Κυριακή, 04 Μαΐου 2014

Η εναλλακτική πρόταση της δραχμής

Κατηγορία Γνώμες
Γράφτηκε από τον 
Αλέξης Τσίπρας: Go back κυρία Μέρκελ, κύριε Σόιμπλε! Αλέξης Τσίπρας: Go back κυρία Μέρκελ, κύριε Σόιμπλε!

Για μια ακόμη φορά γίνεται συζήτηση για την προοπτική εξόδου από το ευρώ, προοπτική που εξετάζεται κυρίως από μέλη του ΣΥΡΙΖΑ.  Όταν αναφέρθηκε πρόσφατα από την Αριστερή Πλατφόρμα του Παναγιώτη Λαφαζάνη στη συνεδρίαση του ΣΥΡΙΖΑ, δεν ήθελα να γράψω κάτι και να συνεισφέρω, έστω και λίγο, σε μια επιζήμια δημόσια συζήτηση. Η συζήτηση όμως δε λέει να κοπάσει μετά από διαδοχικές δηλώσεις στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ, συμπεριλαμβανομένης της δήλωσης του Μανώλη Γλέζου. Μήπως η συζήτηση αποτελεί μια στρατηγική του ΣΥΡΙΖΑ για να πετύχει περισσότερα στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης, στρατηγική που απογειώθηκε μετά το «Μέρκελ γκόου μπακ» του αρχηγού Τσίπρα;

Μπορεί να φαίνεται περίεργο, αλλά θα συμφωνήσω ότι, σε επίπεδο διαπραγμάτευσης, ο συλλογισμός τέτοιων θέσεων είναι πραγματικά επιβεβλημένος. Η αλήθεια είναι ότι όλες οι εναλλακτικές πιθανότητες πρέπει να εξετάζονται. Επιβάλλεται να έχουμε οργανωμένο σχέδιο σε περίπτωση που τα πράγματα πάνε στραβά και αναγκαστούμε να αποχωρήσουμε από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Πρέπει να ξέρουμε, όσο καλύτερα και επιστημονικά μπορούμε, ποιες θα είναι οι συνέπειες εξόδου από το ευρώ. Η ανάλυσή μας δεν πρέπει να είναι αφηρημένη και πρόχειρη, με σκέψεις τύπου «ο λαός θα πεινάσει», αλλά πρέπει να εδράζεται στις απόψεις ειδικών που μπορούν, στο μέτρο που το επιτρέπει η οικονομική επιστήμη, να κάνουν εμπεριστατωμένες προβλέψεις. Καμία πρόβλεψη δεν θα είναι τέλεια, αλλά πρέπει να γίνει όσο το δυνατόν πιο σωστά.

Μετά την ενδελεχή εξέταση εναλλακτικών δυνατοτήτων, είναι κοινή γνώση για όλους τους μελετητές των διαπραγματεύσεων ότι στόχος κάθε διαπραγματευόμενου είναι -ή πρέπει να είναι- η επίτευξη μιας διαπραγματευτικής λύσης που θα είναι τουλάχιστον καλύτερη από την καλύτερη εναλλακτική λύση εκτός διαπραγμάτευσης, τη λεγόμενη BATNA (Best Alternative To a Negotiated Agreement: Καλύτερη Εναλλακτική Στη Διαπραγματευθείσα Συμφωνία).

Αν μία λύση εκτός διαπραγμάτευσης είναι καλύτερη από αυτή που μπορείς να πετύχεις μέσα από τη διαπραγμάτευση, θα ήταν τελείως λάθος να εμμείνεις στις διαπραγματεύσεις. Άρα, αν είναι καλύτερα να είμαστε εκτός ευρώ, δε χρειάζεται καν να συνεχίσουμε τις διαπραγματεύσεις με την τρόικα. Η δραχμή άλλωστε δεν είναι ταμπού. Η Ελλάδα έχει ζήσει πολλά χρόνια χωρίς το ευρώ και μπορεί να συνεχίσει να ζει χωρίς το ευρώ. Η πλειονότητα των οικονομολόγων όμως συντείνει στην άποψη ότι η έξοδος από το ευρώ θα είναι ιδιαίτερα επιζήμια για την οικονομία της χώρας.

Ακόμη κι αν δεν ήταν επιζήμια όμως -ακόμη κι αν ήταν κάπως ανεκτή-, δεν σημαίνει ότι πρέπει να επικοινωνείται ρητά προς τους εταίρους της διαπραγμάτευσης. Άλλο είναι να γνωρίζω τις εναλλακτικές μου δυνατότητες, άλλο να τις χρησιμοποιώ ρητά στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης. Η καλύτερη εναλλακτική πρόταση  έχει νόημα να προβάλλεται μόνο όταν είναι πραγματικά καλή. Όταν τη χρησιμοποιήσεις, οι εταίροι στη διαπραγμάτευση δεν έχουν λόγο να σου δώσουν κάτι παραπάνω από αυτή.

Φανταστείτε ότι διαπραγματεύεστε την αγορά ενός αυτοκινήτου. Αν αποκαλύψετε στον πωλητή ότι έχετε ήδη βρει το αμάξι στην τιμή των 5.000 ευρώ κάπου αλλού, εκείνος θα σας το προσφέρει στην τιμή των 4.990, μπορεί και λίγο φθηνότερα -πάντως όχι σημαντικά φθηνότερα-, γνωρίζοντας ότι θα την αποδεχτείτε, από τη στιγμή που ξέρει πια την καλύτερη εναλλακτική σας δυνατότητα. Μία τέτοια παραδοχή θα ήταν βέβαια βλακώδης αν ο πωλητής ήταν πρόθυμος να πωλήσει το αυτοκίνητο στα 4.000 ευρώ.

Έτσι και με την τρόικα. Αν διαμαρτύρεσαι για το ύψος του βασικού μισθού και παράλληλα απειλείς ότι θα βγεις από το ευρώ αν δεν ικανοποιηθούν τα αιτήματά σου, η τρόικα δεν έχει λόγο να συμφωνήσει σε κάτι καλύτερο από τον βασικό μισθό που θα έπαιρνε κάποιος στο καθεστώς της δραχμής. Οι περισσότεροι οικονομολόγοι συμφωνούν ότι ο βασικός μισθός σε ένα καθεστώς δραχμής θα ήταν σημαντικά χαμηλότερος από τον παρόντα βασικό μισθό. Επομένως, μάλλον θα υποδεικνύαμε στην τρόικα ότι είμαστε έτοιμοι να δεχτούμε και χειρότερα, από τη στιγμή που το θέτουμε μόνοι μας στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης! Μάλλον μία τέτοια απειλή δεν θα ήταν έξυπνη κίνηση λοιπόν, θα ήταν;

Ίσως να ήταν έξυπνη κίνηση αν η ελληνική επιστροφή στη δραχμή ήταν ένα καταστροφικό σενάριο για την Ευρώπη. Ο φόβος για αυτό το σενάριο ίσως να παρακινούσε τους εταίρους μας να ικανοποιήσουν τα αιτήματα της Ελλάδας. Τις αρνητικές συνέπειες άλλωστε αυτού του σεναρίου θα προσπαθήσει να εξηγήσει, σύμφωνα με ισχυρισμούς του ιδίου, ο κύριος Τσίπρας, όταν αρχίσει να υπονοεί στους Ευρωπαίους πως η Ελλάδα μπορεί να προχωρήσει σε στάση πληρωμών αν δεν συμμορφωθούν με τις απαιτήσεις του. Τον κύριο Τσίπρα βλέπετε περίμεναν οι Ευρωπαίοι για να καταλάβουν τις συνέπειες μίας ενδεχόμενης ελληνικής στάσης πληρωμών. Η πραγματικότητα είναι ότι οι Ευρωπαίοι έχουν επαρκώς θωρακιστεί απέναντι σε αυτό το ενδεχόμενο, ώστε να μη συγκινηθούν ιδιαίτερα αν η Ελλάδα αποφασίσει να επανέλθει στη δραχμή. Και δε νομίζω να συγκινηθούν αν τους το εξηγήσει πολύ καλά και ενδελεχώς ο κύριος Τσίπρας.

Τελικά, η απειλή της αποχής από τις διαπραγματεύσεις και της στάσης των πληρωμών μπορεί να λειτουργούσε αν ήταν καλή εναλλακτική λύση για την Ελλάδα και κακή για τους εταίρους της διαπραγμάτευσης. Από τη στιγμή που δεν συμβαίνει αυτό, είναι λάθος να παίξουμε το χαρτί της απειλής της εξόδου από το ευρώ. Το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να φροντίσουμε να διασκεδάζουμε τις απαιτήσεις των εταίρων μας και να σταθούμε στα πόδια μας όσο το δυνατόν γρηγορότερα. Τι μπορούμε όμως να χρησιμοποιήσουμε μέχρι τότε στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης; Μάλλον η καλύτερη λύση είναι να συνεχίσουμε να επικαλούμαστε την αλληλεγγύη, τις ευρωπαϊκές αξίες και το δίκαιο. Στο παράδειγμα του βασικού μισθού, καλύτερα απλώς να υποδεικνύουμε το μέγεθος των θυσιών του ελληνικού λαού και το άδικο μίας συνεχιζόμενης πτώσης των μισθών.

Υπάρχουν βέβαια κάποιοι που πιστεύουν ότι θα είμαστε καλύτερα εκτός ευρώ και προτείνουν να στείλουμε την τρόικα σπίτι της χωρίς καμία διαπραγμάτευση. Η πλειονότητα των οικονομολόγων πιστοποιεί ότι αυτή είναι ιδιαίτερα επιζήμια λύση. Για εκείνους που θέλουν να χρησιμοποιήσουν το χαρτί της πιθανής εξόδου από το ευρώ για να πετύχουν περισσότερα στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης, μπορώ να πιστοποιήσω με τη σειρά μου ότι η συντριπτική πλειονότητα των θεωρητικών της διαπραγμάτευσης θα διαφωνήσει επίσης. Κι όμως, η πολιτική μας βρίθει από τέτοιες αντιεπιστημονικές και ατεκμηρίωτες θέσεις.

Είναι να απορείς: ποιος συμβουλεύει τους πολιτικούς μας;

Αλέξιος Αρβανίτης

Διδάκτωρ κοινωνικής ψυχολογίας. Διδάσκει στο τμήμα ψυχολογίας του Οικονομικού Κολλεγίου Αθηνών (BCA), στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα κατάρτισης στις διαπραγματεύσεις του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών και στο τμήμα ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά