Σάββατο, 01 Φεβρουαρίου 2014

Πώς να διδάσκεται η ιστορία

Κατηγορία Ιστορία
Γράφτηκε από  Δημοσιεύθηκε στο Τεύχος 40

Νένα Γαλανίδου - Liv Helga Dommasnes (επιμ.), Μιλώντας στα παιδιά για το παρελθόν: μια διεπιστημονική προσέγγιση, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 2012, 399 σελ.

Δύο αρχαιολόγοι, μια Ελληνίδα και μια Νορβηγίδα, επιμελήθηκαν αυτό τον τόμο (που κυκλοφόρησε πρώτα αγγλικά) με κείμενα ειδικών από διάφορες επιστήμες και αντικείμενο την εξοικείωση των μικρών παιδιών με το παρελθόν και τα τεκμήρια της αρχαίας ιστορίας. Με βάση τα περιεχόμενα, ο τόμος απευθύνεται σε ευρύ αναγνωστικό κοινό με κύριους αποδέκτες τους εκπαιδευτικούς της πρωτοβάθμιας καθώς και όλων των βαθμίδων που διδάσκουν ιστορία, απευθύνεται ωστόσο παράλληλα σε αρχαιολόγους, υπευθύνους μουσείων και αρχαιοτήτων και μουσειολόγους, καθώς η έμφασή του αφορά την προσέγγιση του αρχαίου παρελθόντος από τα παιδιά ιδίως μέσα από μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους.

Το βιβλίο που επιμελήθηκαν οι αρχαιολόγοι Νένα Γαλανίδου και Liv Helga Dommasnes περιέχει άρθρα που αφορούν τους τρόπους με τους οποίους μπορούν τα παιδιά να αναπτύξουν τις ικανότητες για να κατανοήσουν τις έννοιες του ιστορικού χρόνου και της κοινωνικής εξέλιξης και αλλαγής. Περιέχει θέματα ποικίλα, π.χ. πώς εξαρτάται η μνήμη από το δίκτυο νευρωνικών δομών του εγκεφάλου, ενώ άλλα άρθρα αναφέρονται σε τρόπους με τους οποίους τα παιδιά μπορούν να εξοικειωθούν με το ιστορικό παρελθόν παλαιότερων και αρχαίων πολιτισμών, ποιες είναι οι προϋποθέσεις και τεχνικές για να να γίνουν προσιτοί για παιδιά ως μαθησιακοί χώροι τα μουσεία, τα μνημεία και οι αρχαιολογικοί χώροι, καταλήγοντας σε μερικά παραδείγματα με πετυχημένες προσπάθειες σχετικής μαθησιακής πρακτικής.

Η χρησιμότητα του τόμου σχετίζεται με πολλά θέματα. Με το ότι είναι δύσκολη για μικρά παιδιά η αφηρημένη έννοια του ιστορικού χρόνου και ακόμα πιο δύσκολη η κατανόηση του μακρινού παρελθόντος της αρχαιότητας. Με την απουσία στην ελληνική κοινωνία της μέριμνας να ασκούν τα μουσεία και οι αρχαιολογικοί χώροι ρόλο παιδευτικό στο ευρύτερο κοινό και ειδικότερα σε παιδιά. Με τη σημασία που έχει για τη μαθησιακή εξέλιξη και την κριτική σκέψη η σταδιακή κατανόηση από τα παιδιά των βασικών ιστορικών εννοιών. Με τη μεγάλη σημασία που έχει για την ανάπτυξη της έννοιας του πολίτη στα παιδιά η κατανόηση ότι η ιστορική κληρονομιά είναι κοινό κτήμα και η ιστορική μνήμη κοινό δικαίωμα όλων των πολιτών της κάθε χώρας.

Η χρησιμότητα του τόμου σχετίζεται έμμεσα και με το πολύ σημαντικό για την ελληνική κοινωνία θέμα της διδασκαλίας και της εκμάθησης της ιστορίας.

Η σχολική ιστορία είναι στη χώρα μας το μάθημα με τη μεγαλύτερη απόκλιση από την επιστήμη στην οποία ανήκει, μεγαλύτερη από κάθε άλλο γνωστικό αντικείμενο ιδίως σε ό,τι αφορά τη μεθοδολογία. Είναι, άρα, πρωτεύον να διαδοθούν οι μέθοδοι και οι τεχνικές που εξοικειώνουν μικρά παιδιά με το τι είναι ιστορία, που τα οδηγούν δηλαδή να καταλάβουν ότι, αντίθετα με τα περιεχόμενα των σχολικών βιβλίων, ιστορία δεν είναι ένας χρονολογικός κατάλογος γεγονότων. Ιστορία είναι μια σειρά από ερωτήματα για το τι συνέβη στο παρελθόν και οι απαντήσεις οι οποίες βρίσκονται από τη σύνθεση στοιχείων, τεκμηρίων και πληροφοριών που επιπλέον δεν είναι πάντοτε αναμφισβήτητες.

Ακόμα, η σχολική ιστορία είναι το μάθημα με τη μεγαλύτερη αποτυχία σε όλες τις βαθμίδες στις εξετάσεις και τα διαγωνίσματα. Είναι κοινή συνείδηση στους εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων ότι τα παιδιά στα σχολεία δε μαθαίνουν ιστορία. Τα αίτια είναι πολλά, κι ανάμεσά τους η δαιδαλώδης και δυσνόητη αφήγηση των σχολικών βιβλίων και η απουσία των μεθόδων και των τεχνικών που οδηγούν τους μαθητές και τις μαθήτριες να αποκτήσουν τις ικανότητες που απαιτεί η κατανόηση της έννοιας του ιστορικού χρόνου. Ένα από τα άρθρα του τόμου αναφέρεται στο πολύ ενδιαφέρον θέμα ότι η εξοικείωση με την έννοια του ιστορικού χρόνου και του παρελθόντος μπορεί να αρχίσει πολύ νωρίς, ήδη από την προσχολική ηλικία, μέσα από την αυτοβιογραφία και τη βιογραφία της οικογένειας του κάθε παιδιού. Άλλα άρθρα παρουσιάζουν μεθόδους και τεχνικές συμμετοχής και ενεργητικής μάθησης, με τις οποίες τα παιδιά αποκτούν για το αρχαίο παρελθόν γνώσεις λειτουργικές, αντί γνώσεων που στηρίζονται στη μνήμη και, άρα, είναι ως προς τη διάρκεια πεπερασμένες (κάποια στιγμή θα ξεχαστούν) και ως προς τη λειτουργικότητα άχρηστες, καθώς δεν μπορούν να μεταφερθούν από το πλαίσιο της εξέτασης στο μάθημα σε άλλο πλαίσιο.

ΤΟ ΧΑΜΕΝΟ ΣΤΟΙΧΗΜΑ

Η διδασκαλία της ιστορίας με σύγχρονες παιδαγωγικές μεθόδους και η προσαρμογή της στην επιστημονική ιστορία είναι στην ελληνική κοινωνία ανάγκη πολύ μεγάλη. Είναι από σχεδόν όλους αποδεκτό ότι κάτι πρέπει να γίνει, με δεδομένη την αναγνώριση της αποτυχίας του μαθήματος της ιστορίας στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Παράλληλα όμως με αυτή την αναγνώριση και τη συναίνεση, η ιστορία στο σχολείο πάσχει σοβαρά από κάτι σαν βραχυκύκλωμα. Η απόπειρα αλλαγής, μέσα από το βιβλίο της ΣΤ΄ δημοτικού, που το 2006 πήρε τη μορφή σκανδάλου, έθεσε ένα τεράστιο εμπόδιο στις προσπάθειες βελτίωσης της κάκιστης κατάστασης. Αρκεί να θυμηθεί κανείς τη θλιβερή συνέχεια. Αργότερα, το 2010, η τότε υπουργός Παιδείας (Άννα Διαμαντοπούλου) αναγνώρισε την ανάγκη αλλαγής, και στα νέα προγράμματα σπουδών (ΠΣ) περιέλαβε και την ιστορία. Ανατέθηκε σε επιστημονική ομάδα ειδικών (πανεπιστημιακών και εκπαιδευτικών με επικεφαλής τους καθηγητές Δημήτρη Σωτηρόπουλο και Κώστα Κωστή) η διαμόρφωση του νέου ΠΣ για την ιστορία στην υποχρεωτική εκπαίδευση. Το νέο ΠΣ διαμορφώθηκε, κατατέθηκε αρμοδίως και έκτοτε... ξεχάστηκε. Το νέο ΠΣ ιστορίας θάφτηκε, δεν αναρτήθηκε ποτέ στον ιστότοπο του υπουργείου όπως έγινε με τα υπόλοιπα αντικείμενα του ΠΣ, δεν περιλήφθηκε ποτέ στην πιλοτική εφαρμογή των ΠΣ άλλων μαθημάτων που έγινε, σαν να μην είχε ποτέ υπάρξει θέμα με την ιστορία1. Η προτεραιότητα στο πολιτικό κόστος εξαιτίας του παρελθόντος της σκανδαλολογίας παραμέρισε τη μεγάλη ανάγκη να μαθαίνουν οι μαθητές ιστορία. Αποδείχτηκε εκ των υστέρων ότι η προτεραιότητα στο «πολιτικό κόστος» είναι γενικότερα γιγάντιο πολιτικό λάθος. Η βλάβη όμως στη σχολική ιστορία έγινε και παραμένει. 

Με βάση όλα τα παραπάνω, ο χρήσιμος και ενδιαφέρων τόμος για την εξοικείωση των παιδιών με το παρελθόν και την αρχαιότητα θα μπορούσε (με πρόσθετα κείμενα από τον αγγλικό) να προσαρμόσει περισσότερο τα περιεχόμενα στις ανάγκες της χώρας και του σχολείου της, επισημαίνοντας τα σημαντικότερα από τα κενά και προβάλλοντας και ελληνικά παραδείγματα που υπερβαίνουν τις αγκυλώσεις και εξοικειώνουν τα παιδιά με το ιστορικό παρελθόν. Αυτό θα είχε ακόμα μεγαλύτερη σημασία για την αρχαιότητα, καθώς είναι στην Ελλάδα φορτωμένη με ιδεολογικό και συμβολικό βάρος τέτοιο, που εμποδίζει την εκμάθηση της ιστορίας της και καταστρέφει τη σχέση των πολιτών μαζί της ως ιστορικής κληρονομιάς.

1 Σύμφωνα με δημοσίευμα της επιστημονικής ομάδας που είχε ετοιμάσει το ΠΣ ιστορίας στο οποίο παρουσιάζεται και το μεθοδολογικό περιεχόμενο του προτεινόμενου ΠΣ, βλ. Επιτροπή εμπειρογνωμώνων Προγράμματος Σπουδών Κοινωνικών Επιστημών-Ιστορίας για την υποχρεωτική εκπαίδευση, «Το χρονικό μιας προσπάθειας για την αναμόρφωση της διδασκαλίας της ιστορίας στην υποχρεωτική εκπαίδευση», Νέα Παιδεία, τχ. 142, 2012.

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά