Τρίτη, 14 Απριλίου 2015

H Ελλάδα απομακρύνεται από την Ευρώπη

Κατηγορία Παρεμβάσεις
Γράφτηκε από  Π.Κ. Ιωακειμίδης Δημοσιεύθηκε στο Taurus Στήλες Παρεμβάσεις Τεύχος 54
«Φιλαράκι, έχεις ένα ευρώ;». Γελοιογραφία του Klaus Stuttmann που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Τagesspiegel, στις 7 Απριλίου 2015, παραμονή της επίσκεψης του έλληνα πρωθυπουργού στη Μόσχα. «Φιλαράκι, έχεις ένα ευρώ;». Γελοιογραφία του Klaus Stuttmann που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Τagesspiegel, στις 7 Απριλίου 2015, παραμονή της επίσκεψης του έλληνα πρωθυπουργού στη Μόσχα. Klaus Stuttmann / Τagesspiegel

Μπορεί να γίνει, τελικά, η  Ελλάδα μια σύγχρονη, κανονική ευρωπαϊκή χώρα; Η λογική, το μυαλό μου, υπαγορεύουν ως απάντηση ένα: «δεν ξέρω». Η καρδιά μου, το συναίσθημα, μου λένε ότι θα αντιστραφεί, πρέπει να αντιστραφεί. Και γι’ αυτό ο ρόλος των ευρωπαϊκών δυνάμεων είναι καθοριστικός αυτή την περίοδο...

Τη στιγμή που γράφονται οι γραμμές αυτές είναι αβέβαιο εάν οι διαπραγματεύσεις με τους εταίρους θα καταλήξουν σε συμβιβασμό oοποίος θα οδηγήσει τη χώρα στην εφαρμογή του προγράμματος μεταρρυθμίσεων και στην άντληση της αναγκαίας οικονομικής στήριξης για την επιβίωσή της. Όλα τα σενάρια παραμένουν ανοιχτά. Από τον έντιμο συμβιβασμό μέχρι το πλήρες αδιέξοδο, τη ρήξη, το ενδεχόμενο ενός ατυχήματος (Gracident) που θα οδηγήσει τη χώρα εκτός ευρώ (Grexit)... Ας ελπίσουμε για το πρώτο.

Η διαπραγμάτευση από ελληνικής πλευράς δεν χαρακτηρίζεται μέχρι στιγμής ούτε από υψηλό επαγγελματισμό ούτε από ξεκάθαρη στρατηγική και θέση. H αφετηρία του προβλήματος είναι βαθύτατα πολιτική: η αδυναμία (απροθυμία;) της κυβέρνησης να αποδεχθεί ευθέως και ανοιχτά  αυτό που συμφώνησε στις 20 Φεβρουαρίου –ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε πρόγραμμα, ότι το πρόγραμμα συνεπάγεται την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων και επώδυνων ίσως για την κοινωνία μέτρων που θα πρέπει να αξιολογούνται από τους δανειστές, όπως κι αν   ονομασθούν αυτοί (θεσμοί, BrusselsGroup, κ.λπ.), προκειμένου η χώρα να έχει την απολύτωςαναγκαία χρηματοδότηση. Η πρόσφατη  οκταμερής συνάντηση κορυφής αναγνώρισε ρητά την «ελληνική κυριότητα» των μεταρρυθμίσεων, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι οι μεταρρυθμίσεις θα είναι επιλεκτικές (θα περιορίζονται σε ορισμένους πολιτικά ανώδυνους ίσως τομείς ενώ θα εξαιρούνται κάποιοι άλλοι, όπως π.χ. οι αποκρατικοποιήσεις).  Δεν σημαίνει επίσης  ότι οι μεταρρυθμίσεις δεν θα  αξιολογούνται  από τους θεσμούς και το Eurogroup. Εάν, όπως διατείνεται η κυβέρνηση, η κεντρική της θέση είναι η παραμονή της χώρας στην Ευρωζώνη, και καθώς και η ελληνική κοινωνία στη συντριπτική της πλειονότητα αυτό επιθυμεί, τότε οφείλει να πει ευθέως όλη την αλήθεια στον ελληνικό λαό: ότι, δηλαδή, η παραμονή στο ευρώ συνεπάγεται την εφαρμογή προγράμματος με δυσάρεστα μέτρα και επώδυνες μεταρρυθμίσεις. Το πολιτικό κόστος ίσως να μην είναι τόσο δραματικά υψηλό όσο ενδεχομένως  φαντάζεται.

Αλλά η Ελλάδα πρέπει να παραμείνει στην Ευρώπη πρωτίστως ως κανονική χώρα, όχι ως παθογενής. Και για να γίνει αυτό, η κυβέρνηση και άλλες δυνάμεις χρειάζεται να βάλουν φρένο στον καλπάζοντα εθνολαϊκισμό. Γιατί αυτή τη στιγμή η Ελλάδα εμφανίζεται  να  απομακρύνεται από την Ευρώπη όχι απλά  σε οικονομικούς όρους  αλλά κυρίως σε όρους πολιτιστικούς, αξιακούς, ορθολογικούς, empathy. Τριάντα πέντε χρόνια μετά τη θεσμική ένταξη στην Ευρώπη (Ευρωπαϊκή Κοινότητα / Ευρωπαϊκή Ένωση), η Ελλάδα εμφανίζεται να έχει πολιτιστικά και ψυχικά την ισχνότερη ταύτιση μαζί της παρά ποτέ (έστω κι αν η πλειονότητα του ελληνικού λαού τάσσεται υπέρ της παραμονής στην ευρωζώνη). Ο εθνολαϊκισμός θριαμβεύει. Ο εξευρωπαϊσμός της Ελλάδας, που για ορισμένη χρονική περίοδο (κυρίως την περίοδο διακυβέρνησης του Κώστα Σημίτη) φάνηκε ως ρεαλιστική δυνατότητα, απέτυχε. Ανεξάρτητα από τις οποιεσδήποτε αστοχίες και τα λάθη της Ευρώπης, η ευθύνη ανήκει στη χώρα. Σήμερα όμως ο κυρίαρχος δημόσιος λόγος (που εκπέμπεται από επίσημα θεσμικά χείλη, από επικοινωνιακούς φορείς, από κατηγορία διανοουμένων, από την  εκκλησία, κ.ά.) αναβιώνει όλα τα πολιτιστικά σύνδρομα που απομακρύνουν τη χώρα από την Ευρώπη και τον ορθολογισμό της. Προβάλλεται και δοξολογείται ο ελληνικός εξαιρετισμός. Η Ελλάδα ως η καλύτερη, μοναδική χώρα στον κόσμο, οι Έλληνες ως ο περιούσιος, ο πνευματικά και ηθικά ανώτερος λαός (!) που έχει τη μεσσιανική αποστολή να αλλάξει όλη την Ευρώπη. Η χώρα στην οποία όλη η υπόλοιπη ανθρωπότητα και κυρίως η Ευρώπη χρωστάει. Η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει εκ προοιμίου και εξ ορισμού αυτή τη χώρα να την κατανοεί και να τη στηρίζει για την (αρχαία) συμβολή της στον πολιτισμό, αγνοώντας ότι αυτό το έρημο γραμμάτιο το έχουμε εξαργυρώσει από πολλού και ότι κανένας δεν μας οφείλει σήμερα τίποτα απλά και μόνο γιατί ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης γεννήθηκαν σ’ αυτά τα χώματα.

Σταθερή από την άλλη μεριά είναι η προβολή του παράλληλου συνδρόμου της θυματοποίησης  (victimization).  Η Ελλάδα, ιδιαίτερα η Ελλάδα της κρίσης, είναι θύμα της Ευρώπης και της αναλγησίας κάποιων εταίρων, ιδιαίτερα της Γερμανίας. Και μάλιστα, σε ορισμένες εκδοχές του συνδρόμου, υπήρξε συνωμοσία που ενσυνείδητα και σχεδιασμένα επιδίωξε την εξόντωση του ελληνικού λαού (ακόμη και με... ψεκασμούς). Βεβαίως, ιστορικά και σύμφωνα με το σύνδρομο αυτό, η Ελλάδα ήταν πάντοτε το εύκολο θύμα των ξένων. Σίγουρα  οι εταίροι, και κυρίως η Γερμανία, διέπραξαν σημαντικά και εν πολλοίς ακατανόητα λάθη στη διαχείριση του ελληνικού προβλήματος, αλλά από εκεί μέχρι του σημείου να θεωρεί κάποιος ότι σχεδιασμένα επιχειρείται η ταπείνωση του ελληνικού λαού απέχει πολύ. Στη λογική αυτή το μνημόνιο δεν είναι προϊόν της κρίσης αλλά το αντίθετο: το μνημόνιο δημιούργησε την κρίση! Στην ίδια λογική, η κρίση δεν είναι πρωτίστως ελληνική, είναι ευρωπαϊκή. Βεβαίως, υπάρχει μια ευδιάκριτη ευρωπαϊκή διάσταση. Αλλά, αντίθετα με τις περιπτώσεις Ιρλανδίας, Πορτογαλίας, κ.ά., στην ελληνική περίπτωση η κρίση είναι, στην αφετηρία της τουλάχιστον, made in Greece

Εξ ίσου επικίνδυνα ζημιογόνος  για τη θέση / σχέση / ταύτισή μας με την Ευρώπη είναι η επιχειρούμενη επιστροφή στο παρελθόν και στην ιστορία προκειμένου  να ενοχοποιηθεί η σημερινή πραγματικότητα για χώρες όπως, π.χ., η Γερμανία. Η ευρωπαϊκή ενοποίηση, όμως,  ξεκίνησε και παραμένει το πολιτικό σχέδιο που αποβλέπει στην υπέρβαση των δαιμόνων και των τραυμάτων του ιστορικού παρελθόντος. Επομένως, η συμμετοχή στο σχέδιο αυτό επιβάλλει ιδιαίτερη προσοχή στο timing, στη γλώσσα, στον τρόπο γενικότερα με τον οποίο προσεγγίζεται η ιστορία και τίθενται στην ατζέντα θέματα που συνδέονται με το παρελθόν. Η ιστορική αλήθεια (και υπάρχουν πολλές  αναγνώσεις της αλήθειας) οφείλει να είναι  σεβαστή, η χρήση όμως της ιστορίας για την κατασκευή στερεοτύπων είναι επικίνδυνη (από οποιαδήποτε πλευρά κι αν επιχειρείται).

Μπορεί να αντιστραφεί η δυναμική αυτή και να γίνει, τελικά, η  Ελλάδα μια σύγχρονη, κανονική ευρωπαϊκή χώρα; Η λογική, το μυαλό μου, υπαγορεύουν ως απάντηση ένα: «δεν ξέρω». Η καρδιά μου, το συναίσθημα, μου λένε ότι θα αντιστραφεί, πρέπει να αντιστραφεί. Και γι’ αυτό ο ρόλος των ευρωπαϊκών δυνάμεων είναι καθοριστικός αυτή την περίοδο...

 

 

Π.Κ. Ιωακειμίδης. Ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, υπήρξε ο εκπρόσωπος της Ελλάδας στη Διακυβερνητική Διάσκεψη για τη σύνταξη της Συνθήκης της Νίκαιας και αναπληρωματικό μέλος της Ευρωπαϊκής Συνέλευσης (Convention) για την επεξεργασία του Ευρωπαϊκού Συντάγματος. Πιο πρόσφατα βιβλία του: Ευρωπαϊκό σύνταγμα και ευρωπαϊκή ενοποίηση (2005), Θα επιβιώσει η Ευρωπαϊκή Ένωση; (2007), Η θέση της Ελλάδας στο διεθνές, ευρωπαϊκό και περιφερειακό σύστημα (2007), Η  Συνθήκη της Λισσαβώνας (2010).

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά