Κυριακή, 20 Δεκεμβρίου 2015

Γράμμα από τη Ρωσία #6. Μια λυρική παρεκτροπή

Κατηγορία Στήλες
Γράφτηκε από τον  Δημοσιεύθηκε στο Στήλες web only
Η Όλγκα Αλεξάντροβνα Σεντακόβα. Η Όλγκα Αλεξάντροβνα Σεντακόβα. Φωτογραφία Αρχείου

Στην αρχή του δρόμου του παλιού Αρμπάτ, ο οποίος τώρα πια είναι ο τουριστικός δρόμος της Μόσχας με εκατοντάδες πλανόδιους μικροπωλητές και καλλιτέχνες του δρόμου, έκανε πολύ κρύο. Χιόνιζε κι ένας παγωμένος αέρας ερχόταν από την πλευρά του ποταμού Μόσχοβα και του Κρεμλίνου.

Κοινοί γνωστοί από το Πανεπιστήμιο της Μόσχας, είχαν κανονίσει να συναντηθώ με μια γενναία και ιδιαίτερα ταλαντούχα γυναίκα, μια ποιήτρια, η οποία συνεχίζει τη μακρά παράδοση της πατρίδας της, σύμφωνα με την οποία οι ποιητές είναι η φωνή της συνείδησης της εποχής τους.

Στεκόμουν όρθιος και κοίταζα προσεκτικά προς την κατεύθυνση της στάσης του μετρό, απ’ όπου περίμενα να φανεί. Στις επτά ακριβώς, ένα μικροκαμωμένο πλάσμα φάνηκε από τη γωνία. Απλό μπουφάν, σκούφος, μάλλινο παντελόνι, χοντροκομμένα, μα προφανώς ζεστά μποτάκια. Αμέσως κατάλαβα πως πρόκειται γι’ αυτήν. Η Όλγα Αλεξάντροβνα Σεντακόβα, ακριβής στην ώρα της, έψαχνε με το βλέμμα της τον άγνωστο που της είχε τηλεφωνήσει από τη μακρινή χώρα του Νότου. Έτρεξα και στάθηκα μπροστά της. Αμέσως αναγνωρίσαμε ο ένας τον άλλο και έγιναν οι πρώτες συστάσεις.

Μετά από λίγα λεπτά καθόμασταν σε ένα απόμακρο τραπεζάκι ενός καφέ. Η συζήτηση, αμέσως μετά τις πρώτες διερευνητικές ερωτήσεις, περιστράφηκε γύρω από το μοναδικό θέμα που έχει η ποίηση: την αλήθεια. Την αλήθεια του ποιητή ως καλλιτέχνη και την αλήθεια του ποιητή ως πολίτη.

Ο Όλγα Σεντακόβα, στον ποιητικό της κύκλο «Μια μη λυρική παρεκτροπή» είχε γράψει:

 

Ο ημιθανής δήμιος χαμογελάει -

Κι αρχίζουν τα μεγάλα πράγματα.

Τρίζοντας, όπως πάντα, γυρνάει

Ο τροχός του προκατακλυσμιαίου κακού.

Κοίταξε όμως και δοκίμασε τον τρόμο

Και δάγκωσε ακόμη πιο δυνατά τη γλώσσα σου.

Από τα χέρια των υβριστών των λειψάνων

Το ψωμί ζήτησε που μισοχορτάτο σ’ αφήνει.

 

Η γυναίκα που έγραψε αυτούς τους στίχους, η Όλγκα Αλεξάντροβνα Σεντακόβα, γεννήθηκε το 1947 στη Μόσχα, σχολείο όμως πήγε στο Πεκίνο, όπου υπηρετούσε την εποχή εκείνη o πατέρας της ως αξιωματικός του σώματος του Μηχανικού. Κανείς στην οικογένειά της δεν είχε το παραμικρό ενδιαφέρον για τις ανθρωπιστικές επιστήμες ή την ποίηση. Το κενό αυτό ήρθαν να το καλύψουν οι δάσκαλοι και οι φίλοι της. Ένας από αυτούς ήταν ο πιανίστας Μ. Γ. Γιερόχιν, ο οποίος της έμαθε όχι μόνο τη μουσική αλλά και τη ζωγραφική, την ποίηση και τη φιλοσοφία. Από αυτόν άκουσε για πρώτη φορά για τους ποιητές του Αργυρού Aιώνα της Ρωσικής Ποίησης, αλλά και για τον Ρίλκε που δεν είχε ακόμη εκδοθεί στη Ρωσία.

Το 1973 αποφοίτησε από το Τμήμα Σλαβικών Σπουδών της Φιλολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Μόσχας και το 1983 υποστήριξε τη διδακτορική της διατριβή στο Ινστιτούτο Σλαβικών και Βαλκανικών Σπουδών της Ακαδημίας Επιστημών της ΕΣΣΔ. Στη μακρά της θητεία τόσο στον ακαδημαϊκό όσο και στον ποιητικό χώρο, η Όλγα Σεντακόβα συμμετείχε σε διεθνή συνέδρια στη Ρωσία αλλά και στο εξωτερικό. Έδωσε διαλέξεις σε πανεπιστήμια της Ευρώπης και των ΗΠΑ, συμμετείχε σε διεθνή φεστιβάλ ποίησης στην Ιταλία, τη Μεγάλη Βρετανία, τη Λευκορωσία, την Ολλανδία και τη Γερμανία.

Το 2003 ανακηρύχθηκε επίτιμος διδάκτορας Θεολογίας του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Ανθρωπιστικών Επιστημών του Μινσκ, ενώ από το 1991 διδάσκει στην έδρα της Θεωρίας και της Ιστορίας του παγκόσμιου πολιτισμού της Φιλολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Μόσχας και, παράλληλα, είναι επιστημονική συνεργάτης του Ινστιτούτου Ιστορίας και Θεωρίας του παγκόσμιου πολιτισμού του ίδιου πανεπιστημίου. Το 1996 έγινε μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Ορθόδοξου Χριστιανικού Ινστιτούτου «Άγιος Φιλάρετος», θέση που κατέχει μέχρι σήμερα.

Πολύ γρήγορα, η συζήτηση «ζεστάθηκε» και πήγε στο αιώνια επίκαιρο, μα και ιδιαίτερα οδυνηρό θέμα των σχέσεων της Ρωσίας με τον υπόλοιπο κόσμο και, κυρίως με την Ευρώπη. Η Ρωσία, επιμελής διάδοχος της ανθενωτικής κουλτούρας που προέκυψε μετά το σχίσμα των Εκκλησιών, έχει πάντα μια αμφίσημη, επαμφοτερίζουσα και βαριά φορτισμένη σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη. Αντίστοιχο είναι και το σχίσμα μέσα στην ίδια τη ρωσική κοινωνία και τη ρωσική εθνική αυτοσυνείδηση. Ο προσεκτικός μελετητής της ρωσικής ιστορίας θα διαπιστώσει, πίσω από τα φαινόμενα, τη διαρκή πάλη ανάμεσα στους Σλαβόφιλους και τους Δυτικίζοντες, τα δύο μεγάλα ιδεολογικά, πνευματικά και πολιτικά ρεύματα της ρωσικής ψυχής. Οι σχέσεις της Ρωσίας με τη Δύση εξαρτώνται πάντα από το ποιο από τα δύο αυτά ρεύματα έχει την ηγεμονία σε κάθε ιστορική περίοδο.

Η Όλγα Σεντακόβα ανήκει σε εκείνους τους διανοούμενους που έχουν βαθιά συνείδηση της ρωσικής τους ταυτότητας, η οποία όμως είναι, συνάμα, και η γέφυρα επικοινωνίας με τον υπόλοιπο κόσμο, και ιδίως με την Ευρώπη. Μέσα από το πλούσιο δοκιμιακό της έργο, η Όλγα Σεντακόβα έχει φωτίσει διάφορες πλευρές τόσο της ρωσικής κουλτούρας, όσο και των σχέσεων ανάμεσα στους πολιτισμούς.

Το βλέμμα της άστραψε όταν της είπα ότι γνωρίζω τον Σεργκέι Σεργκέγιεβιτς Αβέριντσεφ, τον μεγάλο αυτό διανοητή του 20ού αιώνα. «Είμαι μαθήτριά του», είπε σιγανά, μα με υπερηφάνεια. Συνεχίσαμε τη συζήτησή μας για το ρόλο της θρησκευτικής πίστης στον πολιτισμό, για την προσωπικότητα του δημιουργού και τη σχέση του με το Θείο, για την υπομονή και τον άθλο του ανθρώπου μπροστά στο δέος της δημιουργίας.

Άνθρωπος γλυκός, με βλέμμα που κλείνει μέσα του όλη την ομορφιά και τη μελαγχολία του χειμωνιάτικου ρωσικού τοπίου που λαχταράει την άνοιξη και την αναγέννηση, η Όλγα Σεντακόβα μιλάει τρυφερά για τα περασμένα, για πρόσωπα, ποιητές, διανοητές. Για τα έργα που τη σφράγισαν, για τους ανθρώπους που της άπλωσαν το χέρι, για τους κινδύνους που προαισθάνεται, για την ανησυχία της μήπως η Ρωσία ξαναζήσει άλλη μια «εποχή ταραχών». Βαθιά προβληματισμένη από τις εξελίξεις, έχοντας τις ευαίσθητες κεραίες του ποιητή και γνωρίζοντας σε βάθος την ιστορία της πατρίδας της, βουρκώνει κάθε φορά που μιλάει για τις δυσκολίες και τα προβλήματα των ανθρώπων γύρω της. Της θύμισα τα λόγια της:

 

Όποιος λησμόνησε πως η μοίρα είναι όρκος

με την ανεξαγόραστη γη στο στόμα,

κλειδί, με το οποίο έκλεισε η προσευχή,

σωπαίνει και κοιτάζει προς τα πάνω

Ο όρκος που έκλεισε καλά την πόρτα.

 

Με κοίταξε μ’ εκείνο το βλέμμα που έχω ξαναδεί σε ρώσους διανοουμένους. Το βλέμμα της αγωνίας για την επόμενη συνάντησή μας. Γιατί γνωρίζουμε καλά πως το μόνο πράγμα στη Ρωσία που είναι σίγουρο λέγεται «αναπάντεχο».

Λίγο πριν την αποχαιρετίσω, έβγαλα από το γυλιό μου ένα αντίτυπο του δευτέρου τεύχους του περιοδικού Στέπα, όπου υπάρχουν μεταφρασμένοι στα ελληνικά στίχοι της κι εκείνη, με μια αέρινη κίνηση, έβγαλε από την τσάντα της το τελευταίο της βιβλίο, το Ποιήσεως εγκώμιο, με πεζά κείμενα της. Το παράξενο με αυτό το βιβλίο είναι ότι πρώτα δημοσιεύτηκε στα αγγλικά, τα γαλλικά και τα γερμανικά και μετά εκδόθηκε στα ρωσικά.

Οδός Αρμπάτ, Μόσχα

18/12/2015

 

 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

1, http://booksjournal.gr/%CF%83%CF%84%CE%AE%CE%BB%CE%B5%CF%82/item/1673-%CE%B3%CF%81%CE%AC%CE%BC%CE%BC%CE%B1-%CE%B1%CF%80%CF%8C-%CF%84%CE%B7-%CF%81%CF%89%CF%83%CE%AF%CE%B1-1-%CF%83%CF%84%CE%B1-%CE%B2%CE%AE%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B1%CE%BD%CF%84%CF%81%CE%AD%CE%B9-%CF%81%CE%BF%CF%85%CE%BC%CF%80%CE%BB%CE%B9%CF%8C%CF%86

2. http://booksjournal.gr/%CF%83%CF%84%CE%AE%CE%BB%CE%B5%CF%82/item/1676-%CE%B3%CF%81%CE%AC%CE%BC%CE%BC%CE%B1-%CE%B1%CF%80%E2%80%99-%CF%84%CE%B7-%CF%81%CF%89%CF%83%CE%AF%CE%B1-2-%CE%BF%CF%8D%CF%84%CE%B5-%CE%BA%CF%8C%CE%BA%CE%BA%CE%B9%CE%BD%CE%BF%CF%82,-%CE%BF%CF%8D%CF%84%CE%B5-%CE%BB%CE%B5%CF%85%CE%BA%CF%8C%CF%82-%CE%AD%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%BC%CE%BF%CF%82

3. http://booksjournal.gr/slideshow/item/1682-%CE%B3%CF%81%CE%AC%CE%BC%CE%BC%CE%B1-%CE%B1%CF%80%CF%8C-%CF%84%CE%B7-%CF%81%CF%89%CF%83%CE%AF%CE%B1-3-%CF%84%CF%83%CE%AC%CE%B9-%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B4%CF%8C%CE%BA%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%BF%CF%82-%CE%B6%CE%B9%CE%B2%CE%AC%CE%B3%CE%BA%CE%BF

4. http://booksjournal.gr/slideshow/item/1685-%CE%B3%CF%81%CE%AC%CE%BC%CE%BC%CE%B1-%CE%B1%CF%80%CF%8C-%CF%84%CE%B7-%CF%81%CF%89%CF%83%CE%AF%CE%B1-4-%CF%80%CE%AF%CE%BD%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%B1%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%B7-%CF%81%CF%89%CF%83%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CF%88%CF%85%CF%87%CE%AE

5. http://booksjournal.gr/%CF%83%CF%84%CE%AE%CE%BB%CE%B5%CF%82/item/1689-%CE%B3%CF%81%CE%AC%CE%BC%CE%BC%CE%B1-%CE%B1%CF%80%CF%8C-%CF%84%CE%B7-%CF%81%CF%89%CF%83%CE%AF%CE%B1-5-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CF%85%CF%80%CF%8C%CE%B3%CE%B5%CE%B9%CE%BF-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B1%CE%BD%CF%84%CF%81%CE%AD%CE%B9-%CF%80%CE%BB%CE%B1%CF%84%CF%8C%CE%BD%CE%BF%CF%86

Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης

Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης. Μεταφραστής και δημοσιογράφος, εκδότης της επιθεώρησης ρωσικού πολιτισμού Στέππα.

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά