείνη της αρωγής των οικογενειών και των παιδιών των στρατιωτών που σκοτώθηκαν στον πόλεμο με την Τουρκία. Συνολικά, τα μέλη της οικογένειας συμμετείχαν σε εκατόν πενήντα επιτροπές και σωματεία βοήθειας προς διάφορες ομάδες αναξιοπαθούντων, ήταν οι χορηγοί έξι τεχνικών σχολών, αρκετών μοσχοβίτικων νοσοκομείων και μερικών ορφανοτροφείων. Το Ωδείο της Μόσχας χτίστηκε χάρη στη γενναιόδωρη για την εποχή εκείνη προσφορά της οικογένειας Αμπρικόσοφ, ύψους 100.000 ρουβλίων. Έργο ζωής της όμως η Αγριππίνα θεωρούσε την ίδρυση και λειτουργία μαιευτηρίου που παρείχε δωρεάν τις υπηρεσίες του σε άπορες γυναίκες. Φρόντισε μάλιστα, ακόμη και μετά το θάνατό της, το μαιευτήριο αυτό να έχει τους αναγκαίους πόρους για τη λειτουργία του, χάρη στις μόνιμες γενναιόδωρες χορηγίες μελών της οικογένειάς της. Το μαιευτήριο αυτό έφερε το όνομά της μέχρι το 1918, όταν οι μπολσεβίκοι το μετονόμασαν δίνοντας το όνομα της άκληρης συζύγου του Ι. Β. Λένιν, Ν. Κρούπτσκαγια. Το 1994 όμως το μαιευτήριο αυτό μετονομάστηκε ξανά και πήρε το όνομα της ιδρυτού του.

Από τα 22 παιδιά που γέννησε η Αγριππίνα μόνο το 17 έζησαν. Από αυτά μόνο τέσσερις γιοι ακολούθησαν το δρόμο του πατέρα τους. Ο μεγαλύτερος γιος, ο Ιβάν Αλεξέγιεβιτς, διεύρυνε τις επιχειρηματικές δραστηριότητες εξαγοράζοντας εργοστάσια ζάχαρης στη Συμφερόπολη, ενώ, παράλληλα, εγκαινίασε ένα δίκτυο επώνυμων καταστημάτων πώλησης σε όλη τη Ρωσία. Και οι υπόλοιποι γιοι συνέβαλαν, ο καθένας με διαφορετικό τρόπο στη διεύρυνση των δραστηριοτήτων και την αύξηση της κερδοφορίας.

 

Το τέλος

Η οικονομική κρίση στις αρχές του 20ου αιώνα και η πρώτη ρωσική επανάσταση, προκάλεσαν σημαντικά προβλήματα στην οικογενειακή δυναστεία των Αμπρικόσοφ. Το 1907 το εργοστάσιο της Μόσχας, στο οποίο δούλευαν 1000 άτομα, πέρασε στην ιδιοκτησία των πιστωτών. Ωστόσο, το 1913 οι αδελφοί Απρικόσοφ, κατάφεραν να ξεχρεώσουν και να αναβιώσουν την παραγωγή με ετήσιο κύκλο 3.380.000 ρουβλίων. Ο Λένιν όμως είχε δίκιο, οι Αμπρικόσοφ γαλούχησαν τους νεκροθάφτες τους. Οι πιο δραστήριες επαναστατικές επιτροπές κατά τη διάρκεια όλων των ρωσικών επαναστάσεων ιδρύθηκαν στις επιχειρήσεις εκείνες, στις οποίες οι εργάτες είχαν το καλύτερο εργασιακό περιβάλλον. Το 1918 το εργοστάσιο εθνικοποιήθηκε, χωρίς παρόλα αυτά να αποζημιωθούν οι ιδιοκτήτες ή οι απόγονοί τους. Αμέσως, στα γραφεία της διεύθυνση εγκαταστάθηκε μια πενταμελής εργοστασιακή επιτροπή και το 1924 το εργοστάσιο πήρε το όνομα του Μπαμπάγιεφ.

 

Οι απόγονοι

Θα νόμιζε κανείς πως το γένος των Αμπρικόσοφ χάθηκε μέσα στις φλόγες και τις περιδινίσεις του 20ού αιώνα. Και όμως. Ο γιος του Ιβάν Αλεξέγιεβιτς, ο Αλεξέι Ιβάνοβιτς έγινε παθολογανατόμος, μέλος της Ακαδημίας Επιστημών της ΕΣΣΔ και ένας από τους γιατρούς που ταρίχευσαν τον Λένιν και το Στέλιν. Η Κλειώ, η μούσα της ιστορίας, έκανε τα καλύτερα γλέντια της στη Ρωσία. Η κόρη του Μαρία Αλεξέγιεβνα ήταν η επικεφαλής της ιατρικής ομάδας της Εθνικής Άρσης Βαρών. Ο γιος του Αλεξέι Ιβάνοβιτς έγινε διάσημος θεωρητικός φυσικός, μέλος της Ακαδημίας Επιστημών, τιμηθείς με τα βραβεία «Λένιν» και το Μεγάλο Κρατικό Βραβείο, διευθυντής του Ινστιτούτου Φυσικής υψηλών πιέσεων της Α.Ε. της ΕΣΣΔ. Ο δεύτερος γιος του Ιβάν Αλεξέγιεβιτς, Ντμίτρι Ιβάνοβιτς Αμπρικόσοφ ήταν ο τελευταίος πρέσβης της τσαρικής Ρωσίας στην Ιαπωνία και ο πρώτος πρέσβης της σοβιετικής Ρωσίας σε αυτή τη χώρα. Το γενεαλογικό δέντρο της γνήσιας αυτής ρωσικής οικογένειας περιλαμβάνει πλήθος επιστημόνων, ηθοποιών, καλλιτεχνών, στρατιωτικών, ιερέων, μέχρι και μια νεομάρτυρα, η οποία πέθανε στη διαβόητη φυλακή Μπουτίρσκαγια, επειδή δεν αρνήθηκε την πίστη της.

* * *

Τίποτα από όλα αυτά δεν ήξερα, όταν όρθιος μέσα στο αδυσώπητο μοσχοβίτικο χιονόνερο, κάτω από το μολυβένιο ουρανό, στεκόμουν στην ουρά για να πάρω δύο κουτιά με τα περίφημα σοκολατάκια, μόνο και μόνο για να αποφύγω ένα ακόμη υποτιμητικό βλέμμα των τυλιγμένων σε βαριά παλτά και μάλλινες μαντίλες Ρωσίδων.

Όταν ήρθε η στιγμή, ο τελευταίος απόγονος των Αμπρικόσοφ μου είπε: από την προφορά βλέπω πως είστε ξένος. Ελάτε μετά το τέλος της ξενάγησης στο καφέ που βρίσκεται απέναντι από τη στάση του μετρό να σας υπογράψω τα κουτιά.

Δύο και πλέον ώρες αργότερα, καθισμένος σε ένα μικρό καφέ με θέα το Κρεμλίνο, άκουγα την αφήγηση αυτού του παράξενου άντρα και μπροστά από τα μάτια μου περνούσε η ιστορία της Ρωσίας από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι τις μέρες μας.

 

Αρχοντικό των Πασκόφ

Μόσχα

26/12/2015

Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης

Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης. Μεταφραστής και δημοσιογράφος, εκδότης της επιθεώρησης ρωσικού πολιτισμού Στέππα.

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά