Τετάρτη, 28 Μαΐου 2014

Περί «δυσαρμονίας»

Κατηγορία Γνώμες
Γράφτηκε από τον 
27/5/2014. O πρόεδρος της Δημοκρατίας Κάρολος Παπούλιας υποδέχεται στο προεδρικό μέγαρο τον πρόεδρο του ΣΥΡΙΖΑ, Αλέξη Τσίπρα, ο οποίος ζήτησε την επίσπευση των εθνικών εκλογών. 27/5/2014. O πρόεδρος της Δημοκρατίας Κάρολος Παπούλιας υποδέχεται στο προεδρικό μέγαρο τον πρόεδρο του ΣΥΡΙΖΑ, Αλέξη Τσίπρα, ο οποίος ζήτησε την επίσπευση των εθνικών εκλογών.

Δεν μπορώ – έχω βαρεθεί την εκάστοτε αντιπολίτευση να ζητά με κάθε ευκαιρία εκλογές. Και αν το γράφω τώρα για το ΣΥΡΙΖΑ, προφανώς η κριτική ισχύει και για το ΠΑΣΟΚ πριν το 2009, τη Νέα Δημοκρατία πριν το 2004 κ.λπ. Η εκάστοτε αντιπολίτευση επικαλείται ότι αυτή εκπροσωπεί το λαό καλύτερα από την εκλεγμένη κυβέρνηση (για την ακρίβεια, από την κυβέρνηση που υποστηρίζεται από την εκλεγμένη Βουλή) και ζητεί εκλογές για να το επιβεβαιώσει. Ωραίο και δημοκρατικό φαίνεται αυτό, όμως, δεν είναι τέτοιο το πολίτευμά μας.

Τι «τέτοιο»; Δεν είναι ένα πολίτευμα στο οποίο παρέχεται η δυνατότητα στο εκλογικό σώμα να ανακαλεί τους βουλευτές που έχει εκλέξει. Όπως και στις περισσότερες αντιπροσωπευτικές δημοκρατίες, οι βουλευτές εκλέγονται για πλήρη θητεία και οι λόγοι για τους οποίους η Βουλή μπορεί να διαλυθεί πριν από την ώρα της είναι δύο: είτε επειδή δεν μπορεί πλέον να σταθεί σ' αυτήν καμμία κυβέρνηση που να μπορεί να λάβει ψήφο εμπιστοσύνης (έγινε στη χώρα μας το μακρινό 1989 και πιο πρόσφατα, το Μάιο του 2012), είτε επειδή η κυβέρνηση ζητεί η ίδια να ανανεώσει τη λαϊκή εντολή, προκειμένου να αντιμετωπίσει μείζονος σημασίας εθνικό θέμα. Πρόκειται για ευχέρεια (και όχι υποχρέωση) της κυβέρνησης, της οποίας η κατάχρηση είναι από τα μελανά σημεία στην πρακτική εφαρμογή του Συντάγματός μας (με αυτό το πρόσχημα διαλύθηκε πρόωρα η Βουλή το 1977, το 1985, το 1993, το 1996, το 2000, το 2007, το 2009, το 2012, επειδή σε μια τέτοια περίπτωση η κυβέρνηση δεν αντικαθίσταται από υπηρεσιακή μέχρι τις εκλογές).

Η αδυναμία πρόωρης διάλυσης της Βουλής, ακόμη κι εάν αυτή είναι αντιδημοφιλής, δεν αποτελεί εμμονή στον τύπο. Έχει να κάνει με την ουσία της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας και με τη λεγόμενη ελεύθερη εντολή. Ελεύθερη εντολή σημαίνει ότι παρέχουμε στους βουλευτές το δικαίωμα να πολιτεύονται στη Βουλή όπως οι ίδιοι νομίζουν και δεν μπορούμε να τους ανακαλέσουμε ή να τους τιμωρήσουμε για τις ψήφους τους. Σημαίνει ότι αναγνωρίζουμε πως μια πολιτική, για να είναι ολοκληρωμένη, για να μπορεί να έχει αποτελέσματα και να κριθεί μετά την ωρίμανσή της, απαιτεί μια σταθερότητα στην κοινοβουλευτική παρουσία και, κατά τεκμήριο, και στην κυβερνητική. Διαφορετικά καμμία κυβέρνηση δεν θα είχε το κίνητρο να ακολουθήσει μια πολιτική που θα είχε βραχυπρόθεσμες δυσμενείς συνέπειες, αλλά μεσο-μακροπρόθεσμα θα ωφελούσε την πατρίδα. Αντιθέτως, οι κυβερνήσεις θα προχωρούσαν σε βραχυπρόθεσμου χαρακτήρα παροχές, προκειμένου να μην αντιμετωπίσουν το ενδεχόμενο να καταστούν οποιαδήποτε στιγμή μη-δημοφιλείς.

Η έννοια της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, στο βαθμό που αντιπαραβάλλεται προς την άμεση, είναι ότι εμπιστευόμαστε τη νομοθετική (κατ' αρχήν) εξουσία σε εκλεγμένους αντιπροσώπους, οι οποίοι (πρέπει να) διαθέτουν το χρόνο, την εξειδίκευση, την προσοχή για την ενδελεχή εξέταση των ζητημάτων, επί των οποίων πρέπει να ληφθεί απόφαση, επειδή η πλειοψηφία από εμάς δεν διαθέτει όλες τις παραπάνω ευχέρειες. Έτσι, κατά τεκμήριο δεν θα οδηγηθούμε σε αποφάσεις έχοντας επαρκή πληροφόρηση (informed decisions), την οποία μπορούν να αναζητήσουν οι εκλεγμένοι αντιπρόσωποί μας. Η κρίση μας επ' αυτών και του έργου τους γίνεται εκ του συνολικού αποτελέσματος, κατά κανόνα, της κοινοβουλευτικής τους παρουσίας, των επιτευγμάτων ή των λαθών, της πρόνοιας ή της αδιαφορίας που επέδειξαν. Το αποτέλεσμα, όμως, για να κριθεί σωστά απαιτείται να αφεθεί να προκύψει μέσα στο χρόνο, ώστε να μπορεί να συσχετισθεί και με τις πολιτικές που οδήγησαν σ' αυτό. Για το λόγο αυτό και έχει ιδιαίτερη λειτουργική σημασία η καθιέρωση της κοινοβουλευτικής θητείας. Μάλιστα, αρκετά ξένα συντάγματα έχουν θέσει πολύ πιο σοβαρούς περιορισμούς στη δυνατότητα της κυβέρνησης να διαλύσει πρόωρα τη Βουλή, για να προχωρήσει σε εκλογές ανάλογα με το πολιτικό κλίμα που την συμφέρει.

Η κατάχρηση της δυνατότητας για πρόωρη προσφυγή στις κάλπες, δήθεν εν όψει σοβαρού εθνικού θέματος (το 2007 ως τέτοιο ορίσθηκε η κατάρτιση του προϋπολογισμού του 2008!), θα έπρεπε να κάνει την εκάστοτε αντιπολίτευση να προβάλλει την εξάντληση της κοινοβουλευτικής θητείας ως τον κανόνα, όχι ως την εξαίρεση. Διαφορετικά, εάν ο κ. Σαμαράς προχωρήσει σε μιαν αιφνιδιαστική ομοβροντία παροχών και προκηρύξει αμέσως μετά εκλογές, ο ΣΥΡΙΖΑ (όπου κ. Σαμαράς – οποιοσδήποτε πρωθυπουργός, όπου ΣΥΡΙΖΑ – οποιοδήποτε κόμμα είναι στην αντιπολίτευση και ζητεί διαρκώς πρόωρες εκλογές) θα έχει νομιμοποιήσει ηθικά τη δυνατότητα της κυβέρνησης να παρακάμπτει ένα πολύ σημαντικό θεσμό για τη λειτουργία της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Και εάν η παροχολογία γίνει ξανά ο βασικός τρόπος άσκησης πολιτικής, η οικονομική χρεωκοπία της χώρας δεν θα μπορέσει πια να αποφευχθεί. Η πολιτική θα έχει συντελεσθεί ήδη.

Αθανάσιος Τσιούρας

Νομικός, σύμβουλος του δημάρχου Αθηναίων Γιώργου Καμίνη.

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά