Σάββατο, 04 Απριλίου 2015

Το δικαίωμα στην ασφάλεια

Κατηγορία Γνώμες
Γράφτηκε από τον  Δημοσιεύθηκε στο Γνώμες
Τετάρτη, 1 Απριλίου 2015. Φίλοι των καταδικασθέντων τρομοκρατών της 17 Νοέμβρη και άλλων οργανώσεων, και προφυλακισμένων με κατηγορίες συμμετοχής σε τρομοκρατικές ομάδες, εισβάλλουν με πανό και προκηρύξεις στο προαύλιο της Βουλής. Τετάρτη, 1 Απριλίου 2015. Φίλοι των καταδικασθέντων τρομοκρατών της 17 Νοέμβρη και άλλων οργανώσεων, και προφυλακισμένων με κατηγορίες συμμετοχής σε τρομοκρατικές ομάδες, εισβάλλουν με πανό και προκηρύξεις στο προαύλιο της Βουλής.

Ας τελειώνουμε με τις ιδεοληψίες. Στον σύγχρονο κόσμο, ζητούμενο είναι η ασφάλεια να συμβαδίζει με τα ανθρώπινα δικαιώματα, δεν συγκρούεται με τη διεκδίκηση και την προστασία τους. Η αναζήτηση της ασφάλειας μέσα από το σεβασμό των ανθρώπινων δικαιωμάτων είναι μία σημαντική κατάκτηση της μοντέρνας εποχής και δεν μπορεί να θυσιάζεται στο πλαίσιο μικροπολιτικών ιδεολογημάτων. 

 

Στην Ελλάδα έχουμε δημιουργήσει μία τεχνητή ιδεοληπτική διχοτομία στον δημόσιο διάλογο, η οποία θέτει σε αντίθετα στρατόπεδα την ασφάλεια με τα ανθρώπινα δικαιώματα. Σε μια απόπειρα απλούστευσης θα μπορούσαμε να υποστηρίζουμε πως, μεταπολιτευτικά, κυρίως σε επίπεδο ρητορείας, έχει κυριαρχήσει το θεώρημα πως εκεί όπου αρχίζει η ασφάλεια τελειώνουν οι ελευθερίες και τα ανθρώπινα δικαιώματα και εκεί όπου αρχίζουν οι ελευθερίες και τα ανθρώπινα δικαιώματα σταματά η ασφάλεια.

Αυτή η απλουστευτική διχοτομία προκύπτει από τις παρακάτω παραμέτρους:

    1. Την ταύτιση της έννοιας της ασφάλειας με την επιβολή της τάξης
    2. Την κυριαρχία της εξωτερικής ασφάλειας –ασφάλεια στα σύνορα από τον εξωτερικό εχθρό– έναντι της εσωτερικής ασφάλειας
    3. Την απουσία μίας θεσμικής ιεράρχησης των απειλών εσωτερικής ασφάλειας
    4. Την αμφισβήτηση του βεμπεριανού πρωτείου του κράτους στην άσκηση της νόμιμης βίας
    5. Τα ψυχολογικά τραύματα του εμφυλίου πολέμου και της χούντας για το ρόλο των σωμάτων ασφαλείας.

Αυτοί οι πέντε παράγοντες, σε συνδυασμό με τη Μεταπολιτευτική προσπάθεια εμπέδωσης και σταθεροποίησης της δημοκρατίας, προκάλεσαν μία διαστολή στην έννοια και στο περιεχόμενο της ασφάλειας στην Ελλάδα. Η alacarte προσέγγιση της πολιτικής βίας, η ανοχή στην τρομοκρατία, η καθημερινή ανυπακοή στους νόμους, η ευθεία σύγκρουση με το κράτος και τους νόμους και οι νησίδες ανομίας είναι μερικές από τις διαστρεβλώσεις της διχοτομίας ασφάλειας και ανθρώπινων δικαιωμάτων.

Αυτές οι διαστρεβλώσεις είναι μέρος μιας ευρύτερης φιλοσοφίας που φέρνει τον «καλό» πολίτη ο οποίος έχει νόμιμα δικαιώματα αντιμέτωπο με το «κακό» κράτος το οποίο έχει παράνομες απαιτήσεις. Μία φιλοσοφία που συχνά έχει γίνει πολιτικό επιχείρημα και ιδεολόγημα στο όνομα της υπεράσπισης και του «χαϊδέματος» του λαού.  «Το φασιστικό κράτος καταπατά τα δικαιώματα των πολιτών στο όνομα της στυγνής καταστολής», να μία φράση, μόνιμη αντιπολιτευτική και αγωνιστική επωδός, που συμπυκνώνει μέσα της όλη αυτή τη στρέβλωση και τη διχοτομία.

«Κάθε άνθρωπος έχει το δικαίωμα στη ζωή, την ελευθερία και την προσωπική ασφάλεια», αναφέρεται στο Άρθρο 3 της Οικουμενικής Διακήρυξης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και, με αυτό τον τρόπο, εισάγεται το βασικό δαιμόνιο στην αφαιρετική μας διχοτομία. Η ασφάλεια όχι μόνο δεν είναι αντιθετική με τις ελευθερίες και τα ανθρώπινα δικαιώματα, αλλά αντίθετα συμβαδίζει. Κάτι παραπάνω: είναι ανθρώπινο δικαίωμα. Για πολλούς δε, η ασφάλεια ανήκει στην ίδια κατηγορία με το δικαίωμα στη ζωή, στην κατηγορία των πρωταρχικών δικαιωμάτων. Είναι ένα δικαίωμα με ιδιαιτερότητες, καθώς από τη μία πλευρά ενσωματώνει την προσήλωση στην απουσία της καταπίεσης, του εξαναγκασμού και των βασανιστηρίων αλλά από την άλλη επαφίεται στο κράτος (ως τον μόνο φορέα άσκησης νόμιμης βίας).

Αυτή η πολυπλοκότητα, όπως είναι ευνόητο, δημιουργεί μία σειρά από επιπλοκές και αντιθέσεις, ιδιαίτερα σε επίπεδο πολιτικής ρητορικής, για τα όρια και το περιεχόμενο του δικαιώματος στην ασφάλεια. Δίνεται έμφαση, κυρίως, στο ρόλο του κράτους, βασικού παρόχου και εγγυητή της ασφάλειας στις σύγχρονες κοινωνίες. Στους διεθνείς θεσμούς, δύο είναι οι κύριες διαστάσεις αυτής της παραδοχής: α) η διεύρυνση της έννοιας ασφάλεια, στην οποία πλέν ενσωματώνονται οι αποκαλούμενες νέες απειλές: η υποβάθμιση του περιβάλλοντος, οι μεταναστευτικές ροές, η φτώχεια και ο κοινωνικός αποκλεισμός, η ριζοσπαστικοποίηση και ο ακραίος εθνικισμός και β) η εμβάθυνση της έννοιας με την ενσωμάτωση του ιδιώτη, αλλά και μη κρατικών δρώντων, ως αντικείμενα αναφοράς της ασφάλειας.

Για την ασφάλεια ιδιωτών, υπάρχουν πλέον εταιρείες παροχής μέτρων προστασίας από κινδύνους, οι οποίες πρέπει να δρουν νόμιμα και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να υποκαταστήσουν το κράτος και τους διεθνείς θεσμούς ασφάλειας. Σύμφωνα με την Έκθεση του ΟΗΕ, του 1994, «η ανθρώπινη ασφάλεια είναι ένα παιδί που δεν πέθανε, η ασθένεια που δεν διαδόθηκε, η θέση εργασίας που δεν χάθηκε, μία εθνική σύγκρουση που δεν εξελίχθηκε σε βίαιη, μία διαφωνία που δεν αποσιωπήθηκε. Η ανθρώπινη ασφάλεια είναι ζήτημα ανθρώπινης ζωής και αξιοπρέπειας».

Σε αυτό το πλαίσιο δεν υπάρχει χώρος για ιδεοληπτικές διχοτομίες. Στον σύγχρονο κόσμο, ζητούμενο είναι η ασφάλεια να συμβαδίζει με τα ανθρώπινα δικαιώματα, δεν συγκρούεται με τη διεκδίκηση και την προστασία τους. Η αναζήτηση της ασφάλειας μέσα από το σεβασμό των ανθρώπινων δικαιωμάτων είναι μία σημαντική κατάκτηση της μοντέρνας εποχής και δεν μπορεί να θυσιάζεται στο πλαίσιο μικροπολιτικών ιδεολογημάτων. Οι άνθρωποι έχουμε δικαίωμα στην ελευθερία από το φόβο, έχουμε δικαίωμα στην ασφάλεια,  και αυτό το δικαίωμα δεν μπορεί κανείς να το περιορίσει, δεν μπορεί κανείς να το θέσει σε δεύτερη μοίρα, δεν μπορεί κανείς να το φέρει σε αντιδιαστολή με άλλα δικαιώματα. Τέλος, πρέπει κάποια στιγμή ως κοινωνία να ξεπεράσουμε τα τραύματα για το ρόλο των σωμάτων ασφαλείας και την ανοχή στην πολιτική βία. Αυτό θα είναι σημάδι εμπέδωσης της ελευθερίας και της δημοκρατίας. 

Τριαντάφυλλος Καρατράντος

Διεθνολόγος με ειδικότητα στα θέματα ασφάλειας και καθηγητής στη Σχολή Εθνικής Ασφάλειας. Πρόσφατα κυκλοφόρησε το βιβλίο του Πριν το Μνημόνιο δεν έβλεπες.

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία:
Απαγγέλλοντας ιστορία Η βία της οπτικής ρύπανσης

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά