Σάββατο, 09 Αυγούστου 2014

1974: Τις ημέρες εκείνες…

Κατηγορία Παρεμβάσεις
Γράφτηκε από  Πέτρος Παπασαραντόπουλος Δημοσιεύθηκε στο Παρεμβάσεις Τεύχος 46
24 Ιουλίου 1974, Αθήνα, Ομόνοια. Πολίτες με σημαίες και μια τεράστια εικόνα του "Μεγάλου Αρχιερέως" πανηγυρίζουν την επιστροφή της δημοκρατίας και του Κωνσταντίνου Καραμανλή. 24 Ιουλίου 1974, Αθήνα, Ομόνοια. Πολίτες με σημαίες και μια τεράστια εικόνα του "Μεγάλου Αρχιερέως" πανηγυρίζουν την επιστροφή της δημοκρατίας και του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Ιδιωτικό αρχείο

Σαράντα χρόνια πριν, καλοκαίρι 1974, έγινε η μεταπολίτευση. Δημοσιεύουμε εδώ το πρώτο μέρος της διεισδυτικής μαρτυρίας του συνεργάτη μας Πέτρου Παπασαραντόπουλου, που ολόκληρη φιλοξενείται στην έντυπη έκδοση του τεύχους 46 του Books' Journal που κυκλοφορεί.

 

 

It was the best of times, it was the worst of times, it was the age of wisdom, it was the age of foolishness, it was the epoch of belief, it was the epoch of incredulity, it was the season of Light, it was the season of Darkness, it was the spring of hope, it was the winter of despair, we had everything before us, we had nothing before us, we were all going direct to Heaven, we were all going direct the other way.

Charles DickensA Tale of Two Cities  

 

Απρίλιος 1974. Τίποτα δεν προμηνύει όσα επρόκειτο ν’ ακολουθήσουν πολύ σύντομα. Η στρατιωτική δικτατορία Ιωαννίδη έμοιαζε πιο σταθερή από ποτέ, το φοιτητικό κίνημα είχε εξουδετερωθεί, η Ελλάδα ζούσε στους συνήθεις ρυθμούς εσωστρέφειας μιας μικρής και απομονωμένης χώρας με ένα αυταρχικό καθεστώς που έκανε διαρκώς επιδείξεις πυγμής, με συλλήψεις αντιφρονούντων, βασανισμούς, φυλακίσεις και εξορίες, αλλά και με ενέργειες εντυπωσιασμού όπως η παραπομπή και καταδίκη πρώην στελεχών του για διαφθορά (υπόθεση Μπαλόπουλου για τα σάπια κρέατα από την Αργεντινή). Η έβδομη επέτειος από την επιβολή της δικτατορίας εορτάστηκε μάλλον σεμνά, με τις συνήθεις δοξολογίες και τους τυποποιημένους, πληκτικούς, πανηγυρικούς λόγους.

Η Ιερά Σύναξη του Αγίου Όρους ασχολούνταν με την ανταρσία της μονής Εσφιγμένου και η σύγκλητος του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης ομόφωνα αποφάσιζε και διεκδικούσε την αύξηση του ορίου συνταξιοδότησης των καθηγητών πανεπιστημίου στα 70 χρόνια. Μια χώρα εσωστρεφής, απομονωμένη, μια χώρα σε αφασία.

Οι πολιτικοποιημένες φοιτητοπαρέες στη Θεσσαλονίκη, διαβάζουν με μανία Χέρμπερτ Μαρκούζε και Βίλχελμ Ράιχ (το Άκου Ανθρωπάκο κάνει θραύση), ενώ αναζητούν και μαρξιστικά βιβλία που κυκλοφορούν, ημιπαράνομα, σε μικρά βιβλιοπωλεία όπως η Θυμέλη της Καίτης Σακέτα στην Καμάρα και η Βιβλιοθήκη του Μανόλη Αναγνωστάκη στη Χρυσοστόμου Σμύρνης. Διασκεδάζουν σε ταβέρνες στα κάστρα –η Δόμνα και ο Καφετζίδης, τα πλέον δημοφιλή στέκια–, δίνουν ραντεβού για λουκουμάδες στον Γκιγκιλίνη της Τσιμισκή και ανταλλάσσουν χέρι χέρι παράνομες κασέτες με ηχογραφήσεις τραγουδιών του Μίκη Θεοδωράκη. Πότε πότε, και κάποιες προκηρύξεις αντιδικτατορικών οργανώσεων. Σνομπάρουν τους απολιτίκ που συχνάζουν στις ντίσκο, όπως του Καλκάνα, και στα «καθώς πρέπει» στέκια όπως του Φλόκα, το Κορφού και το Τίφανις. Ανθούν οι μπουάτ, όπως η Κατμαντού και το Λιόγερμα, με τραγουδιστές του Νέου Κύματος. Αγαπημένοι μου, ο Λάκης Παπάς, ο Νίκος Μωραϊτόπουλος και ο αδελφός του, Τίμων.  

Στα 18 μου χρόνια, έχοντας έλθει στη Θεσσαλονίκη από την Καλαμάτα για να σπουδάσω χημικός μηχανικός, είχα αποφασίσει, στα τέλη του 1973, ότι δεν υπήρχε περίπτωση να περάσω την υπόλοιπη ζωή μου ανακατεύοντας υγρά σε εργαστήρια και δοκιμαστικούς σωλήνες. Με το θράσος του εφήβου, είχα πάει στον διευθυντή της εφημερίδας Θεσσαλονίκη, Αντώνη Κούρτη, και του είχα πει να με δοκιμάσει, γιατί ήθελα να γίνω δημοσιογράφος. Εκείνος, αφού σχολίασε ότι πρέπει να είμαι πολύ μαλάκας για να θέλω αντί για χημικός μηχανικός να γίνω δημοσιογράφος, μου έδωσε να κάνω κάποια ρεπορτάζ, που δημοσιεύτηκαν, και μου ανέθεσε να φροντίζω τα σταυρόλεξα, τα διανυκτερεύοντα φαρμακεία και τα ωροσκόπια της εφημερίδας (τα έβρισκα από παλαιότερα φύλλα της εφημερίδας, τα οποία τεμάχιζα με κοπίδι). Στη συνέχεια, η τύχη μού χαμογέλασε, με την αποχώρηση ενός «παλιού», και έγινα υπεύθυνος φοιτητικού ρεπορτάζ και ελεύθερος ρεπόρτερ. Μισθός με «μπλοκάκι».

Γύριζα σε όλες τις σχολές του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και μάζευα υλικό για τις ημερομηνίες των εξετάσεων, τις υποτροφίες, τις διπλωματικές, τις διανομές συγγραμμάτων, τους διορισμούς νέων καθηγητών. Εκεί γνώρισα τον Θωμά Βασιλειάδη, που δούλευε ως μεταφραστής στη Θεσσαλονίκη, όταν δεν μπαινόβγαινε στις φυλακές της δικτατορίας, και «στρατολογήθηκα» στον Ρήγα Φεραίο. Το κλίμα της εποχής στη Θεσσαλονίκη καταγράφει με εξαιρετικό τρόπο ο Χρίστος Ζαφείρης στο Αντεθνικώςδρώντες 1971-1974.

 

Η πορτογαλική Άνοιξη και η Ισπανία

Στα τέλη Απριλίου του 1974, η ραστώνη διαλύεται με τις ειδήσεις από την Πορτογαλία. Ανατροπή του καθεστώτος Καετάνο, αποκατάσταση πολιτικών ελευθεριών, αποκαθήλωση του σαλαζαρισμού, εκλογές, συντακτική εθνοσυνέλευση, αποφυλάκιση κρατουμένων, επιστροφή εξορίστων, γενική αμνηστία, κάθαρση. Η Επανάσταση των Γαρυφάλλων. Ό,τι θα θέλαμε να γίνει στην Ελλάδα. Πορτογαλία, η νέα γη της Ελευθερίας.

Πολύ σύντομα, ο πορτογαλικός ιός χτυπάει την Ισπανία. Απεργίες, κινητοποιήσεις, δηλώσεις εξορίστων, εμφάνιση των «εργατικών επιτροπών», απαγωγές βιομηχάνων, ο Φράνκο βαριά άρρωστος, μεταβιβάζει τις εξουσίες του στον Χουάν Κάρλος.

Στις φοιτητικές παρέες δεν υπάρχει άλλο θέμα συζήτησης. Για ποιον χτυπάει η καμπάνα της πορτογαλικής άνοιξης και των εξελίξεων στην Ισπανία; Όλοι ελπίζουμε για την Ελλάδα. Ακόμα και το Μουντιαλ του 1974, που το κατέκτησε η Γερμανία του Μπεκενμπάουερ εναντίον της Ολλανδίας του Κρόιφ, περνάει για τους περισσότερους απαρατήρητο. Όσο και η κατάκτηση του Κυπέλλου Ελλάδος από τον ΠΑΟΚ, στα πέναλτι, με αντίπαλο τον προαιώνιο εχθρό του, τον Ολυμπιακό.

Στην εφημερίδα τρελαινόμαστε. Πυκνώνουν τα δημοσιεύματα, μεταφράσεις από άρθρα ευρωπαϊκών εφημερίδων, για την Πορτογαλία. Στη Μακεδονία, τη συντηρητική ομογάλακτη της Θεσσαλονίκης, δημοσιεύονται ανταποκρίσεις από την Πορτογαλική Άνοιξη «ειδικού συνεργάτη», που αργότερα μάθαμε ότι ήταν ο Τάκης Λαμπρίας. Στην τρίτη σελίδα της εφημερίδας με τίτλο «αναλύσεις στα γεγονότα» δημοσιεύονται μεταφράσεις κειμένων του ευρωπαϊκού Τύπου για την Πορτογαλία, και όχι μόνο. Ο Χρήστος Μεμής, που έχει την ευθύνη της σελίδας, επιλέγει και δημοσιεύει κείμενα για τη Χιλή, τον Φρανσουά Μιττεράν που είχε αποτύχει για λίγο να εκλεγεί πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας, τον Μαρκούζε, τον Ντυβερζέ, το Μπέρκλεϊ, το «αυταρχικό καθεστώς της Νότιας Κορέας». Στον Ρήγα, ο Θωμάς μάς ειδοποιεί να είμαστε σε «εγρήγορση και επιφυλακή» γιατί αναμένονται ραγδαίες εξελίξεις. Το νιώθουμε, το βιώνουμε, το αναπνέουμε. Το ίδιο και η δικτατορία, με τον πρωθυπουργό Ανδρουτσόπουλο να δηλώνει ότι «δεν υποκείμεθα εις εκβιασμούς». Μοιάζει να έχει αρχίσει η αντίστροφη μέτρηση.

 

H συνέχεια στην έντυπη έκδοση του Βooks' Journal # 46, Αύγουστος 2014, που κυκλοφορεί.

 

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά