Κυριακή, 01 Δεκεμβρίου 2013

Ο μίνι παγκόσμιος πόλεμος της Συρίας

Κατηγορία Παρεμβάσεις
Γράφτηκε από  Δημοσιεύθηκε στο Τεύχος 38

Αντί προλόγου.. ένα παραμύθι. Μετά από πολλούς και μακροχρόνιους πόλεμους σε μία άκρη της Μεσογείου κάποιοι από τη Δύση είπαν: «δεν έχουμε άλλα λεφτά να ασχολούμαστε με αυτούς τους λαούς εκεί πέρα». Έτσι δημιούργησαν κάποιες χώρες και κατοίκησαν σε αυτές διάφορες φυλές που πίστευαν σε διαφορετικούς θεούς και δόγματα. Με τον καιρό, σε μια από αυτές τις χώρες, κάποιοι από μια πολύ μικρή ομάδα, που τους έλεγαν Αλαουΐτες, κατάφεραν να επιβληθούν πάνω σε όλες τις άλλες μεγάλες ομάδες και φυλές και άρχισαν να κυβερνούν για πολλές δεκαετίες. Με τα χρόνια και τις δυσκολίες, όμως, αναζωπυρώθηκαν τα μίση και οι διαφορές και κάθε ομάδα προσπαθεί με τη βοήθεια κάποιων καινούργιων φίλων αλλά και παλιών εχθρών να εδραιώσει και να σιγουρέψει το μέλλον της. Όμως, κάθε μικρή και μεγάλη ομάδα και φυλή έχει κάθε λόγο να φοβάται ότι όταν τελειώσει και αυτός ο πόλεμος θα γίνει στόχος και βορά των νικητών και όσοι ξένοι στηρίζουν την κάθε πλευρά έχουν πλέον να χάσουν πάρα πολλά υλικά αγαθά. Έτσι ο πόλεμος στη Συρία συνεχίζεται.

Η Συρία δεν κατατάσσεται  στις ιδιαίτερα πλούσιες χώρες της Μέσης Ανατολής. Ο Άσσαντ, παραδόξως, δεν είναι ο χειρότερος δικτάτορας που είδε ποτέ η περιοχή. Η Συρία δεν είναι το μεγαλύτερο φυτώριο φονταμενταλιστών στο κόσμο. Η Συρία υποστήριζε ή διευκόλυνε οργανώσεις με αμφιλεγόμενη ατζέντα αλλά όχι περισσότερο από το Αφγανιστάν, το Ιράν ή το, σύμμαχο για τη Δύση, Πακιστάν. Η καταπάτηση των ανθρώπινων δικαιωμάτων δεν ήταν η πιο κατάφωρη στην ευρύτερη περιοχή ακόμα και σε σχέση με πιο ανεπτυγμένες γείτονες χώρες. Θα χαρακτήριζε κανείς τη Συρία και το καθεστώς, μέχρι το ξέσπασμα του πολέμου, ανελεύθερο μεν αλλά μετριοπαθές. Παρ’ όλα αυτά, η Συρία γνωρίζει έναν από τους πιο αιματοβαμμένους εμφυλίους πολέμους στην περιοχή. Η κατάσταση πλέον έχει φτάσει σε τέτοιο αδιέξοδο, όπου τα πολύπλοκα εναλλακτικά σενάρια τερματισμού του πολέμου έχουν κάνει πολλές πλευρές να εκτιμούν ότι καλύτερα τελικά να επικρατήσει ο Άσσαντ.

Στη αρχή βλέπουμε τον «κακό» Άσσαντ να αντιστέκεται στις «καλούς» αλλά άγνωστους επαναστάτες που, εμπνευσμένοι από την ευθυμία της Αραβικής Άνοιξης, επιθυμούν και αυτοί ένα πιο κοινωνικά αποδεκτό καθεστώς. Η αλήθεια, όπως διαμορφώθηκε μετά από κάποιο διάστημα, καταδεικνύει ότι ο εμφύλιος πόλεμος, μάλλον είναι περιφερειακός ή και παγκόσμιος και το θέατρο των επιχειρήσεων ή το ρινγκ της διαμάχης απλά είναι –κυρίως– η Συρία. Πώς όμως η Συρία αναδείχθηκε ξαφνικά σε τόσο σημαντική παράμετρο για ολόκληρη την περιφέρεια και τη Δύση; Είναι η Συρία τόσο σημαντική ως χώρα;

Όσο και απίστευτα τετριμμένο αν ακούγεται, καμία σύρραξη δεν μπορεί να απομονωθεί από τα παγκόσμια οικονομικά συμφέροντα, εννοώντας διακρατικές ή μη, επιχειρηματικές δραστηριότητες που εκτείνονται σε περιφερειακό και σε παγκόσμιο επίπεδο. Αυτή η γενικολογία αποτελείται όμως από χιλιάδες μικρολεπτομέρειες που ενώνουν κάθε παζλ, το οποίο φαντάζει αρχικά συνωμοσιολογικό.

Ο εθνικιστικός ή θρησκευτικός χαρακτήρας της σύρραξης είναι ουσιαστικά μπανάλ, αλλά δεν μπορεί να σταθεί σε άλλο επίπεδο. Εξ άλλου, ο εθνικισμός και το Ισλάμ είναι συχνά αλληλοαναιρούμενες έννοιες. Η θρησκεία ενίοτε χρησιμοποιείται για λόγους στρατολόγησης, δικαιολόγησης των πράξεων και ελέγχου της εξουσίας. Για να κατανοηθούν τα παραπάνω πρέπει να αναγνωριστούν οι πλευρές και οι εμπλεκόμενοι. Αυτό ήταν και είναι το σημαντικότερο πρόβλημα στη σύρραξη. Διότι ο πόλεμος γίνεται σε δύο επίπεδα. Στο «εθνικό» επίπεδο της παραδοσιακής εμπόλεμης σύρραξης μέσα στη Συρία, όπου οι μεν πυροβολούν τους δε, και στο «υπερ-εθνικό» επίπεδο της γεωπολιτικο-οικονομικής διαμάχης όπου οι διεθνείς παράγοντες υπερασπίζουν την ατζέντα τους πάνω από τις εξελίξεις αυτού που αντιλαμβανόμαστε ως πραγματικό πόλεμο.

Ο Άσσαντ, οι Σιίτες και οι Κούρδοι

Ο Αλαουΐτης Άσσαντ, ως πρόεδρος της χώρας, κινητοποίησε το στρατό ο οποίος αποτελείται όμως κυρίως από σουνίτικο ανθρώπινο δυναμικό. Οι συνεχείς απώλειες από το στρατό αλλά και η αγωνία του Ιράν και της  Χεσμπολάχ από το Λίβανο να διατηρηθεί το καθεστώς, το οποίο προσφέρει ανεκτίμητη βοήθεια ως κόμβος μεταξύ των δύο πλευρών, οδήγησαν στη συμμετοχή δυνάμεων σταλμένων από την Τεχεράνη στο πλευρό του Άσσαντ. Ομοίως και οι δυνάμεις της Χεσμπολάχ υποστηρίζουν με κάθε δυνατό τρόπο τον Άσσαντ. Πιο συγκεκριμένα, το Ιράν, σύμφωνα με πηγές, διοχετεύει στη Συρία περίπου 500 εκατ. δολάρια μηνιαίως. Το αποτέλεσμα είναι ότι το Ιράν και η Χεσμπολάχ έχουν ανεβείθ τα σκαλιά της ιεραρχίας ακόμα και μέσα στον ίδιο το στρατό του Άσσαντ, με κίνδυνο ακόμα και να καταστήσουν τον ίδιο διακοσμητικό στοιχείο. Η αλήθεια είναι πώς η αλαουΐτικη στρατιωτική ηγεσία, ως πιο κοσμικών καταβολών, δεν έχει τον θρησκευτικό ζήλο της Επαναστατικής Φρουράς που εστάλη από το Ιράν, και οι μισητοί Σαμπιχά πλέον δεν μπορούν να αλλάξουν την πορεία του πολέμου, παρά μόνο στα επίπεδο της προπαγάνδας. Οι περισσότεροι άλλωστε εισχώρησαν στην 4η Μεραρχία υπό τις διαταγές του αδελφού τού Άσσαντ, Μάχερ. Η αυτονομία του Άσσαντ έχει τεθεί σε κίνδυνο, εκ των έσω πλέον, που βλέπουν το Ιράν, αντί να συρρικνώνεται, να πατάει γερά και σε διπλανή χώρα. Αυτή η εξέλιξη είναι τρομακτική για τις ΗΠΑ αλλά και για το Ισραήλ.

Ταυτόχρονα, οι Κούρδοι πολεμούν στο πλευρό του Άσσαντ, εφ’ όσον τους υποσχέθηκε προνόμια μετά τέλος του πολέμου. Αν και εξυπηρετούν δική τους περιφερειακή ατζέντα, είναι αναμφισβήτητη η υποστήριξή τους προς το υπάρχον καθεστώς. Βέβαια η αυτονομία των Κούρδων στον πετρελαιοπαραγωγικό Βορρά και ειδικά στην περιοχή της Χασάκα δόθηκε τελικά defacto, καθώς αποχώρησαν οι δυνάμεις του Άσσαντ για να υποστηρίξουν περιοχές στο Νότο (Reuters, 2013). Το συγκεκριμένο γεγονός, όπως θα δούμε και παρακάτω, περιπλέκει περαιτέρω την κατάσταση, καθώς έτσι μεγαλώνει η ανασφάλεια της Τουρκίας, που βλέπει στα σύνορά της την κουρδική επιρροή να αυξάνεται συνεχώς. Επιπροσθέτως, άλλες δυνάμεις που πολεμούν στο πλευρό του Άσσαντ, όπως η Τζάης αλ-Σαμπί, δημιουργούν ισχυρούς θύλακες κυρίως σε αστικό περιβάλλον όπως η Δαμασκός και η Χομς και λαμβάνουν χρήματα και πολεμικό υλικό μέσω Χεσμπολάχ αλλά υποστηρίζουν τις ελλείψεις τους με ληστείες, απαγωγές και δολοφονίες, προβαίνοντας συχνά και σε αντίποινα όταν προκύπτουν αντίστοιχες δραστηριότητες από την πλευρά Σουνιτών (DeYoung & Warrick, 2013).  

Το ενεργειακό μπλέξιμο

Ο Άσσαντ όμως δέχεται επιπλέον στρατιωτική βοήθεια μέσω Ρωσίας και Κίνας. Η Συρία αγοράζει σχεδόν αποκλειστικά τα οπλικά της συστήματα από τη Ρωσία. Περίπου το 10% της ρωσικής οπλικής παραγωγής κατευθύνεται στη Συρία και πολλά οπλικά συστήματα της Συρίας έχουν ρώσους χειριστές. Επίσης, λίγο πριν από το ξέσπασμα του πολέμου, η  Ρωσία υπέγραψε με τη Συρία αποκλειστικά πολυετή συμβόλαια (τύπου BOT) για την εξόρυξη και εκμετάλλευση πετρελαίου και φυσικού αερίου αξίας πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων (Ρώσσης, 2012).  

Η Ρωσία και η Gazprom, εδώ και χρόνια, καλλιεργούν μια κατάσταση ενεργειακού μονοπωλίου και είναι βασικοί πάροχοι φυσικού αερίου στην Ε.Ε. Εδώ μπαίνει αναπάντεχα ίσως στο παιχνίδι το Κατάρ. Το Κατάρ μοιράζεται με το Ιράν ίσως τα μεγαλύτερα αποθέματα φυσικού αερίου. Το Ιράν όμως, λόγω των διεθνών κυρώσεων, δεν μπορεί να αντλεί και να πουλά το φυσικό αέριο τόσο γρήγορα όσο το Κατάρ. Γι’ αυτό το λόγο έγινε συμφωνία με τον Άσσαντ για κατασκευή ενός αγωγού μέσω Ιράκ και Συρίας που θα διοχετεύει αέριο στην Ευρώπη. Το Κατάρ, που βασίζεται στο Ιράν για τη μεταφορά του αερίου επειδή πρέπει να περνάει από το στενό του Χορμούζ, σχεδίαζε να περάσει και αυτό έναν αγωγό μέσω Σαουδικής Αραβίας - Ιορδανίας και Συρίας στην Ευρώπη, πράγμα που ο Άσσαντ εμποδίζει για χάρη των Ρώσων και του Ιράν (Jokar, 2013).  

Ο πόλεμος έχει προ πολλού προσπεράσει την πτώση ή μη του Άσσαντ. Ενδεχομένως η Συρία να υποβαθμιστεί σε περίπτωση επικράτησης του Άσσαντ σε προτεκτοράτο της Ρωσίας ή σε σιιτικό δορυφόρο του Ιράν, μια και αυτός θα έχει χάσει κάθε είδους ουσιαστική εξουσία και αναγνώριση. Εκτός της εσωτερικής αποδυνάμωσης, όλες οι αραβικές χώρες και η διεθνής σκηνή, σε διπλωματικό επίπεδο, αναγνωρίζουν πλέον τη μεταβατική κυβέρνηση Εθνικής Συμμαχίας ως επίσημο εκπρόσωπο του συριακού κράτους. Επομένως, ας δούμε λίγο και την άλλη –εξ ίσου προβληματική– «πλευρά».

Eισαγόμενοι μαχητές και σχίσματα

Κάθε άνθρωπος και κάθε κυβέρνηση έχει ανάγκη να κατηγοριοποιεί πράγματα και καταστάσεις, ώστε να τα κατανοεί. Αρχικά εντοπίζουμε και ενοποιούμε τις επαναστατικές δυνάμεις πίσω από τον Ελεύθερο Συριακό Στρατό ΕΣΣ), που εδρεύει στην Τουρκία και δρα ανεξάρτητα από φυλετικές και θρησκευτικές διαφορές. Αυτό, στην πορεία, θα αποδειχθεί πολύ σημαντικό. Βέβαια, στην αρχή τουλάχιστον, ο ΕΣΣ δεν είχε δομή ή συγκεκριμένες δυνάμεις και οι αρχηγοί και οι στόχοι αλλάζαν από γειτονιά σε γειτονιά και από οδό σε οδό, ενώ ο οπλισμός της κάθε ομάδας προερχόταν είτε από τις μεμονωμένες νίκες είτε από τις περιορισμένες αυτομολήσεις. Ο πραγματικός επιχειρησιακός έλεγχος του ΕΣΣ ήταν μηδενικός. Όπως και σε κάθε επανάσταση, ο αρχικός στόχος που είναι η ανατροπή του καθεστώτος είναι μόνο η αρχή και όχι το τέλος. Ποιο είναι το μέλλον της Συρίας μετά τη νίκη των επαναστατών; Μια ελεύθερη δημοκρατική Συρία; Μια ισλαμική θεοκρατική χώρα; Ποιος θα είναι ο ρόλος των Σουνιτών ή των Κούρδων; Τι θα συμβεί στους Αλαουίτες και στους Χριστιανούς που υποστήριξαν τον Άσσαντ; Κανείς δεν ήταν σε θέση να δώσει απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα. Γι’ αυτό, σύντομα, εμφανίστηκαν άλλες δυνάμεις με πιο ξεκάθαρη αλλά και σχισματική ατζέντα. Το Συριακό Απελευθερωτικό Μέτωπο στα νοτιοδυτικά και το Συριακό Ισλαμικό Μέτωπο βορεοοανατολικά, αλλά και η Τζαμπάτ Αλ-Νούσρα που ο πυρήνας της προέρχεται από τους αντάρτες του Ιράκ, ενστερνίζονται σαφώς μια πιο αυστηρή ισλαμική ιδεολογία. Αν και όλοι πολεμούν για τον ίδιο σκοπό και βρίσκονται στην ίδια πλευρά, σύντομα δημιουργήθηκαν αποσχιστικές τάσεις. Το μεγάλο πρόβλημα για τον ΕΣΣ αποτελεί η Τζαμπάτ Αλ-Νούσρα που έχει δεσμούς με την Αλ Κάιντα. Μόνο τον Ιανουάριο του 2013, 5.000 μαχητές του ΕΣΣ προσχώρησαν στις τάξεις της Αλ-Νούσρα και ο αριθμός ανεβαίνει μήνα με το μήνα (Bennett, 2013).

Η Αλ-Νούσρα με αρχηγό τον Άμπου Μοχάμεντ Γκολάνι είναι εξαιρετικά οργανωμένη σε σχέση με τον ΕΣΣ. Αλλά ο συσχετισμός με την Αλ Κάιντα αποτέλεσε τον βασικό προβληματισμό των ΗΠΑ και της ΕΕ ως προς την υλική υποστήριξη των επαναστατικών δυνάμεων, εφ’ όσον ουσιαστικά θα εξόπλιζαν από την πίσω πόρτα τον Ζαουαχίρι και την Αλ Κάιντα. Το ίδιο θα συνέβαινε και με τη δεύτερη ομάδα που διατηρούσε δεσμούς με την Αλ Κάιντα, το Ισλαμικό Κράτος του Ιράκ και του Λεβάντ, με αρχηγό τον Άμπου Μπακρ Αλ-Μπαγκτάντι που δημιουργήθηκε χωρίς την άδεια του Ζαουαχίρι. Η δραστηριοποίηση δύο ανταγωνιστικών όπως αποδείχθηκε δυνάμεων της Αλ Κάιντα οδήγησε στον περιορισμό του Αλ-Μπαγκντάντι στο Ιράκ, αφήνοντας την Αλ-Νούσρα να δρα αποκλειστικά στη Συρία. (Zawahiri), 2013) Αυτό καταδεικνύει και την έλλειψη συνοχής, όχι μόνο στους γενικούς επαναστατικούς στόχους αλλά ακόμα και μέσα στις ίδιες τις οργανώσεις που αντιπροσωπεύουν ίδια συμφέροντα και επιδιώξεις. Αυτό έδωσε την προπαγανδιστική δυνατότητα στον Άσσαντ να κατηγορεί τις επαναστατικές δυνάμεις ως κοινούς εγκληματίες, σε συνδυασμό και με τις «συμβολικές» ακρότητες των επαναστατών, όπως το βίντεο (μάλλον) του Αμπού Σακάρ (άλλοι κατονομάζουν τον Καλέντ Αλ-Χαμάντ) της ταξιαρχίας Φαρούκ που τρώει την καρδιά ενός νεκρού στρατιώτη. (Concervative Byte, 2013) (Bennett, 2013) Κανείς βέβαια δεν μπορεί να είναι σίγουρος, διότι ακόμα και η ίδια Ταξιαρχία Φαρούκ διασπάστηκε σε πάρα πολλές άλλες πιο συντηρητικές, όπως η Ανεξάρτητη Ομάρ Αλ-Φαρούκ ή η Ισλαμική Ταξιαρχία Φαρούκ.

Η ενίσχυση της θέσης του Ιράν μέσα από αυτές τις διεργασίες θορυβεί και τις χώρες του Κόλπου. Πρώτο το Κατάρ, για τους λόγους που προαναφέρθηκαν, καλεί για στρατιωτική επέμβαση στη Συρία. Το Κατάρ όμως, ταυτόχρονα, έχει τον μεγαλύτερο μοχλό πίεσης από όλες τις άλλες περιφερειακές χώρες. Στο Κατάρ ανήκει περίπου το 20% του Χρηματιστηρίου του Λονδίνου, ενώ χρηματοδότησε κατά 95% το ψηλότερο κτίριο στο Λονδίνο και είναι μεγαλομέτοχος σε πολλές από τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές εταιρείες. Συν τοις άλλοις, το Κατάρ ουσιαστικά ελέγχει και το AlJazzera, ένα πανίσχυρο όπλο (Jokar, 2013). Η Δύση (και κυρίως η ΕΕ) δεν θέλει επ’ ουδενί να υποδαυλίσει τις σχέσεις με τις χώρες του Κόλπου. Αυτός είναι και ο λόγος που, εν γνώσει της Δύσης, στέλνονται χρήματα από χώρες του Κόλπου θεωρητικά σε ισλαμιστές μαχητές, ενώ στη πραγματικότητα θέτουν τις βάσεις για τη δημιουργία ενός κράτους βασισμένο στις διδαχές του Κτουμπ. Όμως δεν είναι μόνο το Ιράν και η πιθανή εδραίωση των Σιιτών που ανησυχεί τις γείτονες χώρες. Η Σαουδική Αραβία, φοβούμενη την επέκταση της Αλ Κάιντα, τοποθέτησε και χρηματοδοτεί τον αρχηγό της ομάδας «Λίουα Αλ-Ισλάμ» Ζαχράν Αλούς για να σχηματίσει τον Στρατό του Ισλάμ, ώστε να περιορίσει τις δραστηριότητες της ουαχαμπικής Αλ Κάιντα στη βόρεια και ανατολική Συρία (Oweis, 2013). Στον αντίποδα όμως δρα το Πακιστάν, που θέλει σύσφιξη των σχέσεων με την κεντρική ηγεσία της Αλ Κάιντα και απέστειλε  εκατοντάδες Πακιστανούς Ταλιμπάν στη Συρία. (Keck, 2013) Επίσης αποδεδειγμένα πλέον, οι Ταλιμπάν από το Πακιστάν επανέφεραν, 14 χρόνια μετά το τελευταίο κρούσμα, τον ιό της πολιομυελίτιδας στη Συρία, και ήδη μέσω ΟΗΕ εκφράζονται φόβοι διασποράς προς την Ευρώπη μέσω των χιλιάδων προσφύγων (AssociatedPress, 2013).

Παράλληλα, η Τουρκία, μέσω της Στρατιωτικής Αντικατασκοπίας της, χρηματοδοτεί την Λιουαά Αλ-Ταουχίντ, ώστε να πιέσει την επέκταση των κουρδικών δυνάμεων στα σύνορά της και να προστατευθεί από μια διάχυση των αυτονομιστικών τάσεων των Κούρδων στο έδαφος της, εφ’ όσον οι Μονάδες Λαϊκής Προστασίας που είναι το στρατιωτικό σκέλος του Κουρδικού κόμματος στη Συρία έχει έντονους δεσμούς με το PKK.

Γκούτα, Σαρίν και επέμβαση

Η κατοχή χημικών όπλων από το καθεστώς του Άσσαντ ήταν γνωστή στη Δύση από χρόνια. Ήδη, στην αρχή της σύγκρουσης, στους ακαδημαϊκούς κύκλους εκφράζονταν ανησυχίες για την πιθανή χρήση τους. Όταν επιβεβαιώθηκε η χρήση τους στην Γκούτα, πολλοί θεώρησαν ότι αυτό είναι το τέλος του πολέμου διότι δίνει το πράσινο φως στις δυνάμεις του ΝΑΤΟ να παρακάμψουν το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ και, επιτέλους, να επέμβουν στρατιωτικά. Αν και δεν έχει αποδειχθεί αν αυτό ήταν ψευδής επιχείρηση (falseflagoperation) εκ μέρους των επαναστατών ώστε να υποχρεώσουν τις ΗΠΑ να επέμβουν, δεν θα είχε καμιά σημασία αν οι ΗΠΑ όντως επιθυμούσαν μια επέμβαση. Τελικά, παρ’ όλο τον πυρετό των προετοιμασιών, οι ΗΠΑ μαζί με τη Ρωσία περιορίστηκαν σε μια πιο μετριοπαθή πρωτοβουλία για την καταστροφή των χημικών όπλων της Συρίας στο πλαίσιο του ΟΗΕ.

Πλέον, υπάρχουν αρκετές ενδείξεις ότι, όντως, το χτύπημα προήλθε από τις τάξεις των επαναστατών. Σε αυτό το σημείο θέλω να θυμίσω ότι στις αρχές των συγκρούσεων η πρώτη-πρώτη επίθεση αυτοκτονίας με καμικάζι ζωσμένο με εκρηκτικά μέσα σε αυτοκίνητο φωτογράφιζε ξεκάθαρα τακτικές της Αλ Κάιντα. Παρ’ όλα αυτά, τα ΜΜΕ απέδωσαν το χτύπημα –και μάλιστα πρώτη είδηση– στο καθεστώς, λέγοντας ότι ο Άσσαντ είναι ένας ψυχοπαθής δικτάτορας. Αν και ενδεχομένως να είναι, σίγουρα δεν είναι ανόητος. Η παρουσία της Αλ Κάιντα στην αρχή, έτσι κι αλλιώς, φάνταζε αδιανόητη. Και όταν τελικά η παρουσία της στη Συρία επιβεβαιώθηκε περίτρανα, στα ΜΜΕ πέρασε στα ψιλά γράμματα. Επομένως όπως και στις αρχές, έτσι και τώρα, οι δυνάμεις των επαναστατών, κατά πάσα πιθανότητα αυτές που έχουν δεσμούς με την Αλ Κάιντα, έσπειραν το θάνατο στην Γκούτα με το σαρίν. Αν και ενδεχομένως ποτέ να μη λάμψει η αλήθεια, ο Άσσαντ σίγουρα είχε πολύ λιγότερους λόγους να ρισκάρει με το σαρίν, και μάλιστα στη Δαμασκό. Πάντα βεβαίως υπάρχει η περίπτωση η χρήση των χημικών να έγινε εν αγνοία του Άσσαντ, λόγω επιμονής των στρατηγών του, αλλά και πάλι δεν υπάρχουν πολλές ενδείξεις προ αυτήν την κατεύθυνση. Από την άλλη, υπήρχαν περισσότερα κίνητρα από την πλευρά των αντικαθεστωτικών και δεν θα αποτελούσε σε καμία περίπτωση έκπληξη μια ανάμειξη δυτικών δυνάμεων. Άλλωστε, πάντα υπάρχει ο φόβος στις ΗΠΑ –ανεξάρτητα με το ποιος είναι υπεύθυνος για την Γκούτα– ότι, στην περίπτωση στρατιωτικής παρέμβασης του ΝΑΤΟ, ο Άσσαντ δεν θα διστάσει να χρησιμοποιήσει το χημικό του οπλοστάσιο. Μήπως τελικά προτιμούν έναν Άσσαντ που γνωρίζουν τις αδυναμίες του παρά μία καινούρια, ανεξέλεγκτη κα απρόβλεπτη Συρία που δεν θα μπορούν ενδεχομένως να τιθασεύσουν; Ή μήπως αναγεννάται ο Ψυχρός Πόλεμος και οι  ΗΠΑ λαμβάνουν υπ’ όψιν τις πιθανές αψυχολόγητες κινήσεις της Μόσχας; Ή, πάλι, μήπως απλά η χρονική στιγμή είναι ακατάλληλη για τις κυβερνήσεις της Δύσης;

Σίγουρα οι ΗΠΑ δεν έχουν ορθοποδήσει από το κόστος της επέμβασης στη Λιβύη και μια επέμβαση στην Συρία, τώρα, θα κόστιζε όχι μόνο οικονομικά στον μέσο φορολογούμενο με τις αναμενόμενες αυξήσεις στο πετρέλαιο αλλά και πολιτικά στους Δημοκρατικούς. Και η Βρετανία, όμως, απέρριψε στη Βουλή την πρόταση Κάμερον για συμμετοχή σε συμμαχικούς βομβαρδισμούς, ενώ ομοίως έπραξε η Γαλλία.

Οι ΗΠΑ και η ΕΕ, αφ’ ενός εμποδισμένοι από τα βέτο της Ρωσίας και της Κίνας στο Συμβούλιο Ασφαλείας να οργανώσουν μια επέμβαση στα πρότυπα της Λιβύης, ίσως και αποκαρδιωμένοι από τα αμφιλεγόμενα αποτελέσματα αλλά και από την έλλειψη ενός συγκεκριμένου επαναστατικού μετώπου, κατόρθωσαν να συγκροτήσουν τη μεταβατική κυβέρνηση Εθνικής Συμμαχίας. Αυτό επετεύχθη με εκπροσώπους σχεδόν από όλες τις επαναστατικές οργανώσεις, ακόμα και από την Τζαμπάτ Αλ-Νούσρα που, σημειωτέον, θεωρείται από τις ΗΠΑ τρομοκρατική οργάνωση. Λόγω της διαπίστωσης όμως ότι αυτή η κυβέρνηση θα εξυπηρετήσει κατά πάσα πιθανότητα τις διαθέσεις των ΗΠΑ, μακριά από θρησκευτικές συσχετίσεις, 13 ομάδες/ταξιαρχίες –εκ των οποίων 11 είναι γνωστές, κατονομασμένες (για άλλους είναι 70)– αποσχίστηκαν δημιουργώντας την Ισλαμική Συμμαχία και ζητώντας την εφαρμογή της Σαρία (ισλαμικό νόμο) στην χώρα (Karam, 2013).  Αυτές οι ομάδες, που κατά πλειοψηφία χρηματοδοτούνται από το Κατάρ, τη Σαουδική Αραβία και την Τουρκία, αποτελούν τον πυρήνα που αισθάνεται προδομένος από τη Δύση αλλά και από τη Συμμαχία των επαναστατών και των αντικαθεστωτικών και αποζητά την ίδρυση ισλαμικού κράτους, όχι μόνο στη Συρία αλλά σε ολόκληρο το Μασρέκ.

Αυτό όμως, θεωρητικά, καθιστά αμέσως άκυρες τις προσπάθειες της Δύσης να συγκεντρώσουν όλες τις εμπλεκόμενες δυνάμεις στη Γενεύη, ώστε να βρεθεί λύση και να δοθεί τέλος στον πόλεμο. Στο ίδιο πλαίσιο κινείται και η Χαμάς που, αν και απολάμβανε την προστασία της Συρίας για πολλά χρόνια, διαπιστώνει ότι υπό άλλες συνθήκες θα ήταν κατά του καθεστώτος και τελικά έρχεται σε συνεργασία με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα της Συρίας εναντίον του Άσσαντ. Η Μουσουλμανική Αδελφότητα, άλλωστε, είχε την πλειοψηφία στο Συριακό Εθνικό Συμβούλιο των αντικαθεστωτικών στην Τουρκία, που βοήθησε στη συγκρότηση της Συμμαχίας και της μεταβατικής κυβέρνησης που τώρα αναγνωρίζεται ως ο νόμιμος εκπρόσωπος του συριακού κράτους. Οι ΗΠΑ και η Ρωσία έχουν τελείως διαφορετική οπτική επί του θέματος και οι επιδιώξεις απέχουν, αλλά και η ίδια η μεταβατική κυβέρνηση έχει δυσκολία να καταλήξει σε συγκεκριμένες προτάσεις. (Afanashieva, 2013). Χωρίς την υποστήριξη των αποσχισθέντων μπορεί η πτώση του Άσσαντ να μην έχει κανένα απολύτως αντίκτυπο στον τερματισμό του πολέμου.

Εκτός των άλλων, σύμφωνα με δημοσιογραφικές πηγές, πολλοί αντιπρόσωποι της μεταβατικής κυβέρνησης φαίνεται να μην παίρνουν πολύ στα σοβαρά τη διαδικασία, αντιμετωπίζοντας την όλη κατάσταση ως ευκαιρία για τουρισμό και ψώνια. Οι δυνάμεις εκτός Συρίας (ΗΠΑ, Ρωσία, μεταβατική κυβέρνηση) μπορεί να συμφωνήσουν, αλλά αν οι δυνάμεις εντός της Συρίας στο πεδίο της μάχης θεωρήσουν προδότες τους συμμετέχοντες στη Γενεύη σίγουρα θα έχουμε μια κατάσταση στα χέρια μας περισσότερο πολύπλοκη και δισεπίλυτη από την εισβολή στο Ιράκ και από την κατάσταση στο Αφγανιστάν.

Επίλογος

Η θρησκεία τελικά έχει ρόλο μόνο στο επιχειρησιακό κομμάτι του πολέμου. Το Ιράν, το Κατάρ ή ακόμα και η Τουρκία δεν ενδιαφέρονται να εγκαθιδρύσουν ισλαμικό καθεστώς στη Συρία επειδή έχουν κάποιο θρησκευτικό καθήκον. Απλώς, έτσι μπορούν να πετύχουν και να διατηρήσουν την επιρροή τους για τους αγωγούς, τα καραβάνια όπλων ή να συντηρήσουν την επικυριαρχία μέσα στα σύνορά τους. Επομένως, μπορεί να είναι ένας πόλεμος που θα ενισχύσει ακούσια τον ισλαμικό φονταμενταλισμό και θα δημιουργήσει νέους προβληματισμούς στις ΗΠΑ και την ΕΕ και ο λαός της Συρίας θα βρεθεί μπροστά σε ένα νέο πιο καταπιεστικό καθεστώς, όπου Χριστιανοί, Σιίτες, Σουνίτες και Κούρδοι δεν θα είναι πουθενά ασφαλείς.

Η Ευρώπη σίγουρα θέλει να έχει φτηνότερο αέριο στο έδαφός της και να μην εξαρτάται από τη Ρωσία, που μπορεί ανά πάσα στιγμή να κάνει επίδειξη ισχύος κόβοντας πάλι την παροχή. Ενδεχομένως να είναι ένας πόλεμος στον οποίο διακυβεύεται το ενεργειακό μέλλον της Ευρώπης. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ θέλουν το Ιράν απομονωμένο και η πτώση του Άσσαντ θα ήταν ιδανική, αλλά επέμβαση των ΗΠΑ προ το παρόν είναι αδύνατη, και πολιτικά και οικονομικά. Εκτός των άλλων, η ανοικοδόμηση της Συρίας βάσει της εμπειρίας στο Ιράκ δεν είναι συμφέρουσα, και τα εμπόδια (βλέπε Ρωσία) είναι ανυπέρβλητα. Σύμφωνα με τον Άντριου Κάννινγκχαμ, η ανακεφαλαιοποίηση των κρατικών τραπεζών στη Συρία θα κοστίσει 10 δισ. Δολάρια, υπερδιπλασιάζοντας το εξωτερικό της χρέος. (Cunningham, 2013) Εξ άλλου είναι αναμενόμενο ότι το τραπεζικό σύστημα θα παραμείνει δυσλειτουργικό και ανίκανο να τροφοδοτήσει την ανάπτυξη για πολλά χρόνια. Επιπροσθέτως, καμία χώρα της Δύσης δεν δηλώνει με σιγουριά ότι θα προβεί σε τέτοιες κινήσεις, αν το καθεστώς που θα ανέλθει στην εξουσία μετά τον Άσσαντ δεν θα είναι κοσμικό. Η Δύση βέβαια, στην πραγματικότητα, δεν ενδιαφέρεται για δημοκρατία στη Συρία. Απλά, μόνο μέσω αυτού του προσχήματος μπορούν να νομιμοποιήσουν την εμπλοκή τους.

Κατά συνέπεια, μπορεί κανείς να ισχυρισθεί ότι στη χώρα σοβεί ένας μίνι παγκόσμιος πόλεμος. Όλοι οι εμπλεκόμενοι έχουν συγκεκριμένους λόγους να είναι υπέρ ή κατά του καθεστώτος, αλλά όποιο και να είναι το τελικό αποτέλεσμα μαζικοί τάφοι θα ανακαλύπτονται για πολλές δεκαετίες στο μέλλον.

Πηγές:

Afanashieva, D. (2013, Νοέμβριος 10). Syrian opposition wants rebel backing for Geneva talks.Ανακτήθηκε Νοέμβριος 20, 2013, από Reuters: http://www.reuters.com/article/2013/11/10/us-syria-crisis-opposition-idUSBRE9A905720131110

Associated Press. (2013, Νοέμβριος 3). Foreign jihadis are responsible for polio. Ανακτήθηκε Νοέμβριος 20, 2013, από USAToday: http://www.usatoday.com/story/news/world/2013/11/03/syria-foreigh-jihadis-responsible-polio/3421541/

Bennett, A. (2013, Μαϊος 16). Who Are the Syrian Rebels? A Basic Intelligence Briefing On the Assad Resistance. Ανακτήθηκε Νοέμβριος 20, 2013, από PolicyMic: http://www.policymic.com/articles/42317/who-are-the-syrian-rebels-a-basic-intelligence-briefing-on-the-assad-resistance

Concervative Byte. (2013, Σεπτέμβριος 1). Syrian Rebel Leader Eats Heart of Enemy Soldier. Ανακτήθηκε Νοέμβριος 20, 2013, από ConcervativeByte: http://conservativebyte.com/2013/09/syrian-rebel-leader-eats-heart-enemy-soldier/

Cunningham, A. (2013, Νοέμβριος 13). Recapitalising the Syrian Banking System: Costs and Challenges. Ανακτήθηκε Νοέμβριος 20, 2013, από Joshua Landis, Syria Comment: http://www.joshualandis.com/blog/recapitalising-the-syrian-banking-system/

DeYoung, K., & Warrick, J. (2013, Φεβρουάριος 12). Iran and Hezbollah build militia networks in Syria.Ανακτήθηκε Νοέμβριος 20, 2103, από TheGuardian: http://www.theguardian.com/world/2013/feb/12/iran-hezbollah-milita-networks-syria

Jokar, M. (2013, Φεβρουάριος 1). War in Syria: Geopolitics of the Conflict.Ανακτήθηκε Νοέμβριος 20, 2013, από TheHuffingtonPost: http://www.huffingtonpost.com/milad-jokar/war-in-syria-geopolitics-_b_2378683.html

Karam, Z. (2013, Σεπτέμβριος 25). Syrian Rebel groups break with exiled opposition. Ανακτήθηκε Νοέμβριος 20, 2013, από TheBigStory: http://bigstory.ap.org/article/un-chemical-arms-inspectors-heading-back-syria

Keck, Z. (2013, Ιούλιος 15). Pakistani Taliban Join the Fight in Syria.Ανακτήθηκε Νοέμβριος 20, 2013, από TheDiplomat: http://thediplomat.com/2013/07/pakistani-taliban-join-the-fight-in-syria/

Oweis, K. Y. (2013, Οκτώβριος 1). Insight: Saudi Arabia boosts Salafist rivals to al Qaeda in Syria.Ανακτήθηκε Νοέμβριος 20, 2013, από Reuters: http://www.reuters.com/article/2013/10/01/us-syria-crisis-jihadists-insight-idUSBRE9900RO20131001

Reuters. (2013, Ιούλιος 21). Analysis: By relying on Iran and Hezbollah, Syria's Assad risks irrelevance.Ανακτήθηκε Νοέμβριος 20, 2013, από JerusalemPost: http://www.jpost.com/Middle-East/Analysis-By-relying-on-Iran-and-Hezbollah-Syrias-Assad-risks-irrelevance-320532

Zawahiri), W. B. (2013, Νοέμβριος 8). Al-Qaeda leader dissolves Islamic State of Iraq and the Levant.Ανακτήθηκε Νοέμβριος 20, 2013, από WorldBulletin: http://www.worldbulletin.net/?aType=haber&ArticleID=122431

Ρώσσης, Ν. (2012, Σεπτέμβριος 6). Το χρυσό τέλος του πολέμου στη Συρία Πηγή: www.lifo.gr. Ανακτήθηκε Νοέμβριος 20, 2013, από Lifo: http://www.lifo.gr/now/world/15553

Οι 11 γνωστές από τις 13 ένοπλες αντικαθεστωτικές ομάδες/μεραρχίες που συγκροτούν την Ισλαμική Συμμαχία

  1. Τζαμπάτ Αλ-Νούσρα (επίσημο παρακλάδι της Αλ-Κάιντα)
  2. Ισλαμικό Κίνημα Αχράρ αλ-Σαμ (20.000 τζιχαντίστες που ηγούνται του Συριακού Ισλαμικού Μετώπου)
  3. Λίουαα αλ-Ταουχίντ (υποστηρίζονται από την Τουρκική Στρατιωτική Αντικατασκοπία)
  4. Λίουαα αλ-Ισλαμ (υποστηριζόμενοι από την Σ. Αραβία, πολεμούν στο πλευρό του Συριακού Ισλαμικού Απελευθερωτικού Μετώπου)
  5. Λίουαα αλ-Σουκούρ αλ-Σαμ (πολυπληθής μεραρχία του ΕΣΣ)
  6. Ισλαμικό Κίνημα αλ-Φαζρ (στο πλευρό του Συριακού Ισλαμικού Μετώπου)
  7. Ισλαμικό Κίνημα αλ-Νουρ (τζιχαντιστές με βάση το Χαλέπι)
  8. Νουρ αλ-Ντιν αλ-Ζανκι Κιταμπ (υποστηριζόμενοι από τη Σ. Αραβία)
  9. Τοπική Ομάδα Φαστακιμ Καμα Ουμίρτα
  10. Λίουαα αλ-Ανσάρ (μεραρχία του ΕΣΣ στο Ιντλίμπ και στο Χαλέπι)
  11. 19η Μεραρχία (μεγάλο και εξαιρετικά οργανωμένο κομμάτι του ΕΣΣ, που μάχεται στο Χαλέπι, στο πλευρό της Λίουαα αλ-Ανσάρ)

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά