Παρασκευή, 05 Δεκεμβρίου 2014

Τα δικαιώματα από το Φέργκιουσον στη Νότια Αφρική

Κατηγορία Γνώμες
Γράφτηκε από τον  Δημοσιεύθηκε στο Γνώμες
Διαδηλώτρια τον περασμένο Αύγουστο στο Φέργκιουσον. Οι συγκρούσεις με την αστυνομία συνεχίζονται ακόμα. Διαδηλώτρια τον περασμένο Αύγουστο στο Φέργκιουσον. Οι συγκρούσεις με την αστυνομία συνεχίζονται ακόμα. Loavesofbread

Ο αστυνομικός αυταρχισμός στο Φέργκιουσον της Αμερικής και η, στην ουσία, φυλετική εξέγερση των μαύρων της περιοχής, την οποία πυροδότησε ο αστυνομικός αυταρχισμός, κλονίζει την πίστη στη χώρα όπου η θεσμοθέτηση της προστασίας των ατομικών δικαιωμάτων ήταν πρότυπο προς μίμηση – ιδίως από κοινωνίες που είχαν ζήσει τον πιο άγριο ρατσισμό, όπως η Νότια Αφρική.

Στο μικρό προάστιο του Σεντ Λούις, το Φέργκιουσον, εξελίσσεται μια εν πολλοίς φυλετική εξέγερση των Αφροαμερικανών κατοίκων ενάντια στην αστυνομική βία. Είναι η συνέχεια της μακράς ιστορίας φυλετικών εξεγέρσεων στην Αμερική, που, είναι αλήθεια, γίνονται όλο και πιο σποραδικά απ’ ό,τι τη δεκαετία του 1960 – όπως πολύ σπάνια πια κατεβαίνουν στους δρόμους και τα κινήματα για τα ατομικά δικαιώματα. Οι διαδηλώσεις στο Φέργκιουσον, όμως, είναι οι μαζικότερες από το 1991, οπότε και στο Λος Άντζελες, αστυνομικοί ξυλοκόπησαν τον αφροαμερικανό Ρόντνεϊ Κινγκ για «μη συμμόρφωση».

Τον περασμένο Αύγουστο, στο Φέργκιουσον, μια υποβαθμισμένη περιοχή με κατοίκους κυρίως μαύρους εργάτες, ο Μάικλ Μπράουν τραυματίστηκε θανάσιμα από τον αστυνομικό Ντάρεν Ουίλσον, ο οποίος τον πυροβόλησε όταν αρνήθηκε να συμμορφωθεί στην εντολή του να μείνει ακίνητος. Οι λεπτομέρειες έχουν ήδη αναφερθεί στα ΜΜΕ.

Η περίπτωση του Φέργκιουσον είναι ενδιαφέρουσα, όχι μόνο επειδή έχει πολλές ομοιότητες με τις διαδηλώσεις του Σοβέτο, το 1976 στη Νότιο Αφρική του απαρτχάιντ. Αυτό που έχει ιδιαίτερη σημασία είναι ότι η Νότιος Αφρική και οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι δυο χώρες που έζησαν έντονα τον θεσμοθετημένο διαχωρισμό και τον ρατσισμό μαύρων και λευκών. Το ερώτημα που τίθεται εν προκειμένω είναι κατά πόσον αυτή τη μετα-απαρτχάιντ εποχή, όπου τα ατομικά δικαιώματα θεσμικά έχουν διεκδικηθεί και η προστασία τους έχει θεσμοθετηθεί, τα τραύματα του ρατσισμού έχουν όντως επουλωθεί. Δεν μπορεί ασφαλώς να απαντήσει κανείς αφοριστικά. Μια βασική διαφορά όμως είναι η χρονική απόσταση: ο νόμος των ατομικών δικαιωμάτων στις Ηνωμένες Πολιτείες ψηφίστηκε το 1964, ενώ το καθεστώς του απαρτχάιντ στη Νότια Αφρική έπεσε μόλις στα τέλη της δεκαετίας του 1980.

Τη σφαίρα του Ντάρεν Ουίλσον στον Μαικλ Μπράουν την ένιωσε έντονα μεγάλο μέρος των πολιτών που καλύπτονται από τις επιδιώξεις του Ουράνιου Τόξου της Νοτίου Αφρικής. Στις πρόσφατες εκλογές του Μαΐου 2014, μολονότι το Αφρικανικό Κογκρέσο κέρδισε, δεν αποφεύχθηκαν οι κλυδωνισμοί όταν ο αρχηγός της νεολαίας του κόμματος, Τζούλιους Μαλέμα, υποστήριξε ότι δεν έχει αλλάξει ουσιαστικά τίποτα στην χώρα του και ότι μεγάλο μέρος του πλούτου παραμένει στα χέρια των λευκών. Παρ’ ότι ο λόγος του Μαλέμα περιέχει ισχυρά ψήγματα λαϊκισμού, ορισμένα πράγματα όντως δεν έχουν αλλάξει. Πολλοί είναι οι μαύροι που παραμένουν αποκλεισμένοι από τη διανομή του πλούτου. όχι μόνο από τη λευκή ιδιοκτησία αλλά και από μια νέα μικρή ελίτ μαύρων επιχειρηματιών. Ο δυνάμει επόμενος πρόεδρος της χώρας, Συρίλ Ραμαφόζα, χρησιμοποιεί τη ρητορική και το στυλ του Μπάρακ Ομπάμα σε ένα εντελώς διαφορετικό και ετερόκλητο ακροατήριο από το ακροατήριο του αμερικανού προέδρου.

Το Φέργκιουσον έχει κοινά στοιχεία με τη Μαρικάνα, την περιοχή της Νοτίου Αφρικής όπου 34 ανθρακωρύχοι οι οποίοι, πριν από περίπου ένα χρόνο, απήργησαν διεκδικώντας καλύτερες συνθήκες εργασίας, πυροβολήθηκαν από τα όργανα της τάξης με αποτέλεσμα πολλούς νεκρούς. Το κοινό σημείο έχει να κάνει με την εργατική τάξη των Αφροαμερικανών της Αμερικής και των μαύρων της Νότιας Αφρικής. Και στις δυο χώρες, οι μαύροι εργάτες νιώθουν ότι η ζωή τους είναι αναλώσιμη για το σύστημα. Πολλοί Νοτιοαφρικανοί, βλέπουν τους εαυτούς τους στην απογοήτευση της μαύρης εργατικής τάξης στην Αμερική. Η λεγόμενη «αφροαισιοδοξία» της δεκαετίας του 2000 για την αναδυόμενη δύναμη της Αφρικής, με την αναδυόμενη μεσαία τάξη, έχει δώσει τη θέση της σε έναν σκεπτικισμό. Πολλοί Αφρικανοί θεωρούν ήδη ότι το «πρότυπο» δυτικό σύστημα, δηλαδή το αμερικανικό, παράγει αδικίες. Εκτιμάται ότι η απονομή δικαιοσύνης στην Αμερική είναι μεροληπτική απέναντι στους μαύρους, ενώ η περίπτωση της Φλόριντα, όπου ο αστυνομικός Ζίμερμαν (που σκότωσε τον αφροαμερικανό μαθητή, Τράιον Μάρτιν, για να πέσει στη συνέχεια στα μαλακά) χρησιμοποιείται συχνά από ΜΜΕ στην Αφρική ως παράδειγμα ότι η δικαιοσύνη δεν επικρατεί εν τέλει ούτε καν στις ΗΠΑ.

Η περίπτωση του Φέργκιουσον δείχνει τη διαρκώς μειούμενη επιρροή της Αμερικής στον υπόλοιπο κόσμο, και ιδιαίτερα στην Αφρική. Η κατά τον Τζόζεφ Ναΐ, «μαλακή δύναμη» μοιάζει να μην μπορεί να ανταποκριθεί στις προσδοκίες των κολασμένων ιδίως στα καθεστώτα διακρίσεων της Αφρικής, το πολιτιστικό και κοινωνικό παράδειγμα των ΗΠΑ ξεθωριάζει στα μάτια των απλών πολιτών, και όχι μόνο. Συμπληρώνονται άλλωστε 50 χρόνια από το 1964 και το νόμο των ατομικών δικαιωμάτων χωρίς η προεδρία Ομπάμα, παρά τις αναμφίβολα καλές της προθέσεις, δεν κατάφερε να κεφαλαιοποιήσει το κλίμα ευφορίας που επικράτησε μετά την εκλογή του, την εκλογή του πρώτου αφροαμερικανού προέδρου στην ιστορία της Αμερικής.

Ποιος ξέρει. Ίσως η μάχη των δικαιωμάτων γίνει αποτελεσματικότερα μετά την εκλογή της πρώτης γυναίκας προέδρου, μετά το 2016. Εάν και εφ’ όσον, φυσικά.

Ιωάννης Μαντζίκος

Υποψήφιος διδάκτορας Διεθνών Σχέσεων με ειδίκευση στις αφρικανικές υποθέσεις. Σε λίγο κυκλοφορεί το βιβλίο του, Al Qaeda: The Transformation of Terrorism in the Middle East and North Africa (PSI Guides to Terrorists, Insurgents, and Armed Groups) (με τον Denise N. Baken)

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά