Παρασκευή, 11 Δεκεμβρίου 2015

Καφενείο Λίβελλος, μπαρ Εδουάρδα

Κατηγορία Ποίηση
Γράφτηκε από τον  Δημοσιεύθηκε στο Ποίηση web only Δοκίμιο
Ο Μανόλης Αναγνωστάκης. Ο Μανόλης Αναγνωστάκης. Ιδιωτικό αρχείο

Την Τετάρτη,  9 Δεκεμβρίου 2015, έγινε στο Μέγαρο Μουσικής μια εξαιρετική εκδήλωση, αντάξια του Μανόλη Αναγνωστάκη, 10 χρόνια από το θάνατό του και 90 από τη γέννησή του. Ανάμεσα στους ομιλητές ήταν και ο συνεργάτης μας Γιώργος Ζεβελάκης, αποσπάσματα από την ομιλία του οποίου παρατίθενται παρακάτω. Στην εκδήλωση μίλησαν επίσης ο Ευριπίδης Γαραντούδης, ο Νάσος Βαγενάς και ο Λάκης Παπαστάθης, ο οποίος και παρουσίασε ορισμένα αποσπάσματα από το Παρασκήνιο του 1983 και ένα νεώτερο με στιγμές από τη νεαρότερη ηλικία του ποιητή. Συντόνισε η Χριστίνα Ντουνιά.


[...] Εκείνο το μικρόσωμο βιβλίο του που συνεχίζει, ανανεώνει και συνοψίζει τα προηγούμενα, είναι το ΥΓ. που κυκλοφόρησε πρώτα σε 100 αντίτυπα εκτός εμπορίου το 1983. Σ’ αυτή τη λιλιπούτεια πλακέτα, που είναι ταυτόχρονα επίλογος, αποχαιρετισμός και εκτός εποχής άνθιση, νομίζω ότι περιλαμβάνονται οι απόψεις και οι εμμονές του για την αισθητική της ποίησης και τη λειτουργία της στους σημερινούς καιρούς. Με τον Μανόλη Αναγνωστάκη συνέβη το αντίθετο από αυτό που παρατηρείται συνήθως στους περισσότερους ποιητές οι οποίοι πρωτοεμφανίζονται διστακτικά, με ισχνές απέριττες πλακέτες και στην πορεία, όσο αναγνωρίζονται, τα βιβλία τους παίρνουν όλο και μεγαλύτερες διαστάσεις. Πολλές φορές μάλιστα, οι εκδόσεις τους, όταν αυτοί καταξιωθούν ευρύτερα, είναι πολυτελείς και εικονογραφούνται από φημισμένους ζωγράφους. Αντίθετα, το κύκνειο άσμα του Αναγνωστάκη, το ΥΓ, κυκλοφόρησε αρχικά σε πολύ μικρό αριθμό αντιτύπων, αθόρυβα, και ήταν μεγέθους πακέτου τσιγάρων, λες και συνέχιζε τον τρόπο των παράνομων κατοχικών φυλλαδίων που μπορούσαν να χωρέσουν στην παλάμη. Το δελτάριο έφερε ως τίτλο τη σπασμένη συνθηματική λέξη ΥΓ. Είναι ένας μελαγχολικός επίλογος αλλά όχι στο απόλυτα μαύρο. Εξάλλου, η επιλογή του ελάχιστου σχήματος έδειχνε το όριο της σιωπής λίγο πριν από την οριστική τελεία. Περιέχει 112 μονόστιχα ποιήματα που θα μπορούσαν να εκληφθούν ως κινήσεις στη νοηματική γλώσσα ή σήματα μορς ναυαγού. Το πιο σύντομο παραπέμπει στη μεγάλη ευρωπαϊκή τέχνη: Ο Μπαχ. Το ΥΓ. έχει μια ποιητική τεχνική που το διαφοροποιεί από τους απρόσωπους αφορισμούς και τα σχηματικά χαϊκού. Η ποιητική συγκίνηση παράγεται ακαριαία, μόλις πέσει το βλέμμα στον απογυμνωμένο στίχο. Συνιστά ένα όριο και ένα άλλο τρόπο ποιητικής έκφρασης. Επιπλέον ο βραχύσωμος αιχμηρός λόγος του ΥΓ. αφήνει χώρο για κριτικές σκέψεις και συνειρμούς. Έτσι, νομίζω, εξηγείται η μεγάλη κυκλοφοριακή του επιτυχία, τα πολλά άρθρα που έχουν γραφτεί και οι συνεχείς αναφορές που γίνονται σ’ αυτό. Η δραστικότητα που διαθέτουν κάποιοι στίχοι θα μπορούσαν να δώσουν ονόματα στα σημερινά στέκια των νέων, τα μπαρ, που διαδέχτηκαν τα «ετοιμοθάνατα καφενεία»: παράταση, λίβελλος, αδιέξοδο, περιθώριο, κοινοτοπία, τυμβωρύχοι, αυταπάτες, Εδουάρδα, αλλά και δισύλλαβα:  Ζω μισά, έβρεχε πάλι, Ο Μπαχ, Ο Πιερότος.
[...]
Η δεύτερη ανθολογία του Η νεωτερική μας ποίηση: η πρώτη γενιά, ανέκδοτη προσώρας, ήταν η συνέχεια των “ελεύθερων μαθημάτων” που παρουσίασε στην καλλιτεχνική στέγη της “Τέχνης”, Κομνηνών 4, στη Θεσσαλονίκη, το 1961. Σε σειρά μαθημάτων, με εγγραφές ακροατών και “δίδακτρα”, ανέπτυξε το θέμα: “Η νεώτερη ποίηση στην Ελλάδα μέσα από το έργο των κυριότερων εκπροσώπων της”. Τα μαθήματα συνόδευε απαγγελία του Κώστα Λαχά. Παρουσιάζοντας στο ραδιόφωνο το 1988 την επιλογή ποιημάτων της νεωτερικής μας ποίησης, διευκρίνισε και τις διαφορές των δύο ανθολογιών:

 

Στη Χαμηλή Φωνή υπήρξα άκρως υποκειμενικός. Διάλεξα τα ποιήματα και τους ποιητές που με συγκίνησαν και με συγκινούν. Στη “νεωτερική” δεν προβάλλω προσωπικές μου προτιμήσεις. Θέλω να είμαι όσο γίνεται αντικειμενικός, πάντα βέβαια μέσα σ’ ένα πλαίσιο αυστηρών κριτηρίων.


[...]
Προσπάθησα να δείξω με παραδείγματα πως η συνέχεια υπήρξε άξονας, συνδετική ύλη και συνεχής μέριμνα στο έργο του Μανόλη Αναγνωστάκη. Θα προσθέσω ένα σχόλιο του ίδιου για το σύνολο των ποιημάτων του:

 

Οι τίτλοι στα Περιεχόμενα άμα τους διάβαζες στη σειρά, φτιάχναν ένα καινούριο ποίημα - το πιο όμορφο ποίημα, χωρίς λόγια περιττά, χωρίς φιλολογία, χωρίς φτιασίδια.

 

Ο κατάλογος, έλεγε, ίσως καθ’ υπερβολήν, ο συμπατριώτης του Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, είναι η ανώτερη μορφή λογοτεχνίας. Η ταξινόμηση και η ακριβής περιγραφή διατηρούν πιστότερα το αίσθημα και τη μνήμη.

Γιώργος Ζεβελάκης

Ερευνητής της λογοτεχνίας. Μεταξύ άλλων δραστηριοτήτων, διατηρεί σημαντικό αρχείο το οποίο έχει χρησιμοποιηθεί στην έρευνα πολλών εργασιών στο χώρο της νεοελληνικής φιλολογίας.

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά