Κυριακή, 06 Δεκεμβρίου 2015

Η επιθυμία να είσαι ένοχος

Κατηγορία Παρεμβάσεις
Γράφτηκε από  Ανδρέας Πανταζόπουλος Δημοσιεύθηκε στο Παρεμβάσεις Τεύχος 61
Το τεύχος του Charlie Hebdo, που κυκλοφόρησε μετά το δολοφονικό κτύπημα των ισλαμιστών τρομοκρατών στο Παρίσι, της 13ης Νοεμβρίου, ήταν υπόδειγμα σαρκασμού: «Αυτοί έχουν τα όπλα, αλλά γαμώτο, εμείς έχουμε τη σαμπάνια», γράφει η λεζάντα του πρωτοσέλιδου. Το τεύχος του Charlie Hebdo, που κυκλοφόρησε μετά το δολοφονικό κτύπημα των ισλαμιστών τρομοκρατών στο Παρίσι, της 13ης Νοεμβρίου, ήταν υπόδειγμα σαρκασμού: «Αυτοί έχουν τα όπλα, αλλά γαμώτο, εμείς έχουμε τη σαμπάνια», γράφει η λεζάντα του πρωτοσέλιδου. Charlie Hebdo

ηγεμονική φιγούρα μιας νεο-χριστιανικής ιδεολογίας εν δράσει.  Σημειώσεις με αφορμή την ισλαμιστική τρομοκρατική επίθεση της 13ης Νοεμβρίου στο Παρίσι. Αναδημοσίευση μέρους του άρθρου για τις προσεγγίσεις (και τις επιπτώσεις) του τρομοκρατικού κτυπήματος στο Παρίσι, που υπογράφει ο Ανδρέας Πανταζόπουλος.

Κλέβω τον τίτλο πολύ πρόσφατου άρθρου («η επιθυμία να είσαι ένοχος»), που σχολιάζει επικριτικά τις «συμπονετικές» αντιδράσεις μέρους αριστερών κυρίως διανοουμένων, στη Γαλλία και σε άλλες δυτικές χώρες, σχετικά με την «κατανόηση» που αυτοί δείχνουν για τις τρομοκρατικές επιθέσεις τμήματος του ριζοσπαστικού Ισλάμ στο Παρίσι. Καταδικάζουν προφανώς, αλλά ταυτόχρονα κατανοούν αυτές τις αιματηρές επιθέσεις ως «αντεπίθεση», ως απάντηση εκ μέρους των «λαών» που έχουν υποστεί κατά τα παρελθόν τα μύρια όσα, αλλά και στο παρόν τον μιλιταρισμό της ιμπεριαλιστικής Δύσης, χθες των ΗΠΑ, σήμερα της Γαλλίας. Ακόμα και ο Χάμπερμας (για να μην πούμε: ειδικά και κυρίως ο Χάμπερμας), αν και αναφέρεται σε πολυπαραγοντικά αίτια που βρίσκονται στην βάση του τρομοκρατικού φαινομένου, τελικά, αναπαράγει την ίδια λογική, εντοπίζοντας την κατ’ αυτόν δεσπόζουσα πλευρά του σε ό,τι αφορά τις δυτικές κοινωνίες: την αρνητική απάντηση εκ μέρους της Δύσης στους αλυσιτελείς «αγώνες αναγνώρισης» που διεξάγουν οι μη ενσωματωμένοι στις ευρωπαϊκές κοινωνίες μετανάστες[1]. Η ριζοσπαστικοποίηση, συνεπώς, περιθωριοποιημένων μουσουλμάνων προκύπτει ως αποτέλεσμα κυρίως οικονομικών αιτιών, κοινωνικών αδικιών, καταπίεσης και άδικων πολέμων εναντίον πληθυσμών (αλλά και χωρών), που τόσο στο παρελθόν όσο και σήμερα υπέστησαν και συνεχίζουν να υφίστανται το βάρος της αποικιοκρατίας, παλιάς και «νέας». Το κακό βρίσκεται κυρίως ή πάντα στη Δύση, αυτή η τελευταία συνεπαγωγή μπορεί να μην προκύπτει ευθέως από το σκεπτικό του Χάμπερμας, ωστόσο δεν του είναι απολύτως ξένη. Στην απορία γιατί το τρομοκρατικό φαινόμενο παίρνει τη μορφή του θρησκευτικού φονταμενταλισμού, η χαμπερμασιανή λογική και οι υποστηρικτές της στην Aριστερά, ακόμα θα έλεγε κανείς και στην φιλελεύθερη Δεξιά, έχουν έτοιμη μία μαρξοειδή απάντηση: διότι αυτός είναι ο κυρίαρχος σημερινός «κώδικας», η «γλώσσα», μέσω των οποίων εκφράζεται ένα αίτημα ισοτιμίας από τους νέους «της Γης τους κολασμένους» η βάση είναι η οικονομία, το εποικοδόμημα η θρησκεία. Επ’ αυτού θα συμφωνήσει απολύτως και ο Ετιέν Μπαλιμπάρ, επικυρώνοντας, από καθαρά αυτή τη φορά μαρξιστική αφετηρία, το επιχείρημα, το οποίο κολυμπάει στη θυματοποιητική ψευδο-κοινωνιολογία[2]. Συνεπώς, μία ηθικιστική «κατανόηση» για τα «θύματα».

 

Θρησκευτικός φονταμενταλισμός

Υπάρχει ωστόσο και μια άλλη προσέγγιση, η οποία αναδεικνύει το μάλλον προφανές, τόσο προφανές, που για πολλούς περνά απαρατήρητο, αρκετές φορές σκοπίμως απαρατήρητο: η ισλαμιστική (και όχι η ισλαμική) τρομοκρατία είναι αυτό που λέει: ισλαμιστική. Δηλαδή σχετίζεται με το «ισλάμ», δεν μπορεί να ιδωθεί εκτός ισλάμ, χωρίς το «ισλάμ» στο σύνολό του να είναι ένοχο, όπως υποστηρίζει η Ακροδεξιά, για ό,τι συμβαίνει. Μια ορισμένη ερμηνεία του ισλάμ είναι αυτή που βρίσκεται στη βάση του σημερινού τρομοκρατικού φαινομένου, αρθρώνοντας γύρω από αυτόν τον θρησκευτικό άξονα κοινωνικο-πολιτικά αιτήματα. Με άλλα λόγια, ο «κώδικας», η «γλώσσα» είναι σήμερα η «Συρία», χθες η εισβολή του Μπους στο Ιράκ, κ.λπ. Η δεσπόζουσα δεν είναι η οικονομική εκμετάλλευση, οι στρατιωτικές εισβολές της Δύσης δεν είναι αυτές που δημιουργούν τον ριζοσπαστικό ισλαμισμό (ο οποίος άλλωστε προϋπήρχε των δυτικών στρατιωτικών επιχειρήσεων της τελευταίας εικοσιπενταετίας), αλλά κάποιες άλλες «εισβολές», λιγότερο ορατές αλλά πολύ πιο ισχυρές: οι εισβολές των «δυτικών» αξιών, των νεωτερικών αξιών στις μεσανατολικές για παράδειγμα κοινωνίες, που προκαλούν εκ μέρους τους ημι-ταυτοτικές, ημι-θρησκευτικές αντιδράσεις μας λέει ο Μαρσέλ Γκωσσέ[3]. Είναι δηλαδή εσωτερικοί σε αυτές τις κοινωνίες λόγοι, και όχι εξωτερικές στρατιωτικές επεμβάσεις, που βρίσκονται στη ρίζα του τρομοκρατικού ισλαμιστικού φαινομένου. Και, άρα, ένα διαρκές αυτομαστίγωμα της Δύσης, «η επιθυμία του να είσαι ένοχος», μία ανεξάλειπτη και διαρκής δυτική ενοχή, αποκρύπτει τον «επαναστατικό» χαρακτήρα, σύμφωνα με τον Μ. Γκωσσέ, του εν λόγω φονταμενταλισμού, το «επαναστατικής έμπνευσης πολιτικό του πρόταγμα». Ένα πρόταγμα που σχετίζεται με το φαινόμενο της ριζοσπαστικοποίησης μερίδας νεαρών μουσουλμάνων σε υποβαθμισμένα προάστια των δυτικών μητροπόλεων. Τόσο εκεί, στις μουσουλμανικές κοινωνίες, όσο και εδώ, στις δυτικές μητροπόλεις, οι οικονομικο-κοινωνικοί λόγοι, παίζουν το ρόλο «καταλύτη», δεν συνιστούν την «αιτία».

Αν τεθεί με αυτούς τους όρους, πώς αντιμετωπίζεται ο ισλαμιστικός (και όχι ο ισλαμικός) εχθρός; Ο αριστερός φιλόσοφος Μάϊκλ Ουώλτζερ είναι επ’ αυτού κατηγορηματικός, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά το χρέος των δυτικών διανοουμένων: χρέος τους είναι ένας ιδεολογικός πόλεμος εναντίον του ισλαμιστικού φονταμενταλισμού, υπηρετώντας «την υπόθεση ενός κράτους χωρίς Θεούς, μοναδικό εφικτό τόπο όπου οι πιστοί και οι άλλοι μπορούν να ζουν ειρηνικά»[4]. Η κοσμικότητα, με άλλα λόγια, η ουδετερότητα του δημόσιου χώρου ως sine qua nonσυνθήκη για την ενσωμάτωση των μουσουλμανικών πληθυσμών. Ενώ από την πλευρά του, ο Μ. Γκωσσέ θα κάνει τη δική του προσθήκη, εμμένοντας σε μία αναγκαία προσπάθεια εξήγησης στους μουσουλμάνους συμπολίτες του αυτονόητου, αλλά όχι πάντα φανερού: να τους εξηγήσουμε «ποιοι είμαστε» και να τους πούμε ότι «έρχεσθε εδώ», στη Δύση, ακριβώς «γι’ αυτό που εμείς είμαστε», γι’ αυτό που εκπροσωπούμε. [...]

 

To  πλήρες κείμενο στο νέο τεύχος του Books' Journal, 61, που κυκλοφορεί.

 

 


[1] Le Monde, 22-23/11/2015.

[2] Libération, 16/11/2015.

[3] Le Monde, ό.π.

[4] ό.π.

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά