Δευτέρα, 23 Νοεμβρίου 2015

Τα πολύτιμα οστά

Κατηγορία Λογοτεχνία
Γράφτηκε από τον  Δημοσιεύθηκε στο Κριτικές Λογοτεχνία Τεύχος 59
Σκηνή από την ταινία του Ρον Χάουαρντ, In the Heart of the Sea, που στηρίζεται στο ομότιτλο βιβλίο του Ναθάνιελ Φίλμπρικ.   Σκηνή από την ταινία του Ρον Χάουαρντ, In the Heart of the Sea, που στηρίζεται στο ομότιτλο βιβλίο του Ναθάνιελ Φίλμπρικ. Warner Bros

Nathaniel Philbrick, Στην καρδιά της θάλασσας, μετάφραση από τα αγγλικά: Κέλλυ Χονδροδήμα, Ωκεανίδα, Αθήνα 2002, β΄ έκδ. Αθήνα 2015, 383 σελ.

 

Το 1819, το φαλαινοθηρικό πλοίο Έσσεξ ξεκίνησε από το νησί Ναντάκετ της Μασαχουσέτης, στον Ατλαντικό, για το σύνηθες κυνήγι φαλαινών. Δεκαπέντε μήνες αργότερα, συνέβη κάτι που έως τότε ουδείς θεωρούσε ότι θα μπορούσε να συμβεί: μια εξαγριωμένη φάλαινα εμβόλισε και βύθισε το πλοίο. Οι είκοσι άντρες του πληρώματος πρόλαβαν να επιβιβαστούν σε τρεις μικρές βάρκες προκειμένου να σωθούν. Έπειτα από τρεις μήνες, μόνο οκτώ είχαν μείνει ζωντανοί... Η ιστορία που ενέπνευσε στον Χέρμαν Μέλβιλ τον Μόμπι-Ντικ και στον Έντγκαρ Άλαν Πόε την Αφήγηση του Άρθουρ Γκόρντον Πυμ, ειπώθηκε θαυμάσια από τον Ναθάνιελ Φίλμπρικ ενώ, σε λίγο, θα κυκλοφορήσει και σε ταινία, σε σκηνοθεσία Ρον Χάουαρντ – στην ελληνική αγορά θα αρχίσει να προβάλλεται την παραμονή της πρωτοχρονιάς... [ΤΒJ]

 

«Ανθρωπολόγοι και αρχαιολόγοι που μελέτησαν το φαινόμενο της ανθρωποφαγίας έχουν υπολογίσει ότι ένας μέσος ενήλικας δίνει περίπου τριάντα κιλά φαγώσιμο κρέας» (σ. 258).

 

1.

Έχοντας συμμετάσχει στο ολιγομελές πλήρωμα που εξέδωσε τον Μόμπι-Ντικ στα ελληνικά, πριν από είκοσι πέντε χρόνια στον Gutenberg –μια περιπετειώδης και από κάθε άποψη ιστορική έκδοση αυτή– και όντας μεγάλος θαυμαστής του Πόε από πολύ μικρός, άρα λάτρης της Αφήγησης του Άρθουρ Γκόρντον Πυμ που είχαν βγάλει στη γλώσσα μας τα Γράμματα (τριάντα χρόνια πίσω από σήμερα), εντυπωσιάστηκα όταν, το 2002, η Ωκεανίδα κυκλοφόρησε το non fiction βιβλίο Στην καρδιά της θάλασσας, που είχε εκδοθεί μόλις δύο χρόνια πριν στις ΗΠΑ (αποσπώντας πολλές διακρίσεις και παίρνοντας το National Book Award), του ιδρυτή του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Μελετών Ίγκαν και ερευνητή της Ιστορικής Εταιρείας του Ναντάκετ, Ναθάνιελ Φίλμπρικ: γιατί εκεί ακριβώς, από μέρος των κειμένων στα οποία στηρίζεται και το βιβλίο του Φίλμπρικ, εμπνεύστηκαν τόσο ο Μέλβιλ όσο και ο Πόε τα θρυλικά τους βιβλία.

Και τι παράξενο: ο Πόε παίρνει μεν αυτούσιες σκηνές από την αληθινή ιστορία που τον συνεπήρε, γράφοντας εκπληκτικές, ανατριχιαστικές σελίδες (ο κλήρος για το ποιος θα φαγωθεί…), αλλά πηγαίνοντας τελείως αλλού την ιστορία του, ενώ ο Μέλβιλ γράφει ολόκληρο τον Μόμπι-Ντικ, για να φτάσει στη σκηνή που τον είχε συνταράξει μόνο στις τελευταίες, όλες κι όλες, σελίδες του κρυπτικού βιβλίου-γρίφου του: η πραγματική ιστορία του φαλαινοθηρικού Έσσεξ όμως ξεκινά μετά το ναυάγιο.

Η τραγωδία του Έσσεξ, που συζητιόταν σε όλα τα λιμάνια της Αμερικής και ανατρίχιαζε τους κυρίους στις λέσχες των μεγαλουπόλεων για πολλές δεκαετίες, αρχίζει στις 20 Νοεμβρίου 1820, 1.500 ναυτικά μίλια δυτικά των νησιών Γκαλαπάγκος και 40 μίλια νοτίως του Ισημερινού, όταν ένας φυσητήρας μήκους είκοσι πέντε μέτρων, ένας πραγματικός Λεβιάθαν δηλαδή, εμβολίζει εν ψυχρώ και προμελετημένα τον διώκτη του καταφέρνοντας να τον αχρηστεύσει και να τον βυθίσει – και τελειώνει στις 23 Φεβρουαρίου 1821, κάπου στα ανοιχτά της Χιλής, όταν ένα άλλο φαλαινοθηρικό βρίσκει μια βάρκα να πλέει ακυβέρνητη, με κάτι κάτισχνους, αποσκελετωμένους ναυαγούς μέσα, που βαστούσαν γερά κάτι καλά ροκανισμένα κόκαλα και γρύλιζαν για να μην τους τα πάρουν.

Το Έσσεξ είχε ξεκινήσει το 1819 από το φημισμένο παγκόσμιο κέντρο της φαλαινοθηρίας, το νησί Ναντάκετ, δεκαπέντε μήνες πριν τορπιλιστεί από τη γιγάντια φάλαινα: οι είκοσι ένας ναυτικοί –αξιωματικοί, καμακιστές, πλήρωμα–, βλέποντας τη θάλασσα να εφορμά στο πλοίο από τις φαρδιές τρύπες που είχε ανοίξει με το κεφάλι και με τα σαγόνια του το έξαλλο κήτος, μπήκαν βιαστικά σε τρεις βάρκες, προλαβαίνοντας να πάρουν μαζί τους κάτι υποτυπώδη όργανα ναυσιπλοΐας και ελάχιστες προμήθειες: λίγες γαλέτες και λίγο νερό.

Έμελλε να θαλασσοδέρνονται επί κοντά εκατό ημέρες και νύχτες. Και κατέληξαν να φάνε ο ένας τον άλλο. Μόνο οχτώ επιβίωσαν.

 

2.

Ο Μέλβιλ και ο Πόε είχαν διαβάσει το βιβλιαράκι που, έξι μήνες μετά τη σωτηρία του, εξέδωσε ο υποπλοίαρχος του Έσσεξ. Όμως 180 χρόνια μετά ανακαλύφθηκε ακόμη ένα σημαντικό κείμενο: το σημειωματάριο του καμαρότου του πλοίου, που φωτίζει από άλλη γωνία –και από άλλη λέμβο– την ιστορία.

Ο Φίλμπρικ συγκέντρωσε όλο το γραπτό υλικό που υπάρχει και ερεύνησε σε βάθος εκατοστό-εκατοστό το πλοίο, τις φαλαινοθηρικές βάρκες, τα νερά, το Ναντάκετ, την ιστορία, τα απομνημονεύματα, και ό,τι άλλο σχετικό με τέτοιου επικού μεγέθους ναυτικές και μη περιπέτειες, περιπέτειες «εκτός ορίων». Η αφήγησή του είναι νηφάλια και κρυστάλλινη:

 

Στις 20 Ιανουαρίου 1821, οχτώ μέρες από τότε που έχασαν απ’ τα μάτια τους τον Τσέις, οι προμήθειες στις βάρκες του Πόλαρντ και του Χέντριξ άρχισαν να τελειώνουν. Εκείνη τη μέρα ο Λόσον Τόμας, ένας από τους μαύρους στη βάρκα του Χέντριξ, πέθανε. Επειδή είχαν λιγότερο από μισό κιλό ψωμί για να το μοιραστούν δέκα άντρες, ο Χέντριξ και το πλήρωμά του τόλμησαν να θίξουν ένα θέμα που είχε περάσει από το μυαλό όλων: μήπως έπρεπε, αντί να πετάξουν το σώμα του στη θάλασσα, να το φάνε (σ. 255)

 

Οι παρατηρήσεις του είναι οξυδερκείς και πολύτιμες:

 

Τα σωματικά τους βάσανα είχαν κορυφωθεί εφιαλτικά. [...] Το πιο παράξενο απ’ όλα ήταν ότι, καθώς τα μάτια τους βυθίζονταν στις κόγχες και τα μήλα του προσώπου πετάγονταν έξω, άρχισαν όλοι να μοιάζουν ίδιοι, έχαναν την ταυτότητά τους από την αφυδάτωση και την πείνα. (σ. 213) [...] [Σε ένα εθελοντικό πείραμα ασιτίας, κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο δρ Άνσελ Κις συμπέρανε ότι] πολλά από τα λεγόμενα αμερικανικά χαρακτηριστικά, όπως η πληθωρική ενέργεια, η γενναιοδωρία, η αισιοδοξία, γίνονται κατανοητά ως αναμενόμενη συμπεριφορά ενός καλοταϊσμένου λαού. (σ. 248).

 

Επίσης, ο Φίλμπρικ καλύπτει την υπόθεση μέχρι και τις μέρες μας: οι σελίδες για το σημερινό Ναντάκετ, που καμία σχέση δεν έχει με το τότε φαλαινοθηρικό επίκεντρο του κόσμου («[Κουάκεροι και Προτεστάντες] είχαν έναν κοινό, εμπνεόμενο από τη θρησκεία σκοπό, να διατηρήσουν μια ειρηνική ζωή στη στεριά, ενώ την ίδια στιγμή έβαφαν τις θάλασσες με αίμα. Ειρηνιστές σφαγείς, εκατομμυριούχοι με ταπεινά ρούχα, οι φαλαινοθήρες του Ναντάκετ εκπλήρωναν απλώς το Λόγο του Θεού» – σ. 35) είναι εκπληκτικές — και συγκινητικές.

Ωστόσο η δύναμη που έχει η περιγραφή των εβδομάδων και των μηνών της πείνας των άτυχων ναυαγών είναι αλλόκοτη· και γνήσια. Αν μη τι άλλο,

 

[η] καταστροφή του Έσσεξ δεν είναι ένα περιπετειώδες παραμύθι. Πρόκειται για μια τραγωδία που συμβαίνει να είναι μία από τις πιο συγκλονιστικές αληθινές ιστορίες που ειπώθηκαν ποτέ. (σ. 360)

 

 

3.

Όταν ο Χέρμαν Μέλβιλ έμαθε για μία ακόμη επίθεση φάλαινας σε πλοίο, το οποίο επίσης καταστράφηκε και βούλιαξε, καιρό μετά την τραγωδία του Έσσεξ, και για την ακρίβεια την επόμενη χρονιά από την έκδοση του Μόμπι-Ντικ, έγραψε σε ένα φίλο του:

 

Τι Πλάσμα είναι αυτή η φάλαινα του Αν Αλεξάντερ. [...] Αναρωτιέμαι μήπως σ’ αυτό το τέρας έδωσε ζωή η διεστραμμένη τέχνη μου. (σ. 346)

 

 

Στις μέρες μας, το βιβλίο του Φίλμπρικ, με σχεδιαγράμματα του πλοίου, χάρτες των θαλασσών και πλούσιο εικονογραφικό-φωτογραφικό υλικό, που επιτέλους επανεκδόθηκε από την Ωκεανίδα γιατί είχε από καιρό εξαντληθεί (εξαιρετική η μετάφραση της Κέλλυς Χονδροδήμα, ακριβής και με πλούσια ναυτική ορολογία), γυρίστηκε ταινία, μια θεαματική 3D υπερπαραγωγή, και θα προβληθεί φέτος σε όλο τον κόσμο.

 

 

 

 

Τα πολύτιμα οστά

 

 

NathanielPhilbrick, Στην καρδιά της θάλασσας, μετάφραση από τα αγγλικά: Κέλλυ Χονδροδήμα, Ωκεανίδα, Αθήνα 2002, β΄ έκδ. Αθήνα 2015, 383 σελ.

 

 

 

Το 1819, το φαλαινοθηρικό πλοίο Έσσεξ ξεκίνησε από το νησί Ναντάκετ της Μασαχουσέτης, στον Ατλαντικό, για το σύνηθες κυνήγι φαλαινών. Δεκαπέντε μήνες αργότερα, συνέβη κάτι που έως τότε ουδείς θεωρούσε ότι θα μπορούσε να συμβεί: μια εξαγριωμένη φάλαινα εμβόλισε και βύθισε το πλοίο. Οι είκοσι άντρες του πληρώματος πρόλαβαν να επιβιβαστούν σε τρεις μικρές βάρκες προκειμένου να σωθούν. Έπειτα από τρεις μήνες, μόνο οκτώ είχαν μείνει ζωντανοί... Η ιστορία που ενέπνευσε στον Χέρμαν Μέλβιλ τον Μόμπι-Ντικ και στον Έντγκαρ Άλαν Πόε την Αφήγηση του Άρθουρ Γκόρντον Πυμ, ειπώθηκε θαυμάσια από τον Ναθάνιελ Φίλμπρικ ενώ, σε λίγο, θα κυκλοφορήσει και σε ταινία, σε σκηνοθεσία Ρον Χάουαρντ – στην ελληνική αγορά θα αρχίσει να προβάλλεται την παραμονή της πρωτοχρονιάς... [ΤΒJ]

 

 

Από τον Κυριάκο Αθανασιάδη

 

 

 

 

 

«Ανθρωπολόγοι και αρχαιολόγοι που μελέτησαν το φαινόμενο της ανθρωποφαγίας έχουν υπολογίσει ότι ένας μέσος ενήλικας δίνει περίπου τριάντα κιλά φαγώσιμο κρέας» (σ. 258).

 

1.

Έχοντας συμμετάσχει στο ολιγομελές πλήρωμα που εξέδωσε τον Μόμπι-Ντικ στα ελληνικά, πριν από είκοσι πέντε χρόνια στον Gutenberg –μια περιπετειώδης και από κάθε άποψη ιστορική έκδοση αυτή– και όντας μεγάλος θαυμαστής του Πόε από πολύ μικρός, άρα λάτρης της Αφήγησης του Άρθουρ Γκόρντον Πυμ που είχαν βγάλει στη γλώσσα μας τα Γράμματα (τριάντα χρόνια πίσω από σήμερα), εντυπωσιάστηκα όταν, το 2002, η Ωκεανίδα κυκλοφόρησε το non fiction βιβλίο Στην καρδιά της θάλασσας, που είχε εκδοθεί μόλις δύο χρόνια πριν στις ΗΠΑ (αποσπώντας πολλές διακρίσεις και παίρνοντας το National Book Award), του ιδρυτή του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Μελετών Ίγκαν και ερευνητή της Ιστορικής Εταιρείας του Ναντάκετ, Ναθάνιελ Φίλμπρικ: γιατί εκεί ακριβώς, από μέρος των κειμένων στα οποία στηρίζεται και το βιβλίο του Φίλμπρικ, εμπνεύστηκαν τόσο ο Μέλβιλ όσο και ο Πόε τα θρυλικά τους βιβλία.

Και τι παράξενο: ο Πόε παίρνει μεν αυτούσιες σκηνές από την αληθινή ιστορία που τον συνεπήρε, γράφοντας εκπληκτικές, ανατριχιαστικές σελίδες (ο κλήρος για το ποιος θα φαγωθεί…), αλλά πηγαίνοντας τελείως αλλού την ιστορία του, ενώ ο Μέλβιλ γράφει ολόκληρο τον Μόμπι-Ντικ, για να φτάσει στη σκηνή που τον είχε συνταράξει μόνο στις τελευταίες, όλες κι όλες, σελίδες του κρυπτικού βιβλίου-γρίφου του: η πραγματική ιστορία του φαλαινοθηρικού Έσσεξ όμως ξεκινά μετά το ναυάγιο.

Η τραγωδία του Έσσεξ, που συζητιόταν σε όλα τα λιμάνια της Αμερικής και ανατρίχιαζε τους κυρίους στις λέσχες των μεγαλουπόλεων για πολλές δεκαετίες, αρχίζει στις 20 Νοεμβρίου 1820, 1.500 ναυτικά μίλια δυτικά των νησιών Γκαλαπάγκος και 40 μίλια νοτίως του Ισημερινού, όταν ένας φυσητήρας μήκους είκοσι πέντε μέτρων, ένας πραγματικός Λεβιάθαν δηλαδή, εμβολίζει εν ψυχρώ και προμελετημένα τον διώκτη του καταφέρνοντας να τον αχρηστεύσει και να τον βυθίσει – και τελειώνει στις 23 Φεβρουαρίου 1821, κάπου στα ανοιχτά της Χιλής, όταν ένα άλλο φαλαινοθηρικό βρίσκει μια βάρκα να πλέει ακυβέρνητη, με κάτι κάτισχνους, αποσκελετωμένους ναυαγούς μέσα, που βαστούσαν γερά κάτι καλά ροκανισμένα κόκαλα και γρύλιζαν για να μην τους τα πάρουν.

Το Έσσεξ είχε ξεκινήσει το 1819 από το φημισμένο παγκόσμιο κέντρο της φαλαινοθηρίας, το νησί Ναντάκετ, δεκαπέντε μήνες πριν τορπιλιστεί από τη γιγάντια φάλαινα: οι είκοσι ένας ναυτικοί –αξιωματικοί, καμακιστές, πλήρωμα–, βλέποντας τη θάλασσα να εφορμά στο πλοίο από τις φαρδιές τρύπες που είχε ανοίξει με το κεφάλι και με τα σαγόνια του το έξαλλο κήτος, μπήκαν βιαστικά σε τρεις βάρκες, προλαβαίνοντας να πάρουν μαζί τους κάτι υποτυπώδη όργανα ναυσιπλοΐας και ελάχιστες προμήθειες: λίγες γαλέτες και λίγο νερό.

Έμελλε να θαλασσοδέρνονται επί κοντά εκατό ημέρες και νύχτες. Και κατέληξαν να φάνε ο ένας τον άλλο. Μόνο οχτώ επιβίωσαν.

 

2.

Ο Μέλβιλ και ο Πόε είχαν διαβάσει το βιβλιαράκι που, έξι μήνες μετά τη σωτηρία του, εξέδωσε ο υποπλοίαρχος του Έσσεξ. Όμως 180 χρόνια μετά ανακαλύφθηκε ακόμη ένα σημαντικό κείμενο: το σημειωματάριο του καμαρότου του πλοίου, που φωτίζει από άλλη γωνία –και από άλλη λέμβο– την ιστορία.

Ο Φίλμπρικ συγκέντρωσε όλο το γραπτό υλικό που υπάρχει και ερεύνησε σε βάθος εκατοστό-εκατοστό το πλοίο, τις φαλαινοθηρικές βάρκες, τα νερά, το Ναντάκετ, την ιστορία, τα απομνημονεύματα, και ό,τι άλλο σχετικό με τέτοιου επικού μεγέθους ναυτικές και μη περιπέτειες, περιπέτειες «εκτός ορίων». Η αφήγησή του είναι νηφάλια και κρυστάλλινη:

 

ΕΣΟΧΗ

Στις 20 Ιανουαρίου 1821, οχτώ μέρες από τότε που έχασαν απ’ τα μάτια τους τον Τσέις, οι προμήθειες στις βάρκες του Πόλαρντ και του Χέντριξ άρχισαν να τελειώνουν. Εκείνη τη μέρα ο Λόσον Τόμας, ένας από τους μαύρους στη βάρκα του Χέντριξ, πέθανε. Επειδή είχαν λιγότερο από μισό κιλό ψωμί για να το μοιραστούν δέκα άντρες, ο Χέντριξ και το πλήρωμά του τόλμησαν να θίξουν ένα θέμα που είχε περάσει από το μυαλό όλων: μήπως έπρεπε, αντί να πετάξουν το σώμα του στη θάλασσα, να το φάνε (σ. 255)

 

Οι παρατηρήσεις του είναι οξυδερκείς και πολύτιμες:

 

ΕΣΟΧΗ

Τα σωματικά τους βάσανα είχαν κορυφωθεί εφιαλτικά. [...] Το πιο παράξενο απ’ όλα ήταν ότι, καθώς τα μάτια τους βυθίζονταν στις κόγχες και τα μήλα του προσώπου πετάγονταν έξω, άρχισαν όλοι να μοιάζουν ίδιοι, έχαναν την ταυτότητά τους από την αφυδάτωση και την πείνα. (σ. 213) [...] [Σε ένα εθελοντικό πείραμα ασιτίας, κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο δρ Άνσελ Κις συμπέρανε ότι] πολλά από τα λεγόμενα αμερικανικά χαρακτηριστικά, όπως η πληθωρική ενέργεια, η γενναιοδωρία, η αισιοδοξία, γίνονται κατανοητά ως αναμενόμενη συμπεριφορά ενός καλοταϊσμένου λαού. (σ. 248).

 

 

Επίσης, ο Φίλμπρικ καλύπτει την υπόθεση μέχρι και τις μέρες μας: οι σελίδες για το σημερινό Ναντάκετ, που καμία σχέση δεν έχει με το τότε φαλαινοθηρικό επίκεντρο του κόσμου («[Κουάκεροι και Προτεστάντες] είχαν έναν κοινό, εμπνεόμενο από τη θρησκεία σκοπό, να διατηρήσουν μια ειρηνική ζωή στη στεριά, ενώ την ίδια στιγμή έβαφαν τις θάλασσες με αίμα. Ειρηνιστές σφαγείς, εκατομμυριούχοι με ταπεινά ρούχα, οι φαλαινοθήρες του Ναντάκετ εκπλήρωναν απλώς το Λόγο του Θεού» – σ. 35) είναι εκπληκτικές — και συγκινητικές.

Ωστόσο η δύναμη που έχει η περιγραφή των εβδομάδων και των μηνών της πείνας των άτυχων ναυαγών είναι αλλόκοτη· και γνήσια. Αν μη τι άλλο,

 

 

ΕΣΟΧΗ

[η] καταστροφή του Έσσεξ δεν είναι ένα περιπετειώδες παραμύθι. Πρόκειται για μια τραγωδία που συμβαίνει να είναι μία από τις πιο συγκλονιστικές αληθινές ιστορίες που ειπώθηκαν ποτέ. (σ. 360)

 

3.

Όταν ο Χέρμαν Μέλβιλ έμαθε για μία ακόμη επίθεση φάλαινας σε πλοίο, το οποίο επίσης καταστράφηκε και βούλιαξε, καιρό μετά την τραγωδία του Έσσεξ, και για την ακρίβεια την επόμενη χρονιά από την έκδοση του Μόμπι-Ντικ, έγραψε σε ένα φίλο του:

 

ΕΣΟΧΗ

Τι Πλάσμα είναι αυτή η φάλαινα του Αν Αλεξάντερ. [...] Αναρωτιέμαι μήπως σ’ αυτό το τέρας έδωσε ζωή η διεστραμμένη τέχνη μου. (σ. 346)

 

 

Στις μέρες μας, το βιβλίο του Φίλμπρικ, με σχεδιαγράμματα του πλοίου, χάρτες των θαλασσών και πλούσιο εικονογραφικό-φωτογραφικό υλικό, που επιτέλους επανεκδόθηκε από την Ωκεανίδα γιατί είχε από καιρό εξαντληθεί (εξαιρετική η μετάφραση της Κέλλυς Χονδροδήμα, ακριβής και με πλούσια ναυτική ορολογία), γυρίστηκε ταινία, μια θεαματική 3D υπερπαραγωγή, και θα προβληθεί φέτος σε όλο τον κόσμο.

 

 

 

LEZANTA

Σκηνή από την ταινία του Ρον Χάουαρντ, In the Heart of the Sea, που στηρίζεται στο ομότιτλο βιβλίο του Ναθάνιελ Φίλμπρικ.

 

Warner Bros

Κυριάκος Αθανασιάδης

Κυριάκος Αθανασιάδης. Συγγραφέας, μεταφραστής και επιμελητής εκδόσεων. Έχει γράψει τα μυθιστορήματα: Δώδεκα (1991), Μικροί κόσμοι (1996), Το σάβανο της Χιονάτης (2000), Το βασίλειο του αποχαιρετισμού (2002), Πανταχού απών (2007), Ζα Ζα (2012). Μόλις κυκλοφόρησε το βιβλίο του Η Κόκκινη Μαρία.

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά