Τρίτη, 07 Ιουνίου 2016

Η συνωμοσιολογία στη διάρκεια της Ιστορίας

Κατηγορία Παρεμβάσεις
Γράφτηκε από τον  Δημοσιεύθηκε στο Παρεμβάσεις Τεύχος 67
Η τρομοκρατικκή επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 γέννησε πολλές νέες θεωρίες συνωμοσίας. Η τρομοκρατικκή επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 γέννησε πολλές νέες θεωρίες συνωμοσίας. Φωτογραφία Αρχείου

Η οικουμενική ιστορία είναι γεμάτη από πραγματικές, επιτυχημένες ή αποτυχημένες, συνωμοσίες. Η ιστορία των πραγματικών συνωμοσιών είναι αδιαίρετη της πολιτικής ιστορίας.  Αλλά η οικουμενική ιστορία είναι γεμάτη και από φανταστικές συνωμοσίες, που είναι αντικείμενα συλλογικών πίστεων. Πρόγευση από ένα εκτενές δοκίμιο που δημοσιεύεται στη χάρτινη έκδοση του Books' Journal, τεύχος 67, που κυκλοφορεί σε βιβλιοπωλεία και περίπτερα, σε ολόκληρη την Ελλάδα. 

Σε πολλές περιπτώσεις, η ύπαρξη πραγματικών συνωμοσιών συνοδεύεται από αφθονία χιμερικών συνωμοσιών, οι οποίες μπορούν να προκαλούν πραγματικές συνωμοσίες. Κλασική τους απεικόνιση, η περίπτωση του “Popish Plot”, η παπική ψευδο-συνωμοσία του 1678. Η «συνωμοσία» για τη δολοφονία του Καρόλου ΙΙ της Αγγλίας από τον καθολικό αδελφό του Τζαίημς ήταν στην πραγματικότητα το προϊόν μηχανορραφίας, που οφειλόταν στον Τίτο Όουτς, για να κατηγορηθούν οι καθολικοί ότι συνωμοτούσαν κατά του προτεσταντισμού και της αγγλικής μοναρχίας. Το αποτέλεσμα των ψευδο-αποκαλύψεων του φανατικού και πλαστογράφου Όουτς ήταν η εξαπόλυση μεγάλης κλίμακας διωγμών κατά των καθολικών, η θέσπιση καταπιεστικών νόμων και διπλωματικών αλλαγών. [...]

 

Τι είναι «θεωρία της συνωμοσίας»;

[...] Στην έκφραση «θεωρία της συνωμοσίας», η «συνωμοσία» είναι αναγκαστικά πλασματική ή φαντασιακή, αποδιδόμενη σε δρώσες μειονότητες (επαναστατικές ομάδες, ανατρεπτικές δυνάμεις) ή σε κατεστημένες εξουσίες (κυβερνήσεις, μυστικές υπηρεσίες, κ.λπ.)αυτές οι μειονότητες και αυτές οι εξουσίες είναι ευρέως προϊόν φαντασίωσης. Η στάση της υποψίας, όταν αυτή συγκροτείται σε συνήθεια, προκαλεί μια «ρουτινοποιημένη παράνοια» που εγγράφεται σε μια εξηγητική παράδοση. Η φαντασιακή «συνωμοσία» παρουσιάζεται από εκείνον που την πιστεύει ως η εξήγηση ενός απροσδόκητου ή συνταρακτικού γεγονότος. Ωστόσο, και ταυτόχρονα, λειτουργεί ως κατηγορία κατά της μιας ή της άλλης συνωμοτικής ομάδας.

Τα συνωμοσιολογικά κύματα αναδύονται σε συγκυρίες συνολικής κρίσης ή βαθιών ανατροπών της κοινωνικής τάξης, που κλονίζουν τα θεμέλια των αξιών και των κανονισμών. Γαλλική Επανάσταση, Οκτωβριανή Επανάσταση, κρίση του 1929, 11η Σεπτεμβρίου 2001, κρίση του 2007-2009, τρομοκρατικές επιθέσεις: τόσα και τόσα γεγονότα τα οποία αποδομούν βεβαιότητες και πάγιες αναφορές, που αμέσως ακολουθούνται από περισσότερο ή λιγότερο παραληρηματικές ερμηνείες θεμελιωμένες στην ιδέα της συνωμοσίας∙ ερμηνείες, οι οποίες επιτρέπουν να ξαναδοθεί νόημα και (φαινομενική) συνοχή στην πορεία της Ιστορίας, που είναι υπερβολικά χαώδης για να μπορεί να γίνει υποφερτή. Η Ιστορία, αν και δεν σταματά να είναι ανησυχητική, γίνεται τώρα ερμηνεύσιμη.

[...] Δεν υπάρχει συνωμοσιολογική σκέψη χωρίς γεγονότα που να δίνουν το έναυσμα, τα οποία, εκλαμβανόμενα ταυτοχρόνως ως σημαντικά και διφορούμενα, εγκαλούν σε έρευνες από την πλευρά των δημοσιογράφων, των «ερευνητών αλήθειας» («truthers») ή πολιτών-ερευνητών οι οποίοι συνεργούν ώστε να αναδύονται πραγματικές ερμηνευτικές κοινότητες, που βρίσκουν βήμα έκφρασης από τη δεκαετία του 1990 σε ιστοσελίδες, μπλογκ ή διαλογικά φόρουμ περισσότερο ή λιγότερο εξειδικευμένα. [...]

 

Τα ελατήρια της συνωμοσιολογικής ρητορικής

Η συνωμοσιολογική ρητορική λειτουργεί στη βάση πέντε ερμηνευτικών κανόνων για τα γεγονότα.

1. Τίποτα δεν είναι τυχαίοΤίποτα δεν είναι ατυχηματικό ή απερίσκεπτο, πράγμα που προϋποθέτει άρνηση του τυχαίου, του ενδεχόμενου, των τυχαίων συμπτώσεων: «Δεν είναι τυχαίο που…».

2. Ό,τι κακό μας συμβαίνει είναι το αποτέλεσμα προθέσεων ή κρυμμένων βουλήσεων. Ακριβέστερα, κακών προθέσεων ή κακών βουλήσεων, οι μόνες που ενδιαφέρουν τα συνωμοσιολογικά πνεύματα. Το ερώτημα εδώ είναι: «ποιος είναι πίσω από…;».

3. Τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται ότι είναι. Τα πάντα διαδραματίζονται στα «παρασκήνια» ή στα «υπόγεια» της Ιστορίας. Άρα...

 

ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ, ΣΤΟ BOOKS' JOURNAL 67, ΙΟΥΝΙΟΣ 2016, ΠΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ

Pierre-André Taguieff

Φιλόσοφος και ιστορικός πολιτικών ιδεών, διευθυντής ερευνών στο CnrS, διδάσκει στο ινστιτούτο Πολιτικών Σπουδών του Παρισιού. Στα ελληνικά κυκλοφορούν τα βιβλία του:Ο ρατσισμός (1998), Παγκοσμιοποίηση και Δημοκρατία (2002), Ο μύθος των «Σοφών της Σιών» (2006),Θεωρίες συνωμοσίας (2010), Τι είναι αντι-σημιτισμός; (2011), Ο νέος εθνικολαϊκισμός (2013).

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά