Δευτέρα, 16 Μαρτίου 2015

Διά βίου μαθήματα Ιστορίας

Κατηγορία Γνώμες
Γράφτηκε από την  Δημοσιεύθηκε στο Γνώμες
Πολωνία, η πρώτη χώρα στην οποία επιτέθηκε ο Χιτλερ. Βρετανικό πόστερ του Marek Żuławski, Λονδίνο 1939. Πολωνία, η πρώτη χώρα στην οποία επιτέθηκε ο Χιτλερ. Βρετανικό πόστερ του Marek Żuławski, Λονδίνο 1939. Ιδιωτικό αρχείο

Ένας υπουργός, ο Αλέκος Φλαμπουράρης, δηλώνει σε μια ραδιοφωνική εκπομπή ότι η Πολωνία ήταν σύμμαχος της ναζιστικής Γερμανίας. Χωρίς συνέπειες. Δεν αισθάνεται την ανάγκη να ζητήσει συγνώμη από τους πολίτες μιας χώρας που πλήρωσε πολλά από τους δυο μεγαλύτερους ολοκληρωτισμούστερα του εικοστού αιώνα, τον ναζιστικό και τον κομμουνιστικό;

Ένας δημοσιογράφος, ο Παύλος Τσίμας, καλεί στην εκπομπή του έναν υπουργό. Ο ραδιοφωνικός σταθμός όπου γίνεται η τηλεφωνική συνομιλία τους έχει κύρος, όπως και ο ίδιος ο δημοσιογράφος. Ο υπουργός είναι ακόμα καινούργιος στην εξουσία, αλλά ως άνθρωπος με γκρίζα μαλλιά σίγουρα πρέπει να είναι έμπειρος πολιτικός. Είναι υπουργός σε μια  κυβέρνηση ευρωπαϊκής (ακόμη) χώρας.

Η συζήτηση γίνεται μεταξύ άλλων για το επίκαιρο θέμα των αποζημιώσεων τις οποίες κατά καιρούς διεκδικεί η Ελλάδα από τη Γερμανία. Σημαντικό, σοβαρό και δύσκολο θέμα. Επώδυνο θέμα. Θέμα που αφορά συγκεκριμένα ιστορικά γεγονότα και την ιστορική τους ακολουθία. Και παρ' ότι η συζήτηση σε αυτή τη ραδιοφωνική εκπομπή δεν γίνεται μεταξύ δύο ιστορικών, έχουμε κάθε δικαίωμα να περιμένουμε μια σοβαρή ενημέρωση. Και τι ακούμε; Ότι οι Πολωνοί συμμάχησαν στον πόλεμο με τους Γερμανούς!

Συγκεκριμένα, τη στιγμή που ο δημοσιογράφος προσπαθεί να διευκρινίσει πως το ζήτημα των αποζημιώσεων αφορά μόνο τους Έλληνες και τους Γερμανούς, ο υπουργός απαντά ότι αφορά όλους τους Ευρωπαίους. Και συμπληρώνει: «όλοι υποφέραμε, εκτός των Αυστριακών και των Πολωνών [sic!] που ήταν σύμμαχοι».

Κι εδώ, ύστερα από μια τέτοια δήλωση υπουργού Επικρατείας μιας χώρας με μεγάλη και σεβαστή σε όλο τον κόσμο Ιστορία, δεν πέφτει, δυστυχώς, κάποια αυλαία της ντροπής ή «ενός λεπτού σιγή», τουλάχιστον. Όχι. 

Ο δημοσιογράφος βιάζεται, ίσως επειδή στο ραδιόφωνο ο χρόνος κυλάει ανελέητα. Ή -πράγμα, το οποίο είναι ακόμα χειρότερο-, ο δημοσιογράφος δεν ακούει προσεκτικά τα λόγια του συνομιλητή του και αντί τη σωστή στιγμή να του πασάρει μια «βοήθεια» για την άμεση διόρθωση της γκάφας (η οποία μπορεί να έχει και διπλωματικό αποτέλεσμα) και να του πει ευγενικά «μάλλον κάτι άλλο εννοείτε, κύριε υπουργέ», λέει βιαστικά «ναι, σύμφωνοι, απλώς λέω…».

Εδώ λοιπόν ας προσπαθήσω να ρίξω την αυλαία της ντροπής. Διότι να σιωπήσω δεν μπορώ. Πρέπει να απολογηθώ επειδή αισθάνομαι ένοχη. Αισθάνομαι ένοχη επειδή μια φορά δεν αντέδρασα κι εγώ, αν και δεν είχα την ίδια ευθύνη όπως ο παραπάνω συνάδελφος δημοσιογράφος. 

Πριν ένα χρόνο ακριβώς, στις 9/3/2014, στην ηλεκτρονική σελίδα της εφημερίδας Έθνος, σε ρεπορτάζ με τίτλο «Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης έχασαν δικαστική μάχη», γινόταν λόγος για τα «στρατόπεδα συγκέντρωσης της Πολωνίας» και όχι φυσικά για τα ναζιστικά στρατόπεδα στο έδαφος της Πολωνίας. (http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22768&subid=2&pubid=63974809).

Παρόμοια λάθος διατύπωση, δυστυχώς, εμφανίζεται κατά καιρούς στον δυτικό Τύπο - και σ’ αυτές τις περιπτώσεις συνήθως γίνεται διορθωτική παρέμβαση από τις πολωνικές αρχές. Ενώ εγώ τότε θεώρησα πως μια τέτοια ιστορική διαστρέβλωση, εδώ στην Ελλάδα, μόνο αποτέλεσμα απροσεξίας του συντάκτη μπορεί να είναι, και απολύτως τίποτα παραπάνω. Και παρ' ότι ξέρω ότι η σιωπή στην αντιμετώπιση ενός σημαντικού ψέματος δεν είναι καθόλου καλή λύση, σκέφτηκα στην περίπτωση εκείνη πως η «βλαβερότητα της πράξης» ήταν τόσο χαμηλή, σε μια κοινωνία όπως είναι η ελληνική, που δεν απαιτεί, τουλάχιστον από το πρόσωπό μου, καμία επέμβαση. 

Λάθος! Το κουδούνι του κινδύνου πρέπει να το χτυπάμε -όπως φαίνεται- συνέχεια. Το καταλαβαίνω τώρα και  γι’ αυτό πριν λίγες εβδομάδες έγραψα στην ηλεκτρονική σελίδα του Books’ Journal ένα άρθρο για το Άουσβιτς με τίτλο «Ποτέ μην ξεχαστεί!» (http://booksjournal.gr/blog/item/860-%CF%80%CE%BF%CF%84%CE%AD-%CE%BC%CE%B7%CE%BD-%CE%BE%CE%B5%CF%87%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%B5%CE%AF)

Γιατί να αισθάνομαι όμως εγώ την ευθύνη για τα λόγια του έλληνα υπουργού, θα με ρωτήσετε. Με αφορούν; Ναι, αφορούν και μένα. Αν μη τι άλλο, τουλάχιστον ως μια Πολωνή η οποία μένοντας στην Ελλάδα όλο και πιο συχνά αναγκάζεται να «λογοδοτήσει» στους συμπατριώτες της στην Πολωνία, προσπαθώντας να τους εξηγήσει τα όλο και πιο ανεξήγητα που γίνονται σε αυτή την -καταπληκτική κατά πολλά άλλα- χώρα. 

Είμαι σίγουρη πως ο κ. Τσίμας δεν χρειάζεται μαθήματα Ιστορίας. Και όμως, έκανε και αυτός το δικό του λάθος. Όχι μόνο δεν αντέδρασε, αλλά είπε και το μοιραίο: «Ναι, σύμφωνοι». Και αν δεν το πρόσεξαν μέχρι στιγμής άλλοι (απ’ όσο γνωρίζω, με την εξαίρεση ενός ακροατή, ο οποίος άφησε το σχόλιό του στην ηλεκτρονική σελίδα της εκπομπής), δεν παύει να έχει ευθύνη και ο δημοσιογράφος. 

Κύριε Τσίμα, η ευθύνη των δημοσιογράφων σε τέτοιες περιπτώσεις είναι διπλή. Εσείς, ως οικοδεσπότης, δεν ευθύνεστε βέβαια για τις απόψεις των καλεσμένων συνομιλητών σας, αλλά ευθύνεστε για τη σωστή ενημέρωση και τον δημόσιο λόγο που παράγετε.    

Όσο για τον υπουργό, τον κ. Αλέκο Φλαμπουράρη, ειλικρινά δεν ξέρω τι να πω. Ολόκληρος υπουργός είναι. Δεν αισθάνεται καμία ευθύνη; 

Το τι σκέφτεται ο κ. Φλαμπουράρης δεν έχω δικαίωμα να το κρίνω, αλλά το τι ισχυρίζεται δημόσια ο έλληνας υπουργός Επικρατείας, έχω, νομίζω, πλήρες δικαίωμα. Μακάρι να είναι έτσι, πως απλώς δεν είμαι καλά ενημερωμένη και δεν κατάλαβα ακόμα ότι ο έλληνας υπουργός Επικρατείας ζήτησε επίσημα συγγνώμη από τις πολωνικές αρχές.

Η άποψή του κ. Φλαμπουράρη για τις πράξεις των Πολωνών στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο είναι τόσο «κουφή» -να μην το χαρακτηρίσω αλλιώς- που θα μπορούσε να προκαλεί μόνο λυπηρό ή ειρωνικό γέλιο. Αλλά τώρα είμαι σίγουρη, πια, πως όλες οι τέτοιου είδους δηλώσεις πρέπει να αντιμετωπίζονται με ανένδοτο τρόπο. Πολλές συνειδητές προσπάθειες υπήρχαν -και δυστυχώς θα υπάρξουν και στο μέλλον, υποθέτω- για τη διαστρέβλωση της Ιστορίας. Αλλά την ιστορική αλήθεια πολλές φορές τη διαστρεβλώνει και η έλλειψη επαρκούς γνώσης. Αυτή η έλλειψη όμως είναι εξ ίσου επικίνδυνη, διότι σε ευνοϊκές συνθήκες μπορεί να οδηγεί σε χειρότερα αποτελέσματα.  

Δεν κάνω εδώ μαθήματα Ιστορίας. Το αφήνω αυτή τη στιγμή στους ιστορικούς* – και για τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο έχουν γραφτεί τόσα και τόσα! Αλλά υπάρχει και η διά βίου μάθηςη. Μήπως σε αυτό το δημοφιλές ευρωπαϊκό πρόγραμμα χρειάζονται για μερικούς και τα μαθήματα της Ιστορίας αυτού του πολέμου;  Ή μήπως δεν είναι μόνο ζήτημα έλλειψης ιστορικών γνώσεων, αλλά και θέμα ιδεολογικών εμμονών και καταλοίπων; 

 

*Ενδεικτικά αναφέρω: Richard J. Evans, Το Γ’ Ράιχ στον Πόλεμο, Αλεξάνδρεια, μετάφραση: Ελένη Αστερίου, Αθήνα 2014, σσ. 3-105.

 
 
 

ΥΓ.  Συγγνώμη του έλληνα υπουργού Επικρατείας προσδοκά και η κοινότητα των Πολωνών που ζουν στην Ελλάδα. 

 

Μπεάτα Ζουλκιέβιτς (Beata Żółkiewicz)

Φιλόλογος, μεταφράστρια και δημοσιογράφος, από την Πολωνία, που ζει μόνιμα στην Ελλάδα.

4 σχολια

  • Τα δεινά της Ρουμανίας εξαιτίας της συμμαχίας της με τη ναζιστική Γερμανία ήταν πολλά. Η Ρουμανία απώλεσε και υπερβολικό αριθμό στρατιωτών και μεγάλο τμήμα του πληθυσμού δεινοπάθησε. Αλλά και μετέπειτα βασανίστηκε με ολοκληρωτικά καθεστώτα. Θα μου πείτε καλά να πάθει. Πράγματι ας πρόσεχε τις επιλογές της αλλά τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά όσο φαίνονται.

    Συνδεσμος σχολιου
    Θανάσης Τσιλιγγούδης Θανάσης Τσιλιγγούδης Παρασκευή, 27 Μαρτίου 2015 10:25
  • Ο πολωνικός λαος είναι ιδιαίτερα αγαπητός στους Έλληνες και υπέφερε και αυτός πολλά την τρομακτική περίοδο του ΒΠΠ. Ωστόσο η ζωή προχωράει, η ΕΕ είναι πλεον το κοινο μας σπίτι και ειναι σιγουρο οτι ατυχεστατες δηλώσεις, όπως αυτές του εν λόγω υπουργού, δεν εκπροσωπούν ολους τους Έλληνες.

    Συνδεσμος σχολιου
    Αβρραμ Τοσουνης Αβρραμ Τοσουνης Δευτέρα, 16 Μαρτίου 2015 19:23
  • Επιτέλους κάποιος το σχολίασε... Μπράβο σας κα. Μπεάτα !!! Είμαι σίγουρη ότι υπάρχουν αρκετοί άνθρωποι στο κόσμο (σε διαφορετικές κοινωνικοοικονομικές βαθμίδες) που χρειάζονται επείγοντος "μαθήματα ιστορίας".

    Συνδεσμος σχολιου
    Katerina_Grzybek Katerina_Grzybek Δευτέρα, 16 Μαρτίου 2015 19:18
  • Τι να περιμένεις να πει; Μια ελάχιστη φράση είναι, «Όλοι υποφέραμε, εκτός των Αυστριακών και των Πολωνών, που ήταν σύμμαχοι».και κατάφερε να κάνει τέσσερα χοντρά λάθη ή παραλείψεις:

    1. Υπήρχαν όντως σύμμαχοι των ναζί, που δεν υπέφεραν και δεν αναφέρονται: Ουγγαρία, Βουλγαρία, Ρουμανία κλπ που δεν υπέφεραν
    2. Οι Αυστριακοί δεν ήταν σύμμαχοι, αλλά -μετά το άνσλους- τμήμα του Ράιχ
    3. Υπήρχαν ουδέτερες χώρες, που επίσης δεν υπέφεραν (πολύ: Ιρλανδία, Ελβετία, Σουηδία, Πορτογαλία κλπ)
    4. Και φυσικά, η κορυφαία πατάτα: η Πολωνία σύμμαχος των ναζί! Από τον μέντορα του πρωθυπουργού, το δεξί του χέρι, τον υπουργό Επικρατείας.

    Αναρωτέμαι τι θα έλεγε ο κ. Φλαμπουράρης και όλη η κυβέρνησή του, αν ένας οποιοσδήποτε άλλος Ευρωπαίος υπουργός παρουσίαζε την Ελλάδα του Β΄Παγκόσμιου Πολέμου ως σύμμαχο των ναζί.

    Και βεβαίως, παρά το ότι έχουν περάσει τόσες μέρες, καμιά συγνώμη.

    Δημήτρης Φύσσας

    Συνδεσμος σχολιου
    Δημήτρης Φύσσας Δημήτρης Φύσσας Δευτέρα, 16 Μαρτίου 2015 17:37

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά