Τρίτη, 22 Δεκεμβρίου 2015

Γράμμα από τη Ρωσία #8. Πέντε σκηνές από τη ζωή της σημερινής Ρωσίας

Κατηγορία Στήλες
Γράφτηκε από τον  Δημοσιεύθηκε στο Στήλες web only
Η νέα λεωφόρος Αρμπάτ στη Μόσχα όπου δεσπόζουν ψηλά κτίρια, ένδειξη του νεοπλουτισμού μιας αναδυθείσης τάξης που επιβεβαιώνει τι αντιθέσεις μεταξύ πλούτου και φτώχειας και το άνοιγμα του χάσματος. Η νέα λεωφόρος Αρμπάτ στη Μόσχα όπου δεσπόζουν ψηλά κτίρια, ένδειξη του νεοπλουτισμού μιας αναδυθείσης τάξης που επιβεβαιώνει τι αντιθέσεις μεταξύ πλούτου και φτώχειας και το άνοιγμα του χάσματος. Φωτογραφία Αρχείου

Η Μόσχα και όλη η Ρωσία ετοιμάζονται για τις γιορτές. Χριστούγεννα θα κάνουν όταν εμείς γιορτάζουμε τα Φώτα. Την Πρωτοχρονιά όμως τη γιορτάζουν με όλη της την μεγαλοπρέπεια, ξεχνώντας προς στιγμή τις δυσκολίες της ζωής.

Η οικονομική κρίση βαθαίνει στη χώρα. Σύμφωνα με ορισμένους από τους πιο έγκριτους οικονομολόγους, το απόγειό της θα είναι το 2020. Δύσκολος δρόμος και τραχύς μπροστά τους. Οι ελλείψεις άρχισαν ήδη να φαίνονται στα ράφια των πολυκαταστημάτων, ενώ οι τιμές ανεβαίνουν διαρκώς. Για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια η ανεργία στη Μόσχα είναι ένα πράγμα για το οποίο μιλούν ανοιχτά.

Μια υποδόρια ανησυχία είναι διάχυτη παντού. Ολοένα και πιο συχνά, απλοί άνθρωποι με τους οποίους συναντιέμαι μου κάνουν μια ερώτηση, την οποία είχα να ακούσω από την εποχή του Μπρέζνιεφ: «πιστεύετε ότι θα γίνει πόλεμος;»

Αυτή την ανησυχία ξορκίζουν οι άνθρωποι τώρα τις γιορτές. Η ζωή όμως συνεχίζεται και μετά τις γιορτές. Και η Ρωσία, χώρα αχανής και τραχιά, τραβάει το δικό της δρόμο. Ένα δρόμο που έρχεται από τα βάθη των αιώνων και τραβάει στο μέλλον.

Λίγες σκηνές από τη ζωή στη Ρωσία.

 

Σκηνή 1η

Σε όλους τους σταθμούς του μετρό, τα εμπορικά κέντρα, τους κινηματογράφους, τα θέατρα και εν γένει τους χώρους όπου συγκεντρώνεται πολύς κόσμος, είναι εμφανής η παρουσία της αστυνομίας αλλά και των εταιρειών παροχής υπηρεσιών ασφάλειας.

Η Ρωσία, έτσι κι αλλιώς, παραδοσιακά, είναι μια κοινωνία εν μέρει στρατιωτικοποιημένη, αφού πολλές υπηρεσίες και υπουργεία έχουν τη δική τους στολή, τη δική τους ιεραρχία, οργανωμένη κατά τα στρατιωτικά πρότυπα.

Αστυνομικές περιπολίες υπάρχουν παντού, συνοδευόμενες από υπηρεσιακούς σκύλους ελέγχου του πλήθους ή εκπαιδευμένα για την αναζήτηση εκρηκτικών. Η είσοδος των αυτοκινήτων σε χώρους στάθμευσης υπαίθριους ή στεγασμένους, σε εμπορικά κέντρα ή αλλού, επιτρέπεται μόνο μετά την έγκριση του σκυθρωπού τετράποδου.

Η Ρωσία έχει δεκαπέντε εκατομμύρια πολίτες μουσουλμανικού θρησκεύματος και άλλα δέκα εκατομμύρια γκασταρμπάιτερ από τις χώρες της Κεντρικής Ασίας, οι οποίοι αποτελούν και το καύσιμο για την κίνηση της χειμαζόμενης οικονομίας. «Η Ρωσία θα ρυθμίσει τις σχέσεις της με το Ισλάμ όπως αυτή ξέρει και έχει μάθει από τους πολλούς αιώνες κοινής συμβίωσης μαζί του», μου λένε φίλοι πολιτικοί αναλυτές που γνωρίζουν πρόσωπα, καταστάσεις και διαθέσεις.

 

Σκηνή 2η

Παρά την οικονομική κρίση, οι οικοδομικές εργασίες συνεχίζονται με αμείωτο ρυθμό στην Μόσχα και στην περιοχή της πρωτεύουσας. Αυτή η περιβόητη περιοχή της Μόσχας, το Ποντμοσκόβιε, είναι μια έκταση σε ακτίνα 100 - 150 χιλιομέτρων που αποτελεί την ενδοχώρα της ρωσικής μητρόπολης.

Τεράστια κτίρια, κυριολεκτικά κουτιά, υψώνονται παντού, προκειμένου να στεγαστούν οι ανάγκες εκείνων που εγκαταλείπουν μαζικά τις άλλες περιοχές της χώρας και μετακομίζουν στο κέντρο, αναζητώντας μια καλύτερη τύχη. Θα πρέπει να πούμε πως στη Μόσχα έχει συγκεντρωθεί όλο το χρήμα, μαύρο και λευκό, της Ρωσίας.

Αν κάποιος σηκωθεί νωρίς, πολύ πριν χαράξει, γύρω στις 5.30 - 6.00 π.μ και πάρει το μετρό προς οποιαδήποτε κατεύθυνση, θα δει τις μυριάδες των ανθρώπων από τις χώρες της Κεντρικής Ασίας να μετακινούνται, κυριολεκτικά σαν την παλιά Ορδή. Ακολουθώντας τους, φτάνει μπροστά στις πόρτες των απέραντων εργοταξίων, όπου υπάρχει μια ιδιότυπη αγορά εργασίας ή, για την ακρίβεια, σκλαβοπάζαρο.

Εκατοντάδες άνθρωποι στέκονται στην ουρά, περιμένοντας το νεύμα του επιστάτη. Δίπλα τους ουρανοξύστες - ύβρεις στο περιβάλλον και στην παράδοση, μαρτυρούν το νεοπλουτισμό και την αλαζονεία της νέας ελίτ, η οποία μέσα στη μεγαλομανία της, καταστρέφει τα πάντα στο πέρασμά της.

 

Σκηνή 3η

Όποιος ταξιδεύει με τον προαστιακό, το τραίνο για μεγαλύτερες διαδρομές, αλλά και το μετρό που κατευθύνεται προς τα περίχωρα της Μόσχας, διαπιστώνει πως υπάρχει τεράστιος αριθμός ανθρώπων που ζητιανεύουν, επιστρατεύοντας κάθε είδους υπαρκτή ή ανύπαρκτη δικαιολογία. Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι σκύλοι - ζητιάνοι στις υπόγειες διαβάσεις της Μόσχας, οι οποίοι στέκονται ή κάθονται κρατώντας ταμπέλες που καλούν τους περαστικούς να αφήσουν τον οβολό τους, για να τους αγοράσουν τροφή. Σκύλοι σε δουλεία.

Η στάση των Ρώσων απέναντι στους ζητιάνους, ιδίως αν πρόκειται για άτομα με σωματικές ή πνευματικές αναπηρίες, είναι μια στάση συμπόνιας, βοήθειας και αλληλεγγύης. Βλέπεις ανθρώπους φτωχικά ντυμένους να δίνουν κέρματα ή χαρτονομίσματα μικρής αξίας και το βλέμμα τους πλημμυρίζει γλυκύτητα. Οι αιτίες αυτής της συμπεριφοράς θα πρέπει να αναζητηθεί στις βαθιές ρίζες της παράδοσης της εν Χριστώ σαλότητας που υπάρχει στη Ρωσία και η οποία είχε μεταγγιστεί από το Βυζάντιο, από τα πρώτα κιόλας χρόνια μετά τον εκχριστιανισμό των Ρως του Κιέβου.

Η παράδοση αυτή έχει καθορίσει και τη σχέση των Ρώσων αλλά και των ανατολικών Σλάβων εν γένει, με το γέλιο. Αρκεί να θυμηθούμε το συγκλονιστικό έργο, ενός εκ των κορυφαίων Ρώσων στοχαστών του 20ού αιώνα, του καθηγητή από την Αγία Πετρούπολη - Λένινγκραντ - Αγία Πετρούπολη, Ντμίτρι Λιχατσόφ, Το γέλιο στην αρχαία Ρους.

 

Σκηνή 4η

Η επίσκεψη στο θέατρο και η παρακολούθηση μιας θεατρικής παράστασης είναι γιορτή για τον Ρώσο. Έτσι, την Κυριακή, στο Ακαδημαϊκό Θέατρο Τέχνης «Μ. Γκόρκι» της Μόσχας, κάτι σαν το δικό μας Εθνικό Θέατρο, η πλατεία και οι εξώστες ήταν γεμάτες θεατές όλων των ηλικιών. Ανάμεσά τους και οι σπουδαστές Ευέλπιδες μιας από τις πολλές στρατιωτικές σχολές της πόλης. Ιδρυτές αυτού του θεάτρου ήταν τα δύο ιερά τέρατα της παγκόσμιας θεατρικής ιστορίας, ο Κ. Σ. Στανισλάφσκι και ο Βλ. Ι. Νεμιρόβιτς - Ντάτσενκο.

Ντυμένοι με τα καλά τους, άντρες και γυναίκες παρέδιδαν με ανυπομονησία τα βαριά τους παλτά στην γκαρνταρόμπα. Στη συνέχεια, οι γυναίκες έβγαζαν τις μπότες και φορούσαν τις γόβες τους. Η αίθουσα με τις άνετες πολυθρόνες, τα παχιά χαλιά, το ευρύχωρο πανέμορφο φουαγιέ με έκθεση κοστουμιών από παλιότερες παραστάσεις. Στους τοίχους φωτογραφίες προγραμμάτων, παραστάσεων, ηθοποιών και συγγραφέων. Η ιστορία του ρωσικού και του σοβιετικού θεάτρου περνάει μπροστά από τα μάτια του θεατή. Νοσταλγία και ρίγος για τη θλίψη των χρόνων που πέρασαν. Οι τιμές στο καφέ, ανεκτές για μια πανάκριβη πόλη όπως η Μόσχα.

Το Αγοροκόριτσο του Α. Ν. Οστρόφσκι, με εξαιρετική διανομή, πλούσια σκηνικά, όπως μόνο ένα ρωσικό θέατρο ξέρει να φτιάχνει. Δυο ώρες απόλαυση και μετά βόλτα στην αλέα της λεωφόρου Τβερσκάγια, όπου δεκάδες περίπτερα προσφέρουν την πραμάτεια τους από όλες, σχεδόν, τις περιοχές της αχανούς Ρωσίας. Εκεί κοντά και ένας τάρανδος μαζί με αλογάκια πόνυ, η μεγάλη ατραξιόν της βόλτας. Καύσιμος ύλη, η σιβηριανή βότκα.

 

Σκηνή 5η

Οι νέοι ποιητές και λογοτέχνες της γενιάς του samizdat, του κινήματος που κυκλοφορούσε χειρόγραφα και δακτυλόγραφα τα έργα των δημιουργών που απαγόρευε η κομμουνιστική λογοκρισία, είναι πια σήμερα μεσήλικες αλλά εξίσου δραστήριοι και ενεργοί στην υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ρωσία.

Επισκέφτηκα το σπίτι ενός γνωστού ζευγαριού, της Τατιάνας και του Αλεξάντρ. Εκείνη είναι γνωστή ποιήτρια, εκείνος διάσημος φωτογράφος. Το διαμέρισμα μικρό, γεμάτο βιβλία και φωτογραφίες, μα ιδιαίτερα φιλόξενο. Η βότκα έρρεε άφθονη αυτό το βράδυ. Οι μνήμες έφεραν στην παρέα φίλους που έχουν περάσει απέναντι από καιρό. Ο ιδιότυπος διαγωνισμός απαγγελίας κατέληγε πάντα σε δάκρυα για εκείνους που δεν πρόλαβαν να γεράσουν, μα που μας άφησαν χειρόγραφα και πίνακες ως αποδείξεις της ιερής συνενοχής της νιότης απέναντι στην τυραννία. Σήμερα, χειρόγραφα ποιήματα της Τατιάνας, δημοπρατούνται μαζί με προσωπικά αντικείμενα και φωτογραφίες των ποιητών του Αργυρού Αιώνα της ρωσικής ποίησης, αλλά και εκείνων που δημιούργησαν μέσα στον σκοτεινό ζόφο του σταλινικού ολοκληρωτισμού.

Φορτωμένος δώρα, βιβλία και λευκώματα με σπάνιες φωτογραφίες, έφυγα, μισομεθυσμένος, αφήνοντας πίσω ένα κομμάτι του χρόνου, μια μακρινή αποικία της προσωπικής μου ιστορίας και μυθολογίας.

Γκαλερί Τρετιακόφ, Μόσχα

20/12/2015

Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης

Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης. Μεταφραστής και δημοσιογράφος, εκδότης της επιθεώρησης ρωσικού πολιτισμού Στέππα.

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία:
Γράμμα από τη Ρωσία #6. Μια λυρική παρεκτροπή

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά