Τετάρτη, 16 Δεκεμβρίου 2015

Γράμμα από τη Ρωσία #3. Τσάι στου Δόκτορος Ζιβάγκο

Κατηγορία Στήλες
Γράφτηκε από τον  Δημοσιεύθηκε στο Στήλες web ony
Στο σπίτι του Μπορίς Παστερνάκ, στο Περιντέλκινο. Στο σπίτι του Μπορίς Παστερνάκ, στο Περιντέλκινο. Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης

Τρίτη μέρα στη Ρωσία, ο Δημήτρης Τριανταφυλλίδης επισκέπτεται τον τάφο και το σπίτι του Μπορίς Παστερνάκ. Πρώτη φορά πηγαίνει Έλληνας εκεί, του λένε οι κυρίες που το φροντίζουν...

 

Ο αυτόματος πωλητής εισιτηρίων κατάπιε λαίμαργα τα τρία κέρματα των δέκα ρουβλίων και έφτυσε το απόκομμα για το Περιντέλκινο. Ο σταθμός Κίεφσκι, η σιδηροδρομική γραμμή που ενώνει την Κόκκινη Ρους με τη Μικρή, τη Μόσχα με το Κίεβο, ήταν σχεδόν άδειος τούτο το πρωινό.

Τα βαγόνια του προαστιακού έχουν όλη τη μιζέρια της ρωσικής επαρχίας. Συνταξίδεψα με ένα λόχο Ευέλπιδων, νεαρά αγόρια όχι μεγαλύτερα των δεκαοκτώ, δεκαεννέα χρονών, που κοιτούσαν λαίμαργα μια πανέμορφη μελαχρινή Ρωσίδα με πράσινα μάτια, τη μοναδική γυναίκα στο 98 θέσεων βαγόνι.

Η διαδρομή από τη Μόσχα στο Περεντέλκινο δεν διαρκεί πάνω από 45 λεπτά. Ο σταθμός με υποδέχτηκε έρημος και μετά δυσκολίας ένας Τατζίκος μου έδειξε τον ανηφορικό δρόμο, χωρίς να μου εξηγήσει τίποτα άλλο. Στην κορυφή του λόφου, μπροστά στο ναό με τους πολύχρωμους τρούλους, είδα ένα νεκροταφείο. Ο φύλακας, δηλώνοντας εξ αρχής πως δεν γνωρίζει πού βρίσκεται το σπίτι του Παστερνάκ, με συμβούλεψε να κόψω δρόμο μέσα από το νεκροταφείο. Ακολούθησα τη συμβουλή του και μετά από λίγο βγήκα στη δημοσιά που την έκοβε η γέφυρα ενός μικρού ποταμιού. Η πινακίδα με πληροφόρησε πως το έλεγαν Σετούν.

Στάθηκα απορημένος, μη γνωρίζοντας ποιο δρόμο να ακολουθήσω. Προφανώς η έκφρασή μου έδειχνε έναν άνθρωπο που είχε χαθεί, γι’ αυτό και μια ηλικιωμένη Ρωσίδα, κοντά 80 ετών, η μοναδική διαβάτης, με πλησίασε ρωτώντας τι θέλω. Της είπα πως ψάχνω το σπίτι του Μπορίς Λεονίντοβιτς. Με κοίταξε έκπληκτη και με ρώτησε από πού είμαι. Της απάντησα και η έκπληξή της κορυφώθηκε. Ωστόσο, μου είπε ότι πριν πάω στο σπίτι του, μπορώ να περάσω από τον τάφο του και μου έδειξε την απέναντι πλευρά του λόφου, όπου υπήρχε το νεκροταφείο του Χωριού των Συγγραφέων. Μου εξήγησε και με αποχαιρέτησε. Αφού κατέβηκα τη ρεματιά, άρχισα να ανηφορίζω προς την κορυφή της πλαγιάς, όπου βρισκόταν ο τάφος του Μπορίς Παστερνάκ. Στο δρόμο συνάντησα έναν γέρικο σκύλο με πυρόξανθο τρίχωμα, ο οποίος αφού με μύρισε, άρχισε να με ακολουθεί. Εκατό βήματα πιο πέρα, βρήκα τον οικογενειακό τάφο των Παστερνάκ και, κατά την προαιώνια συνήθεια των Ρώσων, κάθισα στο ξύλινο παγκάκι μπροστά του. Ο σκύλος έκατσε δίπλα μου. Τότε κατάλαβα πως ήταν ο Δόκτωρ Ζιβάγκο που έρχεται και κάνει παρέα στο δημιουργό του. Μετά από λίγο σηκώθηκα να φύγω. Ο σκύλος με κοίταξε λυπημένα, αλλά δεν κουνήθηκε από τη θέση του. Προφανώς είχαν πολλά να πουν μεταξύ τους.

Ξαναβγήκα στη δημοσιά και πήρα τον ανήφορο που περνούσε μπροστά από το περιβόητο Χωριό των Συγγραφέων, ιδιοκτησίας της Ένωσης Συγγραφέων. Μετά από λίγο συνάντησα μια διασταύρωση, έστριψα δεξιά και κατηφόρισα μέχρι τα μέσα του δρόμου. Μια μικρή πινακίδα πληροφορούσε τον φιλοπερίεργο διαβάτη ότι πίσω από τον πράσινο μαντρότοιχο βρίσκεται το σπίτι στο οποίο έζησε ο νομπελίστας ποιητής και συγγραφέας Μπορίς Λεονίντοβιτς Παστερνάκ, για περισσότερα από είκοσι πέντε χρόνια.

Ανέβηκα τα λιγοστά σκαλοπάτια του ξώστεγου και μπήκα μέσα. Δύο ηλικιωμένες κυρίες ασκούσαν τα καθήκοντα του ταμία, του ξεναγού και του πωλητή αναμνηστικών και βιβλίων. Όταν έμαθαν ότι είμαι από την Ελλάδα είπαν πως όσο δουλεύουν εκεί δεν είχαν ξαναδεί επισκέπτη από την Ελλάδα και μία από αυτές μου έκανε δώρο μια αφίσα του μουσείου. Περιεργάστηκα για λίγο τα λιγοστά βιβλία που υπήρχαν και αγόρασα ένα το οποίο περιέχει όλα τα έγγραφα από τα αρχεία των μυστικών υπηρεσιών του σοβιετικού καθεστώτος που αφορούσαν την περίφημη «υπόθεση Παστερνάκ» και την απονομή στον χαμηλόφωνο αλλά μεγάλο ποιητή του βραβείου Νομπέλ.

Μία από τις κυρίες, η Άννα Βασίλιεβνα, ανέλαβε να με ξεναγήσει στα δωμάτια και τους άλλους χώρους του σπιτιού. Στο γραφείο του δευτέρου ορόφου με το ξύλινο τραπέζι, τη λιτή βιβλιοθήκη (ο Παστερνάκ αγαπούσε πολύ να πηγαίνει και να δανείζεται βιβλία από τις δημόσιες βιβλιοθήκες), στο υπνοδωμάτιό του αλλά και σε εκείνο της συζύγου του (οι χωριστές κρεβατοκάμαρες των Ρώσων είναι μια ολόκληρη κουλτούρα), τη σοφίτα (ποιος δεν θυμάται το ποίημα για τις σκιές στη σοφίτα;), τα σκίτσα και τους πίνακες του πατέρα του, την προσωπογραφία του Ραχμάνινοφ, αλλά και πιο απλά πράγματα, όπως το παλτό, το κασκόλ και τις μπότες του.

Η ξενάγηση δεν κράτησε περισσότερο από είκοσι λεπτά. Ήμουν όμως ο μοναδικός επισκέπτης και σύντομα θα σκοτείνιαζε. Αλλά οι ευγενικές ηλικιωμένες κυρίες δεν ήθελαν να με αφήσουν να φύγω χωρίς να πιούμε ένα ποτήρι τσάι. Έτσι, έμαθα ότι και οι δύο είναι συνταξιούχοι και εργάζονται στο μουσείο για να συμπληρώσουν το πενιχρό τους εισόδημα. Στη συνέχεια, μεράκλωσαν κι άρχισαν να μου απαγγέλλουν ποιήματα του Μπορίς Παστερνάκ, ρωτώντας παράλληλα αν τα έχω μεταφράσει. Το γλέντι κράτησε για ώρα πολλή. Είχε πια σκοτεινιάσει όταν βγήκα έξω και κατευθύνθηκα προς τον σιδηροδρομικό σταθμό. Η απόσταση των πέντε χιλιάδων μέτρων μέσα στην παγωνιά και το χιόνι έθεσαν σε μια δοκιμασία του πνεύμονες ενός καπνιστή επί εικοσιπενταετία, στην οποία όμως αντεπεξήλθαν επαρκώς.

Ο Μπορίς Παστερνάκ είναι ένας από τους μεγαλύτερους ρώσους ποιητές και συγγραφείς του 20ού αιώνα. Γαλουχημένος στη μακραίωνη πνευματική παράδοση της πατρίδας του, Εβραίος στην καταγωγή μα Ρώσος στη γλώσσα, μπόλιασε τον τόπο του με πλούσια βλαστάρια, προχωρώντας μερικά βήματα παρακάτω τη ρωσική γραμματεία αλλά και τον ρωσικό πολιτισμό. Λεπτεπίλεπτος στοχαστής, αφοσιωμένος στη γραφή, μονίμως διαπορών, ο Μπορίς Παστερνάκ ήταν μία από τις κορυφές του μεγάλου και ανεπανάληπτου πολιτισμικού φαινομένου που άλλοι το αποκαλούν «Αργυρό Αιώνα» της ρωσικής ποίησης, άλλοι «Ρωσική Πρωτοπορία» και άλλοι «Ρωσική Πνευματική Αναγέννηση». Ο Μπορίς Παστερνάκ ήταν ένας από εκείνους τους ρώσους δημιουργούς που συνομιλούσε ισότιμα με τους συναδέλφους στη Δύση. Έχοντας αφομοιώσει δημιουργικά όχι μόνο την ιδιαίτερη πνευματικότητα της πατρίδας του, αλλά και τη μακραίωνη δυτική λόγια παράδοση, συνέβαλε στο διάλογο μεταξύ της Ρωσίας και της Δύσης. Το έργο του Μπορίς Παστερνάκ, παρ’ όλο που συκοφαντήθηκε από πολλούς, αποτελεί καθοριστικό στοιχείο και θεμέλιο λίθο της ρωσικής ταυτότητας του 20ού αιώνα. Μιας ταυτότητας που συνδυάζει το εθνικό με το πολυεθνικό – ας μην ξεχνάμε πως μας έχει κληροδοτήσει εξαιρετικές μεταφράσεις από τις λογοτεχνίας των λαών της πρώην ΕΣΣΔ, από τα αγγλικά, αλλά και των λαών του Καυκάσου. Ο Μπορίς Παστερνάκ, αυτός ο μικροκαμωμένος άντρας, αποδείχτηκε φιγούρα πρώτου μεγέθους όχι μόνο στη λογοτεχνία, αλλά και στην ίδια τη ζωή, αφού με γενναιότητα αντιμετώπισε τον διασυρμό και τους προπηλακισμούς των εντεταλμένων οργάνων και κονδυλοφόρων του καθεστώτος.

Δοκίμασε τις δυνάμεις του στη μουσική, ως μαθητής του Σκριάμπιν, αλλά σύντομα κατάλαβε πως η αποστολή του είναι ο λόγος και η γραφή. Αφιερώθηκε ολοκληρωτικά σε αυτή και μας κληροδότησε εξαιρετικά δείγματα υψηλής αισθητικής. Πνεύμα ασυμβίβαστο, δεν αποδέχτηκε ποτέ την τυραννία και υπέστη τα πάνδεινα από το σοβιετικό καθεστώς, με αποκορύφωμα τη δημόσια διαπόμπευσή του μετά τη βράβευσή του με το βραβείο Νομπέλ και την παγκόσμια επιτυχία του μυθιστόρηματός του Δόκτωρ Ζιβάγκο.

Το βαγόνι της επιστροφής είχε ελάχιστους επιβάτες. Σε όλη τη διαδρομή μέσα στο μυαλό μου στροβιλίζονταν οι στίχοι του Μπορίς Λεονίντοβιτς Παστερνάκ από το ποίημά του «Κι εγώ αγάπησα».

 

Αγάπησα, και ξέρω: πως τα υγρά βοσκοτόπια

Από αιώνες ακουμπούν στα πόδια του χρόνου,

Έτσι όπως σε κάθε καρδιά απλώνεται από τον έρωτα

Η τρεμουλιαστή είδηση των κόσμων στο προσκεφάλι.

 

Περιντέλκινο, περίχωρα της Μόσχας

15/12/2015

 

 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:

1, http://booksjournal.gr/%CF%83%CF%84%CE%AE%CE%BB%CE%B5%CF%82/item/1673-%CE%B3%CF%81%CE%AC%CE%BC%CE%BC%CE%B1-%CE%B1%CF%80%CF%8C-%CF%84%CE%B7-%CF%81%CF%89%CF%83%CE%AF%CE%B1-1-%CF%83%CF%84%CE%B1-%CE%B2%CE%AE%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B1%CE%BD%CF%84%CF%81%CE%AD%CE%B9-%CF%81%CE%BF%CF%85%CE%BC%CF%80%CE%BB%CE%B9%CF%8C%CF%86

2. http://booksjournal.gr/%CF%83%CF%84%CE%AE%CE%BB%CE%B5%CF%82/item/1676-%CE%B3%CF%81%CE%AC%CE%BC%CE%BC%CE%B1-%CE%B1%CF%80%E2%80%99-%CF%84%CE%B7-%CF%81%CF%89%CF%83%CE%AF%CE%B1-2-%CE%BF%CF%8D%CF%84%CE%B5-%CE%BA%CF%8C%CE%BA%CE%BA%CE%B9%CE%BD%CE%BF%CF%82,-%CE%BF%CF%8D%CF%84%CE%B5-%CE%BB%CE%B5%CF%85%CE%BA%CF%8C%CF%82-%CE%AD%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%BC%CE%BF%CF%82

 

LINK

O Μπορίς Παστερνάκ διαβάζει το ποίημά του "Νύχτα":

http://www.youtube.com/watch?v=tHlKlNd-ja8

 

Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης

Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης. Μεταφραστής και δημοσιογράφος, εκδότης της επιθεώρησης ρωσικού πολιτισμού Στέππα.

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά