Τετάρτη, 01 Απριλίου 2015

Η Πηνελόπη Δέλτα και οι «Ρωμιοπούλες»

Κατηγορία Λογοτεχνία
Γράφτηκε από  Αλέξανδρος Π. Ζάννας Δημοσιεύθηκε στο Τεύχος 50 Λογοτεχνία
H Πηνελόπη Δέλτα από τον Αλέκο Παπαδάτο. H Πηνελόπη Δέλτα από τον Αλέκο Παπαδάτο. Αλέκος Παπαδάτος / The Books' Journal

Οι Ρωμιοπούλες διατρέχουν την προσωπική ιστορία της Π. Σ. Δέλτα. Ανεξάρτητα από τις μυθιστορηματικές προσθήκες, η προσωπική της ιστορία, όπως μας την έχει καταθέσει με τις Αναμνήσεις και τα προσωπικά της ημερολόγια που γράφει από το 1899 ώς το θάνατό της, εμφανίζεται ξεκάθαρα. Με τον τρόπο αυτό, θέλει να κάνει την προσωπική της ιστορία προσβάσιμη στο ευρύ κοινό, μάλιστα γραμμένη με μυθιστορηματική μορφή. Οι διάφορες Αναμνήσεις αποτελούν την πρώτη ύλη του μυθιστορήματος που δίνεται στο ευρύ κοινό με καθυστέρηση 75 χρόνων. Αναδημοσίευση από το Books' Journal #50, Δεκέμβριος 2014.

 

 

Η Πηνελόπη Δέλτα είναι γνωστή ως συγγραφέας παιδικής λογοτεχνίας κατά κύριο λόγο στην Ελλάδα. Τα παιδικά βιβλία της έχουν γραφτεί μεταξύ 1909 και 1937. Εξακολουθούν να έχουν τεράστια εκδοτική επιτυχία στην Ελλάδα. Ώς σήμερα οι μεταφράσεις των έργων της μετριούνται στα δάχτυλα του ενός χεριού: δύο στα αγγλικά και δύο στα γαλλικά (η μία έχει αποσυρθεί από τον κατάλογο του εκδότη, η άλλη εκδόθηκε σε πανεπιστημιακές εκδόσεις), άλλη μία στα βουλγαρικά και μία στα αραβικά. Απ’ όσο γνωρίζω, δύο ή τρεις διδακτορικές διατριβές για τη Δέλτα έχουν υποστηριχτεί σε γαλλικά πανεπιστήμια την τελευταία εικοσαετία.

Μπορούμε λοιπόν να υποστηρίξουμε ότι η Δέλτα  παραμένει μία συγγραφεύς γνωστή κυρίως στην Ελλάδα για τα παιδικά της μυθιστορήματα, και πολύ λιγότερο γνωστή για την υπόλοιπη δουλειά της.

 

Από την Αλεξάνδρεια

Η Π. Σ. Δέλτα είναι κόρη του μεγαλοαστού της Αλεξάνδρειας, Εμμανουήλ Μπενάκη. Ο πατέρας είναι έμπορος βαμβακιού με βρετανούς συνεταίρους, πετυχημένος επιχειρηματίας και σε άλλα πεδία, δεμένος με το αγγλικό κεφάλαιο, φιλελεύθερος αστός και αγνωστικιστής. Αντίθετα, η μητέρα της, η Βιργινία Χωρέμη, είναι βαθύτατα θρησκευόμενη και κοινωνικά συντηρητική.

Γεννιέται και μεγαλώνει στην Αλεξάνδρεια, ίσως την πιο ελληνική πόλη της διασποράς.

Τα παιδικά χρόνια της περνούν σχετικά ανέμελα στην Αλεξάνδρεια, με την ψυχική απουσία των γονιών που αναπληρώνεται από την ξενόφερτη δασκάλα.

Η εκπαίδευσή της δεν βγαίνει έξω από τα κλασικά πλαίσια της εποχής: μαθαίνει ό,τι χρειάζεται μια κοπέλα της τάξης της ώστε να μπορεί να σταθεί δίπλα στον μέλλοντα άνδρα της και ν’ αναθρέψει τα παιδιά της. Ευαίσθητο άτομο, έχει από νωρίς πνευματικές ανησυχίες, οι οποίες όμως καταπνίγονται μέσα στους οικογενειακούς προγραμματισμούς για γάμο που θα εξυπηρετεί και τα επιχειρηματικά συμφέροντα του πατέρα της. Ένας νεανικός έρωτας που ευδοκιμεί με την προτροπή των γονιών της, θα τελειώσει άδοξα όταν οι ίδιοι οι γονείς της απομακρύνουν τον νέο, έπειτα από αρνητικές πληροφορίες που λαμβάνουν για την οικονομική του κατάσταση. Η περίοδος αυτή της ζωής της περιγράφεται στις Αναμνήσεις 1899.

Τελικά, η Πηνελόπη Μπενάκη παντρεύεται, το 1895, με συνοικέσιο τον Στέφανο Δέλτα.

Ο Στέφανος Δέλτα[1], με τη φαναριώτικη καταγωγή (κατάγεται από το σόι των Καραθεοδωρή), έφερνε μαζί του μια πλούσια πνευματική παράδοση, που έπαιξε βασικό ρόλο στην εξέλιξη της Πηνελόπης Δέλτα. Έγραφε ο ίδιος στη δημοτική και έτσι δεν του ήταν άγνωστος ο κύκλος των πρώτων δημοτικιστών, με τους οποίους θα συνδεθεί από το 1905 και η γυναίκα του: Πέτρος Βλαστός, Κωστής Παλαμάς, Γιάννης Βλαχογιάννης, Αργύρης Εφταλιώτης, κ.ά. Μπορούμε να πούμε με σιγουριά ότι η Δέλτα απέκτησε την αίσθηση της γλώσσας και τη γενικότερη παιδεία της χάρη στον άνδρα της. Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι. δέκα χρόνια αργότερα από τις Αναμνήσεις 1899[2], στα 1909, μπορεί και χειρίζεται σωστά την ελληνική γλώσσα, σε βαθμό που της επιτρέπει να γράψει και να εκδώσει το πρώτο της βιβλίο, το βυζαντινό μυθιστόρημα Για την Πατρίδα.

Το 1905 είναι ένας καθοριστικός σταθμός στη ζωή της Δέλτα. Τον Φεβρουάριο μετατίθεται στην Αλεξάνδρεια ως υποπρόξενος ο Ίων Δραγούμης. Η Πηνελόπη Δέλτα γνωρίζεται μαζί του όταν εκείνη είναι 31 ετών και εκείνος 26. Εκείνος πρώτα, εκείνη λίγο αργότερα ανακαλύπτουν πως αυτό που τους συνδέει δεν είναι μια απλή φιλική σχέση. Και φουντώνει μεταξύ τους ένας έρωτας, που μάταια προσπαθούν να τον σβήσουν με το χρόνο και την απόσταση που τους χωρίζει. Η Δέλτα δεν μπορεί, δεν θέλει να κρύψει τον έρωτά της, τον ομολογεί στον άνδρα της διότι θέλει να είναι ειλικρινής. Ελπίζει πως θα αποκτήσει κάποτε την ελευθερία της. Όμως σκοντάφτει πάντα στους οικογενειακούς φραγμούς, αλλά και στη δικιά της αίσθηση του καθήκοντος απέναντι στο σύζυγο και τα παιδιά της. Mπροστά στο ανέφικτο της σχέσης, η Πηνελόπη θα κάνει δύο διαδοχικές απόπειρες αυτοκτονίας, και μια άλλη όταν ο Δραγούμης της αναγγείλει το τέλος της σχέσης τους. Από τότε, η αίσθηση του θανάτου τούς ακολουθεί σε κάθε τους βήμα: η Δέλτα βάζει τέλος στη ζωή της με αυτοκτονία, ο δε Δραγούμης δολοφονείται σε μία έξαρση των πολιτικών παθών το 1920, μόλις γίνεται γνωστή η απόπειρα δολοφονίας του Βενιζέλου στο Παρίσι.

Η (πλατωνική) σχέση της Πηνελόπης Δέλτα με τον Ίωνα Δραγούμη τελειώνει στα 1909, όταν αυτός συνδέεται με τη Μαρίκα Κοτοπούλη. Από τότε, η Πηνελόπη Δέλτα θα φορέσει μαύρα ρούχα ώς το τέλος της ζωής της. Το πάθος της, όμως, για τον Δραγούμη μένει άσβεστο και τη συνοδεύει μέχρι τον θάνατό της: οι δύο χιλιάδες και πλέον χειρόγραφες σελίδες που μας αφήνει με την περιγραφή της σχέσης αυτής είναι χαρακτηριστικές.[3]

Η φιλία της με τον Βενιζέλο και η πολιτική ένταξη του πατέρα της στο βενιζελικό στρατόπεδο της δίνει τη δυνατότητα να έχει πρόσβαση σε πολλές εμπιστευτικές αφηγήσεις και γεγονότα της πολιτικής ζωής του τόπου. Αυτά καταγράφονται στα ημερολόγιά της[4]. Η ίδια καταστρέφει το πρώτο της «πολιτικό» ημερολόγιο μετά τα Νοεμβριανά του 1916 και τη σύλληψη του Εμμανουήλ Μπενάκη.

Η Δέλτα ασχολείται με τα κοινά, κυρίως τα γλωσσικά θέματα. Παράλληλα, βοηθά στην περίθαλψη των προσφύγων της μικρασιατικής καταστροφής με χρήματα που της στέλνει ο Βενιζέλος και ο  πατέρας της. Περιλαμβάνεται στα ιδρυτικά μέλη και τους κύριους χρηματοδότες του Μουσικού Λαογραφικού Αρχείου, το μετέπειτα Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών. Το 1930, η Ακαδημία Αθηνών της απονέμει το αργυρό μετάλλιο για το σύνολο του έργου της. Πρόκειται για την ανώτερη διάκριση που απονέμει το ίδρυμα αυτό σε πρόσωπα.

Στην τελευταία κυρίως δεκαετία της ζωής της, η Πηνελόπη Δέλτα δείχνει την πλευρά του ιστορικού ερευνητή που προσπαθεί να συγκεντρώσει στοιχεία για τη σύγχρονή της ιστορία (για τα βιβλία της τα σχετικά με τον Μακεδονικό Αγώνα, αλλά και τα ενδιαφέροντά της για τη λησμονημένη εκστρατεία της Ουκρανίας το 1919). Παράλληλα, καταγράφει στο πολιτικό και στο προσωπικό της ημερολόγιο τα πολιτικά γεγονότα. Η περιγραφή της απόπειρας δολοφονίας του Βενιζέλου της 6ης Ιουνίου 1933, την ώρα που επιστρέφει στην Αθήνα ύστερα από γεύμα στο σπίτι της, είναι μία συγκλονιστική μαρτυρία.

Από το 1909 (όπου δημοσιεύεται το πρώτο διήγημά της στον Λαό της Πόλης) ώς το θάνατό της, το 1941, η Πηνελόπη Δέλτα δημοσιεύει 8 βιβλία, 13 μικρές ιστορίες και 4 κείμενα που δεν θεωρούνται παιδικά.[5]

Τα 8 παιδικά βιβλία της ανατυπώνονται συνεχώς, και ώς σήμερα έχουν ανατυπωθεί συνολικά 320 φορές από την Εστία[6]. Με έναν πρόχειρο και μετριοπαθή υπολογισμό, θα πρέπει να έχουν εκδοθεί πάνω από 600.000 τόμοι των παιδικών βιβλίων της Π. Σ. Δέλτα ώς το 2005, αριθμός καθόλου ευκαταφρόνητος, αν λάβει κανείς υπ’ όψη τη μικρή αγορά της ελληνικής γλώσσας. Δεν υπάρχουν παιδικά βιβλία της εποχής αυτής που κρατούν στο χρόνο, εξαίρεση ίσως Τα ψηλά βουνά του Ζαχαρία Παπαντωνίου που ήταν αναγνωστικό για το δημοτικό.

Η Πηνελόπη Δέλτα έχει αφήσει ανεξίτηλα τα σημάδια της στην ελληνική παιδική λογοτεχνία, όπως για τα μεταπολεμικά χρόνια η Ζωρζ Σαρρή και η Άλκη Ζέη. Κοινό χαρακτηριστικό των τριών, η χρήση της ιστορίας στα έργα τους. Και αυτό είναι σίγουρα ένα θέμα για συζήτηση.

Συμπερασματικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι

-Η Δέλτα ξεκινά τη συγγραφική της δραστηριότητα με σχετικά ανώδυνα θέματα όπως το παραμύθι ή το Βυζάντιο[7]. Σιγά σιγά, αρχίζει να ενδιαφέρεται για τη σύγχρονή της ιστορία, πράγμα που την αναγκάζει να ερευνήσει γεγονότα μέσα από περιγραφές πρωταγωνιστών ή να κάνει προσωπική έρευνα σε αρχεία.

-Τα πρώτα «σύγχρονα» γραπτά της αναφέρονται σε θέματα αυτοβιογραφικά (Μάγκας, Τρελαντώνης). Αργότερα περνά σε καθαρά ιστορικά θέματα με την αναγκαία μυθοπλασία (Στα μυστικά του βάλτου).

-Η ίδια δεν διστάζει να ασχοληθεί με ιστορικά θέματα που για την εποχή της (αλλά και για μία αρκετά μεγάλη εποχή μετά τον δεύτερο πόλεμο) αποτελούν ταμπού ή ξεσηκώνουν πολιτικά πάθη. Ως παράδειγμα έχουμε τις Ρωμιοπούλες.

-Έχει συνείδηση της εποχής της και των ιστορικών στιγμών που ζει. Απόδειξη αυτού είναι η συστηματική τήρηση ημερολογίου, προσωπικού και, κυρίως, πολιτικού.

 

Ένα μυθιστόρημα για ενήλικους

Οι Ρωμιοπούλες[8] είναι το μόνο μυθιστόρημα της Π. Σ. Δέλτα  που δεν απευθύνεται σε παιδιά. Η δημοσίευσή του, 75 χρόνια μετά το τέλος της συγγραφής του, σηματοδοτεί και το τέλος της παρουσίασης των κειμένων της Δέλτα που βρέθηκαν στο αρχείο της και αποτελούν αυτοτελή αυτοβιογραφικά κείμενα.

Αρχίζει να γράφεται το 1926, ίσως και νωρίτερα, και ολοκληρώνεται τον Δεκέμβριο του 1939. Αποτελεί μία τριλογία 1.769 δακτυλόγραφων ή περίπου 1.400 τυπωμένων σελίδων. Τα τρία μέρη έχουν τους τίτλους Ξύπνημα, Λάβρα και Σούρουπο.

Η επιλογή της δημοσίευσης του μυθιστορήματος μετά την έκδοση των διαφόρων Αναμνήσεων της Δέλτα οφείλεται στο ότι το ίδιο το μυθιστόρημα βασίζεται σε αυτοβιογραφικά στοιχεία. Ώς τη δημοσίευση των αυτοβιογραφικών κειμένων, λίγα πράγματα ήταν γνωστά για την προσωπική της ζωή. Τα γεγονότα και οι σταθμοί της ζωής της είναι πλέον γνωστά στο ευρύ κοινό, με λίγες ίσως εξαιρέσεις που μένουν αδιευκρίνιστες ακόμα, και που ίσως δεν θα μάθουμε ποτέ, αφού η ίδια δεν μας έχει αφήσει γραπτές αφηγήσεις και οι προφορικές μαρτυρίες συγγενικών και φιλικών της προσώπων ελλείπουν. Με τη δημοσίευση των διαφόρων Αναμνήσεων, η προσωπική ζωή της Δέλτα είναι πλέον γνωστή και το μυθιστόρημα μπορεί να ιδωθεί και κάτω από το πρίσμα της αυτοβιογραφίας.

Η δράση της τριλογίας ξεκινά τον Ιανουάριο του 1895 και τελειώνει τον Νοέμβριο του 1920. Τα ιστορικά γεγονότα που σημαδεύουν τις ακραίες αυτές ημερομηνίες είναι η πτώση του Χαριλάου Τρικούπη και η πτώση του Ελευθερίου Βενιζέλου, αντιστοίχως. Η κεντρική ηρωίδα, η Δέσποινα Κρινά-Δαπέργολα, ταυτίζεται με την Π. Σ. Δέλτα. Πολλοί από τους ήρωες ή τα γεγονότα του μυθιστορήματος αντιστοιχούν σε πραγματικά πρόσωπα ή γεγονότα που βρίσκουμε στη ζωή της Δέλτα. Οι τόποι της δράσης έχουν αλλάξει: η Αλεξάνδρεια έχει αντικατασταθεί από την Αθήνα, η Φρανκφούρτη από τη Βομβάη.

Επίσης, η Δέλτα διαλέγει να αφηγηθεί με μυθιστορηματικό τρόπο τους δύο έρωτές της ζωής της: τον Αντώνη Μαυροκορδάτο (εδώ είναι ο Μάρκος Δαραίος) και τον Ίωνα Δραγούμη (εδώ ο Βάσος Γάβρας). Το τρίτο πρόσωπο που πρωταγωνιστεί είναι ο Ελευθέριος Βενιζέλος.

Το πρώτο μέρος, Το Ξύπνημα, ξεκινά τον Ιανουάριο του 1895 με την ηρωίδα να είναι 19 ετών, και τελειώνει τον Νοέμβριο του 1896 με την ενηλικίωση και το γάμο της. Ακολουθεί σχεδόν κατά γράμμα το απομνημόνευμα της Π. Σ. Δέλτα που εκδόθηκε το 1990 με τίτλο Αναμνήσεις 1899. Στο απομνημόνευμα αυτό, η Πηνελόπη έχει την ίδια ηλικία με την ηρωίδα της. Μόνη διαφορά είναι το έτος γέννησης που διαφέρει κατά δύο χρόνια και ο κύριος όγκος των γεγονότων που περιγράφονται στο απομνημόνευμα εκτείνεται από τον Ιανουάριο του 1894 ώς τον Δεκέμβριο του 1895. Οι αντιστοιχίες της μυθιστορηματικής γραφής με τα πραγματικά γεγονότα που περιγράφονται στις Αναμνήσεις, καθώς και η αλληλουχία των γεγονότων, παραπέμπουν στο απομνημόνευμα αυτό. Τα δάνεια από τις Αναμνήσεις 1899 είναι πολλά και αφορούν λεπτομέρειες αλλά και γεγονότα καθοριστικά για την πλοκή του μυθιστορήματος. Σε αντίθεση με το απομνημόνευμα, η δράση τοποθετείται στην Αθήνα, αντί της Αλεξάνδρειας. Το νιόπαντρο ζευγάρι μετακομίζει στη Βομβάη των Ινδιών αντί για την Αθήνα, όπως συμβαίνει με τον Στέφανο και την Πηνελόπη.

Με τον πρώτο αυτό τόμο, η Δέλτα σκιαγραφεί τα πρόσωπα και τους χαρακτήρες της που θα συνεχίσουν τη δράση τους και στους επόμενους τόμους. Ακόμη και ο Βάσος Γάβρας, που ταυτίζεται με τον Ίωνα Δραγούμη, εμφανίζεται ως έφηβος που είναι από τότε θαμπωμένος με την ηρωίδα.[9]

Στον δεύτερο τόμο (Λάβρα), η Δέλτα ακολουθεί σε μεγάλο βαθμό τις Αναμνήσεις 1921 και τις Αναμνήσεις 1940. Η δράση ξεκινά τον Ιούνιο του 1907 και τελειώνει τον Οκτώβριο του 1910. Το πρόσωπο που κυριαρχεί είναι ο Βάσος Γάβρας, μια πιο ηρωική και εξιδανικευμένη μορφή του Ίωνα Δραγούμη.

Τα δάνεια από τις διάφορες Αναμνήσεις είναι πολλά και βασίζονται κυρίως στη σχέση Δέλτα-Δραγούμη, που εξιστορείται εδώ για άλλη μια φορά ως μυθιστορηματική γραφή.

Σε αντίθεση με τους δύο προηγούμενους, ο τρίτος και τελευταίος τόμος (Σούρουπο) δεν ακολουθεί τη ζωή της ηρωίδας μόνο και κατά κύριο λόγο στην προσωπική της ζωή. Περιέχει στοιχεία και γεγονότα της πολιτικής και κοινωνικής ζωής της Ελλάδας, στην οποία κυριαρχούν η μορφή του Βενιζέλου και ο Διχασμός. Στους προηγούμενους τόμους, τα ιστορικά και πολιτικά γεγονότα βρίσκονται σε δεύτερη μοίρα και το βάρος δίνεται στην προσωπική ιστορία της Δέσποινας Δαπέργολα. Εδώ, η ιστορία βρίσκεται σε πρώτο πλάνο. Η δράση ξεκινά τον Ιανουάριο του 1914 και τελειώνει τον Νοέμβριο του 1920 με την ήττα του Βενιζέλου στις εκλογές και την αυτοκτονία της ηρωίδας. Η άλλη κυρίαρχη μορφή είναι, για μία ακόμη φορά, ο Βάσος Γάβρας. Η ένταξή του στο αντιβενιζελικό στρατόπεδο, με την ηρωίδα να βρίσκεται στο πλευρό του Βενιζέλου, ακολουθεί την αντίστοιχη πορεία του Δραγούμη και της Δέλτα.

Τα δάνεια από τα αυτοβιογραφικά κείμενα της Δέλτα είναι σαφώς λιγότερα. Υπάρχουν επίσης αναφορές που βρίσκουμε στα «πολιτικά» της κείμενα.

Από τα 25 χρόνια που ορίζουν τις ακραίες χρονολογίες του μυθιστορήματος, η Δέλτα έχει αποφασίσει να μιλήσει για τρεις περιόδους, αφήνοντας ενδιάμεσα κενά στην αφήγησή της. Οι ιστορικοί χρόνοι λοιπόν του μυθιστορήματος συμπυκνώνονται περισσότερο:

 

Ξύπνημα: 1896

Λάβρα: 1907-10

Σούρουπο: 1914-20

 

Συνολικά, αφηγείται περίπου 10 χρόνια από τα 25. Και τα 10 αυτά χρόνια είναι τα πλέον αποφασιστικά για τη ζωή της.

 

Μικρή και μεγάλη ιστορία

Σε γενικές γραμμές, οι Ρωμιοπούλες διατρέχουν την προσωπική ιστορία της Π. Σ. Δέλτα. Ανεξάρτητα από τις μυθιστορηματικές προσθήκες, η προσωπική της ιστορία, όπως μας την έχει καταθέσει με τις Αναμνήσεις και τα προσωπικά της ημερολόγια που γράφει από το 1899 ώς το θάνατό της, εμφανίζεται ξεκάθαρα. Με τον τρόπο αυτό, θέλει να κάνει την προσωπική της ιστορία προσβάσιμη στο ευρύ κοινό, μάλιστα γραμμένη με μυθιστορηματική μορφή. Οι διάφορες Αναμνήσεις αποτελούν την πρώτη ύλη του μυθιστορήματος που δίνεται στο ευρύ κοινό με καθυστέρηση 75 χρόνων. Όπως είδαμε παραπάνω, η ίδια η Π. Σ. Δέλτα δεν δημοσιεύει τις Ρωμιοπούλες και αφήνει στους κληρονόμους της την εντολή να τις δημοσιεύσουν «όταν ελευθερωθούν οι ελληνικές ψυχές και συνειδήσεις»[10]. Τότε, τον Μάρτιο του 1940, υπήρχε η δικτατορία του Μεταξά. Ακολούθησαν ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος και ο ελληνικός εμφύλιος. Η δημοσίευση των διαφόρων Αναμνήσεων που προηγήθηκε έδωσε στους αναγνώστες τα απαραίτητα βιογραφικά στοιχεία της Δέλτα, ώστε οι Ρωμιοπούλες να μπορούν να ιδωθούν ως αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα, φωτισμένο μέσα από την αφήγηση της ζωής της.

Η ίδια έχει διαλέξει να αφηγηθεί με το μυθιστόρημα αυτό την πλέον καθοριστική περίοδο της ζωής της (1895-1920), όπου κυριαρχεί και η σχέση της με τον Δραγούμη. Κάτι πολύ φυσικό, στο βαθμό που ο Δραγούμης είναι ο ανεκπλήρωτος έρωτάς της. Σημειώνουμε ότι η μορφή του Βάσου Γάβρα είναι σαφώς πιο εξιδανικευμένη από εκείνη του Ίωνα Δραγούμη: ο Γάβρας είναι οπλαρχηγός του Μακεδονικού Αγώνα. Σε αντίθεση με ό,τι περιέχεται στα αυτοβιογραφικά κείμενά της, η Δέλτα δίνει εδώ περισσότερες λεπτομέρειες για τα άλλα μέλη της οικογένειας, για την καθημερινή ζωή κ.λπ. Οι σχέσεις με την οικογένειά της (Αλεξάνδρα με τον αποτυχημένο γάμο της, οι σχέσεις με τα παιδιά της, οι σχέσεις με τους γονείς και η κριτική τους) δεν εμφανίζονται, ή εμφανίζονται πολύ λίγο στα αυτοβιογραφικά κείμενα. Βέβαια, δεν ξέρουμε πόσο είναι πραγματικά όλα τα γεγονότα που αναφέρει. Πάντως, υπάρχει μια πολύ πιο εκτεταμένη αναφορά σε ήθη και συνήθειες της μεγαλοαστικής τάξης της εποχής της, ίσως και γιατί δεν αισθάνεται την ανάγκη να «κρύψει» πράγματα που τα αποσιωπά ή τα θεωρεί δεδομένα στα αυτοβιογραφικά της κείμενα. Με τις Ρωμιοπούλες, η Δέλτα δίνει ένα συναρπαστικό αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα-ποταμό (romain-fleuve), από τα λίγα που γράφονται στο πρώτο μισό του περασμένου αιώνα στη χώρα μας.

Τέλος, η αυτοκτονία της ηρωίδας είναι ένα προάγγελμα της αυτοκτονίας της ίδιας της Πηνελόπης Δέλτα, είκοσι χρόνια αργότερα, με αφορμή την είσοδο των γερμανικών στρατευμάτων στην Αθήνα και την κατάληψη της χώρας. Μια μυθιστορηματική αυτοκτονία που γίνεται με τον ίδιο τρόπο με την πραγματική πράξη της συγγραφέως.


[1] Ο Στέφανος Δέλτα είναι υπάλληλος των Σιδηροδρόμων Θεσσαλίας και όχι «πλούσιος Φαναριώτης έμπορος», όπως αναφέρεται στην ελληνική αλλά και σε ξενόγλωσσες εκδόσεις της Wikipedia (http://el.wikipedia.org/wiki/Πηνελόπη_Δέλτα - τελευταία ανάκτηση: 20/11/2014).

[2] Οι Αναμνήσεις 1899 είναι γραμμένες στα γαλλικά, μια γλώσσα στην οποία μπορεί να εκφραστεί τότε. Βλ. Aρχείο Π. Σ. Δέλτα. ΣΤ’. Π. Σ. Δέλτα, Aναμνήσεις 1899, μετάφραση από το γαλλικό πρωτότυπο: Bούλα Λούβρου, επιμέλεια: Π. A. Zάννας, Aλ. Π. Zάννας, Eρμής, Aθήνα 1990. Γαλλικόπρωτότυπο: P. S. Delta, Alexandrie, capitale de la douleur. Mémoires 1899,présentation traduction et notes de Marie-Cécile Navet-Grémillet, collection "Littérature Alexandrine", Centre d’Études Alexandrines, Alexandrie 2013.

[3]Πρόκειται για τα εξής βιβλία:

-Aρχείο Π. Σ. Δέλτα. Z’. Π. Σ. Δέλτα, Aναμνήσεις 1921, επιμέλεια: Aλ. Π. Zάννας, Eρμής, Aθήνα 1996.

-Aρχείο Π. Σ. Δέλτα. Η’. Π. Σ. Δέλτα, Aναμνήσεις 1940, επιμέλεια: Aλ. Π. Zάννας, Eρμής, Aθήνα 2007.

-Aρχείο Π. Σ. Δέλτα. Θ’. Π. Σ. Δέλτα, Ίων Δραγούμης, επιμέλεια: Aλ. Π. Zάννας, Eρμής, Aθήνα 2009.

[4] Το λεγόμενο «πολιτικό» της ημερολόγιο μαζί με αναμνήσεις, μαρτυρίες, αλληλογραφία και τμήματα του προσωπικού της ημερολογίου έχει δημοσιευθεί στο: Aρχείο τής Π. Σ. Δέλτα A'. Π. Σ. Δέλτα, Eλευθέριος K. Bενιζέλος, Hμερολόγιο-Aναμνήσεις - Mαρτυρίες - Aλληλογραφία, επιμέλεια Π. A. Zάννας, Eρμής, Aθήνα 1978.

[5] Για τον πλήρη κατάλογο των δημοσιευμένων έργων της, βλ. Π. Σ. Δέλτα – Σύγχρονες προσεγγίσεις του έργου της, επιμέλεια: Αλ. Π. Ζάννας, Εστία/Μουσείο Μπενάκη, Αθήνα 2006, σελ. 19 κ.ε.

[6] Τα στοιχεία για τις ανατυπώσεις αφορούν μόνο τις εκδόσεις της Εστίας ώς το καλοκαίρι του 2005. Δεν μπορέσαμε να υπολογίσουμε τις ανατυπώσεις και εκδόσεις διαφόρων εκδοτών της περιόδου 1992-1998, της εποχής δηλαδή όπου δεν ίσχυε η προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων στο έργο της Π. Σ. Δέλτα.

[7] Σχετικά με το ενδιαφέρον της Δέλτα για το Βυζάντιο, βλ. το κείμενο της Τόνιας Κιουσοπούλου «Η Π. Σ. Δέλτα και το Βυζάντιο» στο: Π. Σ. Δέλτα – Σύγχρονες προσεγγίσεις του έργου της, ό.π., σελ. 291 κ.ε.

[8]Aρχείο Π. Σ. Δέλτα. Ι’. Π. Σ. Δέλτα, Ρωμιοπούλες, επιμέλεια: Aλ. Π. Zάννας, Eρμής, Aθήνα 2014.

[9] Βλ. Αναμνήσεις 1921, ό.π., σελ. 69-70.

[10] Ημερολογιακή εγγραφή της 13ης Μαρτίου 1940 στο TurisEburnea, τετράδιο 3, σελ. 36. Πρόκειται για το, σε μεγάλο βαθμό ανέκδοτο, ημερολόγιο της Π. Σ. Δέλτα, που αρχίζει να γράφεται στις 26 Απριλίου 1917 και σταματά στις 27 Απριλίου 1941, τη μέρα της αυτοκτονίας της.

 

---------------------

Αλέκος Π. Ζάννας. Αρχειονόμος και επιμελητής του αρχείου της Π. Σ. Δέλτα. Βιβλία του: Π.Σ. Δέλτα (επιμ., 2006), Βαλκανικοί πόλεμοι 1912-1913 (2012).

1 σχολιο

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά