Κυριακή, 22 Νοεμβρίου 2015

Μην πυροβολείτε την Άνγκελα

Κατηγορία Παρεμβάσεις
Γράφτηκε από  Δημοσιεύθηκε στο Παρεμβάσεις Τεύχος 2
Βρυξέλλες, Βέλγιο, 21 Νοεμβρίου 2015. Αστυνομικοί φρουροί σε κεντρικό δρόμο, περιπολούν για να αποτρέψουν ενδεχόμενο τρομοκρατικό κτύπημα. Η ταυτότητα των πρόσφατων κτυπημάτων, την ευθύνη των οποίων ανέλαβε το Ισλαμικό Κράτος, και η συζήτηση που γίνεται για την πιθανότητα οι μουσουλμανικές κοινότητες στη Δύση να τροφοδοτούν με μαχητές το εξτρεμιστικό Ισλάμ, έχει οδηγήσει σε σφοδρές ιδεολογικές διαμάχες με αντικείμενο το ευρωπαϊκό μοντέλο της πολυπολιτισμικότητας. Βρυξέλλες, Βέλγιο, 21 Νοεμβρίου 2015. Αστυνομικοί φρουροί σε κεντρικό δρόμο, περιπολούν για να αποτρέψουν ενδεχόμενο τρομοκρατικό κτύπημα. Η ταυτότητα των πρόσφατων κτυπημάτων, την ευθύνη των οποίων ανέλαβε το Ισλαμικό Κράτος, και η συζήτηση που γίνεται για την πιθανότητα οι μουσουλμανικές κοινότητες στη Δύση να τροφοδοτούν με μαχητές το εξτρεμιστικό Ισλάμ, έχει οδηγήσει σε σφοδρές ιδεολογικές διαμάχες με αντικείμενο το ευρωπαϊκό μοντέλο της πολυπολιτισμικότητας. Stephanie Lecocq / EPA

Με υπέρτιτλο «Η Μέρκελ και το "τέλος του multikulti"», ο Μιχάλης Μητσός είχε δημοσιεύσει ένα σημαντικό κείμενο στο δεύτερο τεύχος του Books' Journal (Δεκέμβριος 2010), στο οποίο έθετε τον προβληματισμό που και τότε, και σήμερα, επικρατεί στην Ευρώπη γύρω από την έννοια της πολυπολιτισμικότητας. Αναημοσιεύουμε σήμερα το κείμενο εκείνο, επειδή η επικαιρότητα κινείται, με πιο επείγοντα και πιο δραματικό τόνο, γύρω από τα ίδια θέματα - και η προσέγγιση του συνεργάτη μας θέτει, από πολύ νωρίς, τους δημοκρατικούς όρους μιας σχετικής δημόσιας συζήτησης. [ΤΒJ] 

Η λέξη αυτή ήταν ανέκαθεν δύσκολη – και στα ελληνικά ακόμη περισσότερο. Εκείνοι λοιπόν την έκοψαν, κι από multiculturalism την έκαναν «multikulti». Εμείς, όμως, πώς να την αποδώσουμε; Πολυ-πολιτισμός; Και κακόηχο και λανθασμένο. Πολυ-πολιτισμικό μοντέλο; Συνύπαρξη ή συμβίωση πολιτισμών; Και γιατί «πολιτισμών» και όχι «παραδόσεων», αφού δεν μπορούμε βέβαια να πούμε «κουλτουρών»; Μύλος.

Η λέξη ήταν επίσης ανέκαθεν φορτισμένη ιδεολογικά. Συνδεδεμένη με ιστορικά γεγονότα, προκαταλήψεις και μπόλικες τύψεις. Γι’ αυτό και δεν είχε ακριβές περιεχόμενο και ο καθένας την ερμήνευε όπως ήθελε. Όπως θύμιζε τις προάλλες στην Die Welt ο γνωστός γερμανός πολιτικός επιστήμονας και δημοσιογράφος Ρίχαρτ Χέρτσινγκερ, ο διάλογος έχει ξεκινήσει εδώ κι έναν αιώνα, όταν αμερικανοί συγγραφείς σαν τον Γουίλιαμ Ντου Μπόις –εκ των ιδρυτών της Εθνικής Ένωσης για την Υποστήριξη των Εγχρώμων, NAACP– αμφισβήτησαν την έννοια του «χωνευτηρίου» (melting pot), σύμφωνα με την οποία διάφορες ομάδες μεταναστών ανακατεύονται για να δημιουργήσουν μια ενιαία εθνική ταυτότητα. Προτιμότερος, έλεγαν, είναι ένας πολιτιστικός πλουραλισμός, όπου κάθε ομάδα ή μειονότητα διατηρεί τα χαρακτηριστικά της, αποτελώντας ταυτόχρονα συστατικό μέρος της αμερικανικής κουλτούρας.

Το «χωνευτήρι» έδωσε έτσι σιγά σιγά τη θέση του στη «σαλατιέρα» (salad bowl). Καταλυτικό ρόλο σ’ αυτή τη μετάβαση έπαιξε ο αγώνας κατά της αποικιοκρατίας: θεωρητικοί σαν τον Φραντς Φανόν υποστήριξαν ότι οι οικουμενικές αξίες του Διαφωτισμού αποτελούν ένα κατασκεύασμα με στόχο τη διαιώνιση της κυριαρχίας των λευκών επί των πρώην αποικισμένων. Οι ιδέες αυτές διαμορφώθηκαν κατά τις δεκαετίες του 1960 και του 1970 σε μια επιθετική ιδεολογία περί της σχετικότητας των πολιτισμών. Η δημοκρατία είναι κάτι «δυτικό». Οι Άραβες δεν «σηκώνουν» τον πλουραλισμό. Μπορεί να μας ενοχλεί η ιδέα του λιθοβολισμού μέχρι θανάτου μιας Ιρανής, αλλά δεν έχουμε «δικαίωμα» να παρέμβουμε. Όπως έγραφε η συγγραφέας και καθηγήτρια Ελένη Γιαννακάκη στο πρώτο τεύχος του Books’ Journal, «ποιος μας έχρισε […] προστάτες των ανά τον πλανήτη αδικουμένων;»

Τον διάλογο αυτό έρχεται να επηρεάσει και να βαρύνει ακόμη περισσότερο τα τελευταία χρόνια η δραματική αύξηση της μετανάστευσης προς την Ευρώπη, με κυριότερη πύλη εισόδου την Ελλάδα. Η απουσία μιας συγκροτημένης ευρωπαϊκής πολιτικής για το θέμα αυτό άφησε ελεύθερο το πεδίο στην Ακροδεξιά για να οργιάσει. Και η επιτυχία που έχουν διάφορα ακροδεξιά κόμματα στις κάλπες οδηγεί με τη σειρά της παραδοσιακούς πολιτικούς να υιοθετήσουν ξενόφοβους τόνους. Στις 17 του περασμένου Οκτωβρίου, μιλώντας στη νεολαία του κόμματός της, η Άνγκελα Μέρκελ κήρυξε το τέλος του «multikulti», λέγοντας πως όποιος δεν δέχεται τις χριστιανικές αξίες δεν έχει θέση στη Γερμανία. Στην περίπτωσή της, επέδρασε και ένα ακόμη γεγονός: η κυκλοφορία του βιβλίου τού (σοσιαλδημοκράτη και πρώην στελέχους της Μπούντεσμπανκ) Τίλο Σαραζίν, ο οποίος υποστηρίζει ότι οι μουσουλμάνοι μετανάστες θα οδηγήσουν στη διάλυση της Γερμανίας επειδή πολλαπλασιάζονται πολύ γρήγορα. Το βιβλίο έχει πουλήσει ήδη πάνω από ένα εκατομμύριο αντίτυπα. Και μια δημοσκόπηση έδειξε ότι αν ιδρυόταν ένα κόμμα με βάση αυτή την ιδεολογία του φόβου θα έπαιρνε πάνω από 20%.

Η γερμανίδα καγκελάριος προσπαθεί με κορώνες να ανακόψει την κάθετη πτώση της δημοτικότητάς της, που ενδέχεται σε λίγους μήνες να την αναγκάσει ακόμη και να εγκαταλείψει το αξίωμά της. Και οι παράπλευρες δηλώσεις ανθρώπων σαν τον πρωθυπουργό της Βαυαρίας Χορστ Ζεεχόφερ περί της «κυρίαρχης γερμανικής ταυτότητας» (Deutsche Leitkultur) δημιουργούν ασφαλώς πολλά ερωτήματα. Επί της ουσίας, όμως, η Μέρκελ δεν είπε κάτι διαφορετικό από αυτό που έχει διαπιστωθεί σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες (αλλά και στον Καναδά). Το μοντέλο της «συνύπαρξης» αυτόνομων και ισότιμων πολιτισμών δεν λειτουργεί. Ακόμη χειρότερα: οδηγεί στη δημιουργία γκέτο, με όλα όσασυνεπάγεται κάτι τέτοιο.

Ένας μουσουλμάνος μετανάστης που ζητά άσυλο σε μια ευρωπαϊκή χώρα δεν πρέπει ασφαλώς να υιοθετήσει τις «χριστιανικές αξίες»(και ποιες είναι άραγε αυτές;). Ούτε να απεμπολήσει τις παραδόσεις του. Πρέπει όμως να τηρεί τους νόμους. Να σέβεται τους ιδρυτικούς μύθους της χώρας στην οποία ζει. Και να καταβάλλει προσπάθεια, στο βαθμό που του αναλογεί, για την όσο το δυνατόν καλύτερη κοινωνική ένταξή του. Αυτό σημαίνει, μεταξύ άλλων, εκμάθηση της γλώσσας. Ο γάλλος κοινωνιολόγος Αλαίν Τουραίν (που δεν μπορεί να κατηγορηθεί για ρατσισμό ή ξενοφοβία) μιλά για τη σφυρηλάτηση μιας «συνείδησης του πολίτη». Στο όνομα αυτής της συνείδησης υποστήριξε την απαγόρευση της ισλαμικής μαντίλας στα δημόσια σχολεία της Γαλλίας, ένα μέτρο που συμπληρώθηκε πρόσφατα με την απαγόρευση της μπούρκας σε όλους τους δημόσιους χώρους. Ο καθένας είναι ελεύθερος να πει ό,τι θέλει, να διατηρήσει την πολιτιστική, θρησκευτική ή γλωσσική του ταυτότητα – υπό τον όρο να το κάνει στους κόλπους μιας κοινωνίας που δεν είναι μόνο το άθροισμα διαφορετικών ταυτοτήτων, αλλά ταυτοτήτων με κοινά οικουμενικά γνωρίσματα.

Είναι λοιπόν φανερό ότι το περίφημο «multikulti» δεν αμφισβητείται μόνο από τα δεξιά. Σε πρόσφατο άρθρο του στη Süddeutsche Zeitung, ο σλοβένος φιλόσοφος Σλαβόι Ζίζεκ υπενθύμιζε ότι ο σεβασμός των δικαιωμάτων και των ατομικών ελευθεριών, η ισότητα ανδρών και γυναικών –έστω και εις βάρος των δικαιωμάτων ορισμένων ομάδων–, η ελευθερία της λατρείας (συμπεριλαμβανομένου του αθεϊσμού), η ελευθερία του σεξουαλικού προσανατολισμού, καθώς και η ελευθερία του καθενός να επικρίνει οτιδήποτε θέλει αποτελούν τους πυλώνες μιας κυρίαρχης φιλελεύθερης κουλτούρας. Και αυτό πρέπει να το θυμούνται οι μουσουλμάνοι που διαμαρτύρονται για τον τρόπο με τον οποίο τους αντιμετωπίζουν στις δυτικές χώρες, ενώ ταυτόχρονα θεωρούν φυσιολογικό η Σαουδική Αραβία να απαγορεύει την ανοιχτή υπεράσπιση μιας θρησκείας διαφορετικής από το Ισλάμ. Η κυρίαρχη κουλτούρα που τους εγγυάται την ελευθερία της λατρείας στη Δύση απαιτεί από αυτούς να σέβονται τις άλλες ελευθερίες. Η ελευθερία των μουσουλμάνων είναι μέρος της ελευθερίας του Σαλμάν Ρούσντι να γράφει ό,τι θέλει. Και βέβαια, μέρος της ελευθερίας μιας εφημερίδας να δημοσιεύει σκίτσα του Μωάμεθ.

Να σημαίνουν όλα αυτά ότι«θεωρούμε ακόμη πως οι κουλτούρες τους είναι υποδεέστερες των δικών μας», όπως ανησυχεί η κ. Γιαννακάκη; Όχι βέβαια. Τέτοιου είδους συγκρίσεις κάνουν οι ρατσιστές. Ας πούμε όμως ότι δεν μας αρέσει η σαρία και, πολύ περισσότερο, δεν μας αρέσει να εφαρμόζεται η σαρία σε ένα τμήμα του ελληνικού πληθυσμού. Ας πούμε επίσης ότι στα τζαμιά που πρέπει επιτέλους να κατασκευαστούν στην Αθήνα δεν θα πρέπει να γίνονται κηρύγματα μίσους και φανατισμού, για τον ίδιο λόγο που τα κηρύγματα αυτά δεν έχουν θέση στις εκκλησίες.

Γιατί αλλιώς θα βλέπουμε τα ποσοστά της Χρυσής Αυγής και θα ζαλιζόμαστε. 

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά