Τετάρτη, 11 Ιουνίου 2014

Πώς καταλύεις μία δημοκρατία

Κατηγορία Γνώμες
Γράφτηκε από τον 
Αφίσα της Χρυσής Αυγής, με εθνικιστικό σύνθημα και σύμβολα που ανακαλούν αντίστοιχες αναπαραστάσεις και συμβολισμούς του φασισμού. Αφίσα της Χρυσής Αυγής, με εθνικιστικό σύνθημα και σύμβολα που ανακαλούν αντίστοιχες αναπαραστάσεις και συμβολισμούς του φασισμού. Αρχείο The Books' Journal

Ίσως το μόνο κόμμα που δεν θα είχε πρόβλημα να δεχτεί ότι απώτερος στόχος του είναι η κατάλυση της δημοκρατίας είναι η Χρυσή Αυγή. Υπάρχουν βέβαια και κόμματα που είναι βασισμένα στην ιδεολογία του κομμουνισμού και άρα, θεωρητικά, έχουν επίσης στόχο την κατάλυση της δημοκρατίας (για να υπηρετήσουν τα συμφέροντα της εργατικής τάξης). Κάποια από αυτά όμως δεν θα καταφέρουν να έχουν ποτέ αρκετή εξουσία -ΚΚΕ- και άλλα πρέπει να αποκηρύξουν τον κομμουνισμό ώστε να αποκτήσουν την περισσότερη εξουσία που ονειρεύονται - ΣΥΡΙΖΑ. Επομένως, το μόνο κόμμα που είναι πραγματικά «εκτός του συνταγματικού τόξου», όπως επανειλημμένα λένε οι πολιτικοί, είναι το κόμμα της Χρυσής Αυγής. Αυτό δεn διαφαίνεται μόνο με βάση την ιδεολογία του, αλλά και με βάση τις μεθοδεύσεις του.

Η πρώτη βασική μεθόδευση που εφαρμόζει και πλήττει το δημοκρατικό πολίτευμα είναι η στρατηγική της πόλωσης. Η Χρυσή Αυγή προσπαθεί συστηματικά να κατασκευάσει αποδιοπομπαίους τράγους για τα προβλήματα του ελληνικού λαού αποβλέποντας στο διχασμό του. Ο τρεις βασικοί αποδιοπομπαίοι τράγοι είναι οι μετανάστες, οι αριστεροί και οι πολιτικοί. Η απόδοση ευθυνών σε κάθε μία από τις τρεις κατηγορίες είναι μία αμφιλεγόμενη πρακτική με φανατικούς οπαδούς, αλλά και φανατικούς εχθρούς. Η τελευταία κατηγορία, των πολιτικών, μάλιστα, φαίνεται να δουλεύει καλύτερα ως αποδιοπομπαίος τράγος, γι' αυτό αποτελεί πια τον βασικό στόχο της Χρυσής Αυγής. Ο λαός δείχνει ότι ακολουθεί κατά πόδας αυτή τη ρητορική παρά την εγκληματική δράση της Χρυσής Αυγής, πτυχές της οποίας αποκαλύπτονται καθημερινά. Αντί να αποδυναμώνεται η επιρροή της στο λαό, αντιθέτως ενδυναμώνεται.

Το γεγονός αυτό οφείλεται στη γνωστή κοινωνιοψυχολογική επίδραση της πόλωσης των στάσεων (attitude polarization) που ακολουθεί την παροχή ενδείξεων για οποιοδήποτε φορτισμένο συναισθηματικά φαινόμενο. Μετά από την παροχή πληροφοριών πάνω σε συναισθηματικά φορτισμένα θέματα οι στάσεις γίνονται πιο ακραίες. Μετά δηλαδή από κάθε ρεπορτάζ, η κάθε πλευρά εστιάζει στις πληροφορίες που είναι συμβατές με την προϋπάρχουσα στάση της (φαινόμενο γνωστό και ως μεροληψία επιβεβαίωσης - confirmation bias), σε βαθμό που οι πολίτες οι οποίοι είναι προσκείμενοι στη Χρυσή Αυγή, να βλέπουν τις πολεμοχαρείς εκδηλώσεις των στελεχών της ως δείγμα τάξης, ασφάλειας και πατριωτισμού. Οι υπόλοιποι βέβαια παρατηρούν απλά τη δράση μίας εγκληματικής οργάνωσης. Οι στάσεις και από τις δύο πλευρές γίνονται ολοένα και πιο ακραίες. Θα μου πείτε, οι άνθρωποι που βλέπουν βίντεο με τη Χρυσή Αυγή και διαμορφώνουν καλή άποψη για εκείνη είναι εξαιρέσεις. Όντως είναι: για την ακρίβεια είναι ένας στους δέκα. Αν το ποσοστό αυτό των… εξαιρέσεων ανεβεί κι άλλο, τα πράγματα θα είναι αρκετά επικίνδυνα για τον τόπο. Άλλωστε στόχος της Χρυσής Αυγής δεν είναι να ανέλθει δημοκρατικά, στόχος είναι να καταλύσει τη δημοκρατία. Για αυτό το σκοπό αρκεί μία μικρή αλλά φανατισμένη μειοψηφία. Αυτή ακριβώς θέλει να θεμελιώσει η Χρυσή Αυγή μέσω της επιλογής συναισθηματικά φορτισμένων θεμάτων όπως αυτά των ευθυνών των πολιτικών, των αριστερών και των μεταναστών - και της πόλωσης που αυτά τα θέματα επιφέρουν.

Η δεύτερη μεθόδευση της Χρυσής Αυγής είναι η απευαισθητοποίηση. Αυτή η μεθόδευση εφαρμόστηκε συστηματικά από τους ναζί, οι οποίοι εξανάγκαζαν τα παιδιά να σκοτώνουν μικρά ζώα με στόχο τη σταδιακή απευαισθητοποίησή τους και την καταπολέμηση των όποιων δισταγμών τους στο φόνο αθώων ανθρώπων. Η Χρυσή Αυγή εφαρμόζει αντίστοιχες πρακτικές - πού να τις έμαθε άραγε; Σχεδόν δημοσίως πια κυνηγά τους μετανάστες σε βαθμό που το κοινό της να το έχει αποδεχτεί. Τα μέλη της προπηλακίζουν δημόσια τους βουλευτές ακόμα και εντός της κεντρικής αίθουσας της Βουλής. Κεντρικό της στέλεχος δεν δίστασε να προπηλακίσει μάλιστα σαφώς πιο αδύναμη σωματικά -γιατί ψυχικά είναι σαφώς πιο δυνατή- γυναίκα βουλευτή του ΚΚΕ, σε τηλεοπτικό πάνελ. Οι εικόνες πια δεν ξενίζουν, έχουν γίνει καθημερινότητα. Η Χρυσή Αυγή παραμένει ζωντανή στη Βουλή, ενώ ήρθε τρίτο κόμμα στις ευρωεκλογές. Ο κόσμος δεν συγκινείται και ο δρόμος έχει ανοίξει ακόμη και για την αποδοχή του θανάτου των «εχθρών» - μεταναστών, αριστερών ή πολιτικών.

Ίσως δεν έχουμε φτάσει ακόμη σε αυτό το σημείο: το μόνο που δεν έγινε αποδεκτό ήταν ο θάνατος του, κατά πολλούς «αριστερού», Παύλου Φύσσα - αν και πρέπει να σεβαστούμε ότι ο ίδιος δεν φαίνεται να αυτοπροσδιοριζόταν ως αριστερός. Ευτυχώς, η ελληνική κοινωνία έχει ακόμα ισχυρά αντανακλαστικά στο θάνατο ενός ανθρώπου. Η ζωή ενός ανθρώπου είναι πάνω από πολιτικές σκοπιμότητες. Ή μήπως όχι; Η αλήθεια είναι ο θάνατος Φύσσα ήταν μια καταδικαστέα ενέργεια. Όμως οι θάνατοι των Φουντούλη και Καπελώνη, που ήταν επίσης μια καταδικαστέα ενέργεια, έγιναν άμεσο αντικείμενο πολιτικής συζήτησης από τους δήθεν δημοκράτες πολιτικούς της αντιπάλους. Ενώ στη μία περίπτωση, η ρητορική έλαβε τη μορφή: «Ο θάνατος του Φύσσα είναι καταδικαστέος - κυνηγήστε τη Χρυσή Αυγή», στην άλλη περίπτωση ήταν της μορφής: «Οι θάνατοι Φουντούλη-Καπελώνη είναι καταδικαστέοι - αλλά μην τυχόν ωφεληθεί η Χρυσή Αυγή από αυτούς». Αρκεί να ανατρέξετε στα δημοσιογραφικά άρθρα της περιόδου εκείνης για να δείτε το επίπεδο της πολιτικής εκμετάλλευσης που έγινε υπέρ ή κατά της Χρυσής Αυγής, δίχως ο λαός να προλάβει να κάνει μία παύση και να κρατήσει ενός λεπτού σιγή στη μνήμη των νεκρών. Κακά τα ψέματα. Ο λαός έχει ήδη απευαισθητοποιηθεί στο θάνατο ανθρώπων και είναι σαφώς τυφλωμένος από τις πολωμένες στάσεις του. Ο θάνατος ενός ανθρώπου γίνεται μέσο πια για την εξυπηρέτηση πολιτικών σκοπιμοτήτων και η ελληνική κοινωνία δείχνει να το αποδέχεται.

Η τρίτη μεθόδευση της Χρυσής Αυγής είναι η απονομιμοποίηση του καθεστώτος. Η Χρυσή Αυγή μιλάει για κλεπτοκρατία, για χούντα, για κατοχή. Η ρητορική της δεν είναι πρωτόγνωρη. Γνωστά από παλιότερα τα συνθήματα που ακούγονται με ευθύνη της Αριστεράς: «Να καεί το μπουρδέλο η Βουλή», «Να φύγει η χούντα της κυβέρνησης», «Στόχος η ανατροπή». Σε συνδυασμό όμως με την ισχυρή πόλωση των αντίρροπων στάσεων απέναντί της και την ισχυρή απευαισθητοποίηση που έχει ήδη πετύχει, η Χρυσή Αυγή αναδεικνύεται αβίαστα ο κυρίαρχος αντισυστημικός πόλος της κοινωνίας. Οι υπόλοιπες δήθεν αντισυστημικές δυνάμεις -γατάκια, θα έλεγαν κάποιοι Χρυσαυγίτες- απλά ενδυναμώνουν την απονομιμοποιητική ρητορική της, δίχως να καρπώνονται τα οφέλη που θα επιθυμούσαν. Ακόμη χειρότερα, μάλιστα, ζημιώνουν το πολίτευμα σε βάρος όλων των δημοκρατικών δυνάμεων. Όταν θα έρθει η ώρα της Χρυσής Αυγής στην εξουσία, θα υπάρχει πραγματικά κόσμος που θα πιστεύει ότι είναι καλύτερη η «δημοκρατία της Χρυσής Αυγής» από τη «χούντα ΝΔ-ΠΑΣΟΚ». Όλα πια θα έχουν ισοπεδωθεί.

Υπάρχουν άραγε λύσεις για την ανακοπή της πορείας της Χρυσής Αυγής; Οι τρεις προαναφερθείσες διαστάσεις της πόλωσης, της απευαισθητοποίησης και της απονομιμοποίησης καταδεικνύουν ευθύνες σε όλο το πολιτικό φάσμα αλλά και την ανάγκη πραγματοποίησης προσεκτικών χειρισμών.

Η αλήθεια είναι ότι έχω προσωπικά προσπαθήσει να μετριάσω την πόλωση στο παρελθόν μετά το θάνατο Φύσσα (βλέπε εδώεδώεδώ και εδώ), αλλά δεν είχα επιτυχία να δημοσιευτώ όταν προσπάθησα να κάνω το ίδιο μετά τους θανάτους των Φουντούλη και Καπελώνη (με εξαίρεση εδώ). Κανείς δεν ήθελε να ακούσει ότι ο βασικός εχθρός δεν είναι η Χρυσή Αυγή, αλλά ο φασισμός. Όσο πολώνεται το κλίμα, ακόμη κι ενάντια στη Χρυσή Αυγή, δεν κερδίζει η δημοκρατία. Αντίθετα, κερδίζει ο φασισμός. Βλέπετε ήδη τον τρόπο με τον οποίο η συζήτηση για τη Χρυσή Αυγή ανέδειξε τη θεωρία των δύο άκρων, έκανε πάλι επίκαιρο τον αντικομμουνισμό (κυρίως με τη συνδρομή του Άδωνι Γεωργιάδη) και εξακολουθεί να διχάζει και να πολώνει. Είναι πραγματικά δύσκολη η καταπολέμηση της πόλωσης. Η συνδρομή των μέσων ενημέρωσης και των διανοουμένων της χώρας είναι μάλιστα προς τη λάθος κατεύθυνση, αφού υιοθετεί μία μονόπλευρη ρητορική κατά της Χρυσής Αυγής αναπαράγοντας και προωθώντας την πόλωση.

Σε ό,τι αφορά την απευαισθητοποίηση τα πράγματα είναι ακόμη πιο δύσκολα. Μόνο όταν ο φασισμός στραφεί ενάντια και στους υποστηρικτές του, θα συγκινηθούν οι θιασώτες της βίας, της χούντας και του φασισμού. Τότε όμως θα είναι αργά. Ζούμε σε μία περίοδο που όλοι θεωρούνται κλέφτες και όλοι πρέπει να κλειστούν στη φυλακή. Ο κόσμος δεν κάθεται να αναλογιστεί ποιες είναι οι πραγματικές ευθύνες του καθενός. Ακόμη και στη γνωστή περίπτωση Τσοχατζόπουλου, ο πρώην υπουργός δέχτηκε τη μέγιστη των ποινών και πάλι κάποιοι είπαν: έτσι εύκολα θα την σκαπουλάρει; Δεν υπάρχει μέτρο. Ο κόσμος θέλει αίμα για να ικανοποιηθεί. Αυτό οφείλεται στην απευαισθητοποίηση που έχει επέλθει. Χρειάζεται φοβερή αντίσταση από τη νομοθετική, την εκτελεστική και τη δικαστική εξουσία, οι οποίες συχνά αδυνατούν να ανακόψουν τη σαρωτική ορμή του λαού. Μάλιστα πολλοί, με πρώτα τα ΜΜΕ, επιλέγουν να χαϊδεύουν τα αυτιά του λαού. Ποιος τολμά να αντισταθεί στη ρήση: «Είναι όλοι τους κλέφτες»; Ελάχιστοι. Μην εκπλησσόμαστε λοιπόν που αιχμή του δόρατος αυτών των θέσεων, πλέον, είναι η Χρυσή Αυγή. Οι οπαδοί της ονειρεύονται τη μέρα που θα βγουν κρεμάλες έξω από τη Βουλή και οι εκπρόσωποι της δημοκρατίας θα κρεμαστούν για τα δεινά του τόπου. Μετά θα έρθει η σειρά των κομμουνιστών, των μεταναστών, των ομοφυλόφιλων, των δημοσιογράφων…. Η λίστα είναι ατελείωτη.

Ίσως το πιο πρόσφορο έδαφος για την καταπολέμηση της Χρυσής Αυγής βρεθεί στο πεδίο της απονομιμοποίησης. Η Αριστερά έχει ιστορικό ρόλο να κάνει στροφή 180 μοιρών από τη ρητορική της. Δεν μπορεί η ίδια να καταπολεμήσει ευθέως τη Χρυσή Αυγή -αυτό θα ήταν λάθος, γιατί θα ενδυνάμωνε το ισχυρό δίπολο Ακροδεξιάς και Ακροαριστεράς- αλλά έχει χρέος να ενδυναμώσει την αξία των δημοκρατικών θεσμών και να παύσει την ατέρμονη καταγγελτική ρητορική της. Η τελική ευθύνη της καταπολέμησης της Χρυσής Αυγής, ωστόσο, κατά βάσιν ανήκει στη συντηρητική παράταξη η οποία πρέπει να απεμπλακεί από τον αντικομμουνιστικό της λόγο και τους ακροδεξιούς της θύλακες. Με ψυχραιμία και ενδυνάμωση των θεσμών, καθώς και με τη στήριξη των λοιπών δημοκρατικών δυνάμεων, πρέπει να επαναφέρει την εμπιστοσύνη των πολιτών στη δημοκρατία.

Η δημοκρατία τελικά θα επιβιώσει - ελπίζω. Αλλά χρειάζεται τη συνδρομή και τη συνεργασία όλων των δημοκρατικών δυνάμεων ώστε

 

1) να μετριαστεί η πόλωση,

2) να απ-αναισθητοποιηθούν οι Έλληνες και

3) να ισχυροποιηθεί η εμπιστοσύνη στους θεσμούς και στη νομιμότητα.

 

Η ευθύνη μάς βαραίνει όλους.

Αλέξιος Αρβανίτης

Διδάκτωρ κοινωνικής ψυχολογίας. Διδάσκει στο τμήμα ψυχολογίας του Οικονομικού Κολλεγίου Αθηνών (BCA), στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα κατάρτισης στις διαπραγματεύσεις του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών και στο τμήμα ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία:
H κυρία Μάνια High Noon: η αρχή του τέλους...

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά