Σάββατο, 14 Ιουνίου 2014

Προεδρία χαμηλών πτήσεων

Κατηγορία Γνώμες
Γράφτηκε από τον 
Η πρώτη σελίδα της γερμανικής εφημερίδας «Frankfurter Allgemeine», φύλλο της 31/12/2013, που τιτλοφορεί το βασικό πρωτοσέλιδο σχόλιό της για την ελληνική Προεδρία: «Kalimera, kalinichta». Το σχόλιο συνοδεύεται από το «Συμπόσιο του Πλάτωνα», στην αναπαράσταση του Γερμανού ζωγράφου Άνσελμ Φόυερμπαχ. Η πρώτη σελίδα της γερμανικής εφημερίδας «Frankfurter Allgemeine», φύλλο της 31/12/2013, που τιτλοφορεί το βασικό πρωτοσέλιδο σχόλιό της για την ελληνική Προεδρία: «Kalimera, kalinichta». Το σχόλιο συνοδεύεται από το «Συμπόσιο του Πλάτωνα», στην αναπαράσταση του Γερμανού ζωγράφου Άνσελμ Φόυερμπαχ. Αρχείο The Books’ Journal

Η ελληνική Προεδρία στην Ευρωπαϊκή Ένωση τελειώνει. Είναι θετικός ο απολογισμός; Χάθηκαν ευκαιρίες; Μπορούσαμε να είμαστε αποτελεσματικότεροι. Γιατί η σύγκριση με την Προεδρία του 2003 είναι οδυνηρή – και δεν φταίει γι’ αυτό μόνο η αρνητική συγκυρία;

Η Ελληνική Προεδρία μετρά πλέον και επίσημα ημέρες μέχρι να ολοκληρωθεί και τα κλειδιά να παραδοθούν στην Ιταλία. Δεν ξέρω αν μας επιφυλάσσει κάποιο θεαματικό φινάλε (κυρίως σε επίπεδο εντυπώσεων, γιατί σε επίπεδο πολιτικής δεν υπάρχει ο απαιτούμενος χρόνος ώστε να αλλάξουν δραματικά  τα πράγματα), αυτό που ξέρω όμως είναι ότι αποδείχτηκε μία Προεδρία χαμηλών πτήσεων. Αν και ξεκίνησε δυναμικά με υψηλές διακηρυκτικές προσδοκίες και επικοινωνιακό βομβαρδισμό με τις τελετές εγκαινίων, κατέγραψε, ακόμη και επικοινωνιακά, μία γεωμετρικά φθίνουσα πορεία.

Βέβαια, δεν πρέπει να ξεχνάμε την πυκνότητα των γεγονότων της χρονικής αυτής περιόδου: ευρωπαϊκές εκλογές, κρίση στην Ουκρανία, παρατεταμένο προεκλογικό κλίμα στην Ελλάδα, αλλά  και το πλαίσιο μέσα στο οποίο κινούνται όλες πλέον οι Προεδρίες μετά το ψαλίδισμα των αρμοδιοτήτων του θεσμού από τη Συνθήκη της Λισσαβώνας.

Οι δικαιολογίες όμως τελειώνουν κάπου εκεί. Και σε παλαιότερες Προεδρίες η χρονική συγκυρία και η πολυπλοκότητα των γεγονότων δεν ευνοούσε την Ελλάδα, το αντίθετο θα έλεγα, όταν για παράδειγμα η πλέον επιτυχημένη Ελληνική Προεδρία, αυτή του 2003, είχε να αντιμετωπίσει την επέμβαση στο Ιράκ και το διαχωρισμό της Ευρώπης σε «παλιά» και «νέα». Και όμως, η Προεδρία εκείνη κατάφερε όχι μόνο να κρατήσει, στο βαθμό που αυτό ήταν εφικτό, την Ε.Ε. ενωμένη στο δύσκολο θέμα του Ιράκ, αλλά και γενικότερα στον πόλεμο με την τρομοκρατία, ενώ παράλληλα προώθησε μία σειρά πρωτοβουλιών, και θεσμικών και πολιτικών, κάποιες με αμιγώς εθνικό ενδιαφέρον φυσικά, με πιο χαρακτηριστική βέβαια την agenda της Θεσσαλονίκης για τα Βαλκάνια.

Είναι λογικό να μη θεωρεί κανείς συγκρίσιμες τις δύο Προεδρίες, ξεκινώντας από την πλέον εξόφθαλμη παραδοχή πως το 2003 η Ελλάδα βρισκόταν στην ευρωπαϊκή ακμή της, ούσα στον στενό πυρήνα της Ε.Ε., επηρεάζοντας μάλιστα με τις θέσεις της και σημαντικές αποφάσεις της Ένωσης, ενώ το 2014 προσπαθεί δειλά δειλά να βγει από την κρίση και να αναζητήσει μία κάποια κανονικότητα στη γενικότερη συμπεριφορά της ως κράτος-μέλος της Ε.Ε.  Εκτός από λογικό, είναι όμως και βολικό να μείνουμε σε μία τέτοια ερμηνεία και να μην αναζητήσουμε άλλες πλευρές αυτής της χαμηλής πτήσης.

Δύο είναι οι βασικές συνειδητοποιήσεις που πρέπει να τονιστούν. Η πρώτη αφορά το μυστικό της επιτυχίας του 2003 και την αιτία, όπως φαίνεται, της χαμηλής πτήσης του 2014. Η προετοιμασία. Μία επιτυχημένη Προεδρία, όπως και μία επιτυχημένη διακυβέρνηση, ένας επιτυχημένος χειρισμός, μία κερδοφόρα διαπραγμάτευση ή ένας στρατηγικός σχεδιασμός στηρίζονται στη μεθοδική και μακροχρόνια προετοιμασία σε όλα τα επίπεδα. Αυτό ήταν το μυστικό της Προεδρίας του 2003, η οποία δεν ήταν τίποτε άλλο από την κορύφωση μίας συγκροτημένης στρατηγικής για την αναβάθμιση του ρόλου της Ελλάδας στην αρχιτεκτονική της Ε.Ε.

Η προετοιμασία, και στο εξωτερικό αλλά και στο εσωτερικό, ήταν το βασικό στοιχείο που έλειψε από την Προεδρία που σε λίγες μέρες μας αποχαιρετά. Όταν αναφέρομαι δε σε προετοιμασία, δεν εννοώ μόνο την αξιοποίηση της δημοσιοΰπαλληλίας των εμπλεκόμενων φορέων, αλλά την κινητοποίηση και την εμπλοκή στη διαδικασία της Προεδρίας μίας σειράς φορέων που μπορούν να συνεισφέρουν, πριν, κατά τη διάρκεια, αλλά και μετά την Προεδρία, όπως είναι η κοινωνία των πολιτών, τα ερευνητικά ιδρύματα, τα Πανεπιστήμια, οι επιστημονικές ενώσεις κ.λπ. Η αδυναμία αξιοποίησης αυτού του δυναμικού εξασθένησε σε σημαντικό βαθμό τις δυνατότητες η Προεδρία να κινηθεί έξω από το στενό της κάδρο.

Το δεύτερο στοιχείο είναι ο βολικός εγκλωβισμός στο στενό και ψαλιδισμένο μετά τη Λισσαβώνα πλαίσιο δράσης του θεσμού. Τείνει να γίνει προβλέψιμο πλέον, αλλά στην Ε.Ε. ισχύει σε σημαντικό βαθμό το ρητό «ο άνθρωπος κάνει τη θέση και όχι η θέση τον άνθρωπο». Πολλές θέσεις στην Ε.Ε. έχουν περιορισμένες αρμοδιότητες, αλλά δεν είναι λίγες οι φορές που οι άνθρωποι οι οποίοι τις καταλαμβάνουν επεκτείνουν με τον δικό τους τρόπο το πεδίο δράσης τους. Είναι περιττό να τονίσουμε τις διαφορές ανάμεσα στον Ζαν Ντελόρ και τον Ρομάνο Πρόντι με τον Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο ή να σταθούμε στην πλέον χαρακτηριστική περίπτωση της αυτοεκπληρούμενης προφητείας, τη θητεία του Ξαβιέ Σολάνα ως Ύπατου Εκπροσώπου για την Εξωτερική Πολιτική και την Ασφάλεια.

Αυτή η Προεδρία ήρθε και φεύγει. Το μόνο πράγμα στο εσωτερικό που θα έχουμε να θυμόμαστε, εκτός από την τελετή έναρξης, είναι το ζήτημα των μεταλλαγμένων. Στο εξωτερικό θεωρείται μία επιτυχημένη διεκπεραιωτική Προεδρία που δεν δημιούργησε κάποιο μεγάλο πρόβλημα στην Ε.Ε. και πήγε μερικά βηματάκια παραπέρα τα θέματα που της είχαν παραδοθεί από τη Λιθουανία – αλλά ώς εκεί.  Αυτό που πρέπει να μας μένει δεν είναι η γκρίνια για μία Προεδρία της κρίσης, η οποία –ας μη γελιόμαστε– είναι αντίστοιχη της λειτουργίας μας εντός της Ε.Ε. τα τελευταία χρόνια, αλλά η συνειδητοποίηση πως και η Προεδρία, η ευκαιρία που είχαν κάποτε τα μικρομεσαία κράτη της Ε.Ε. για να αφήσουν το στίγμα τους στην Ένωση, δεν είναι πλέον αρκετή. Σήμερα, περισσότερο από κάθε άλλη φορά,  η Ελλάδα χρειάζεται να προσδιορίσει τη θέση της στο σύστημα της Ε.Ε. και να καθορίσει την εξομάλυνση των θεσμών της και γενικότερα της λειτουργίας της ως κράτους, σε σημαντικό βαθμό, μέσα από μία συγκροτημένη στρατηγική που θα τη φέρει ξανά σε θέση πρωταγωνιστή. Διαφορετικά, τα χρόνια που έρχονται, θα αρκεστούμε σε πολλές χαμηλές πτήσεις τα χρόνια που έρχονται. 

Τριαντάφυλλος Καρατράντος

Διεθνολόγος με ειδικότητα στα θέματα ασφάλειας και καθηγητής στη Σχολή Εθνικής Ασφάλειας. Πρόσφατα κυκλοφόρησε το βιβλίο του Πριν το Μνημόνιο δεν έβλεπες.

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία:
Είναι σαν και μας Ο Χάμπερμας υποψήφιος;

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά