Παρασκευή, 18 Απριλίου 2014

Πάσχα στην Ιερουσαλήμ

Κατηγορία Γνώμες
Γράφτηκε από 
Ιερουσαλήμ. Η απίστευτη κοσμοσυρροή στο ναό του θαύματος το Μ. Σάββατο το πρωί υποχρεώνει την ισραηλινή αστυνομία να λαμβάνει μέτρα ασφαλείας: οι μπάρες και τα σημεία ελέγχου, όμως, αφήνουν εκτός του ναού τους ίδιους τους ορθόδοξους της Παλιάς Πόλης της Ιερουσαλήμ, αλλά και εκείνους των γειτονικών πόλεων και περιοχών, της Βηθλεέμ, της Βετζάλα, της Γαλιλαίας, που δεν έχουν την τύχη να πάρουν από τη διοίκηση του Πατριαρχείου το περιπόθητο laissez passer. Ιερουσαλήμ. Η απίστευτη κοσμοσυρροή στο ναό του θαύματος το Μ. Σάββατο το πρωί υποχρεώνει την ισραηλινή αστυνομία να λαμβάνει μέτρα ασφαλείας: οι μπάρες και τα σημεία ελέγχου, όμως, αφήνουν εκτός του ναού τους ίδιους τους ορθόδοξους της Παλιάς Πόλης της Ιερουσαλήμ, αλλά και εκείνους των γειτονικών πόλεων και περιοχών, της Βηθλεέμ, της Βετζάλα, της Γαλιλαίας, που δεν έχουν την τύχη να πάρουν από τη διοίκηση του Πατριαρχείου το περιπόθητο laissez passer.

Οι ορθόδοξοι Παλαιστίνιοι και η ελληνική θρησκευτική αποικιοκρατία. Πολύ χρήσιμη προσέγγιση μιας άλλης πτυχής της Αφής του Αγίου Φωτός, που σίγουρα δεν την είχατε σκεφθεί, δημοσιευμένη στο Books' Journal # 18, Aπρίλιος 2012. 

O Γκ. Χέγκελ, πολύ πιο ευαίσθητος στοχαστής από εκείνους που ήθελαν να στήσουν την διαλεκτική του με «τα πόδια κάτω και το κεφάλι πάνω», γράφει, μιλώντας για τη θρησκευτική ζωή του μεσαίωνα, ότι, την περίοδο αυτή, το πιο πολύτιμο πράγμα που είχαν οι άνθρωποι –το ιερό– βρισκόταν σε ξένα χέρια. Εννοεί φυσικά τους κληρικούς,  που, ως επαγγελματίες της προσευχής, όχι μόνον είχαν επιβληθεί ως αποκλειστικοί μεσολαβητές ανάμεσα στους πιστούς και το θείο, αλλά και στο πλαίσιο μιας θρησκευτικότητας όπως η μεσαιωνική, που ήταν επικεντρωμένη σε πράγματα, μονοπωλούσαν τη διαχείριση λειψάνων, ιερών τόπων και, φυσικά, του σημαντικότερου όλων, της όστιας. Ο 16ος αιώνας είδε την ανατροπή αυτού του καθεστώτος διαχείρισης του ιερού στην Β. Ευρώπη· η Μεταρρύθμιση, μια εξέγερση της αξιοπρέπειας, οδήγησε σ’ έναν χριστιανισμό όπου η θρησκευτική ζωή του πιστού δεν ρυθμιζόταν από την περιοδική επαφή με ιερά πράγματα και από προσκυνήματα σε ιερούς τόπους αλλά από την αδιαμεσολάβητη, προσωπική προσευχή και, κυρίως, την άμεση επαφή του με το Θείο μέσω του κειμένου στο οποίο αυτό υποτίθεται πως είχε αποκαλυφθεί ―την αγία Γραφή που ο ίδιος ο Λούθηρος μετέφρασε από την γλώσσα του ιερατείου στη γλώσσα των πιστών, στα γερμανικά δηλαδή από τα λατινικά. Tην ίδια εποχή, στο μακρινό Μεξικό και στο Περού, καθολικοί θεολόγοι από την Ισπανία συζητούσαν αν οι ιθαγενείς ήταν άνθρωποι προκειμένου να αποφασίσουν αν θα έπρεπε να ασχοληθούν με τον εκχριστιανισμό τους ή όχι…

Σε μια άλλη άκρη του κόσμου και του χρόνου, οι ορθόδοξοι της Παλαιστίνης και του Ισραήλ ετοιμάζονται να γιορτάσουν το Πάσχα στην Ιερουσαλήμ. Eίναι η σημαντικότερη στιγμή του ετήσιου θρησκευτικού κύκλου τους, όχι γιατί το Πάσχα είναι η μεγαλύτερη γιορτή των Χριστιανών αλλά κυρίως γιατί τα γεγονότα της Μεγάλης Εβδομάδας εκτυλίχθηκαν στην πόλη τους, κορυφώνονται δε με ένα θαύμα που, κάθε χρόνο, επιτελεί ο ηγέτης τους, τη λεγόμενη Αφή του Φωτός, πρωταγωνιστής της οποίας είναι ο ορθόδοξος Πατριάρχης Ιεροσολύμων. Ανεξαρτήτως του αν πιστεύει ή όχι κανείς στο «θαύμα» της αυτόματης αφής των κεριών μέσα στο χώρο όπου, κατά την τοπική παράδοση, είχε ταφεί ο Ιησούς, σημασία έχει να καταλάβουμε ότι για τους ορθοδόξους της Ιερουσαλήμ είναι η πιο ξεχωριστή στιγμή του χρόνου, η στιγμή που ο Ουρανός αγγίζει όχι τη Γη γενικώς, αλλά τη δική τους γη, τη δική τους πόλη· είναι το μοναδικό σημείο μέσα σ’ ολόκληρο το χρόνο που το Θείο, αντί να μένει μια μακρινή ιδέα, κατεβαίνει να τους δει, να τους αφήσει να το γευθούν κι έτσι να νιώσουν, έστω και για μια στιγμή, πως η ζωή τους δεν εξαντλείται στην καθημερινότητα αλλά μπορεί να επεκταθεί προς τα Άνω…

Όμως, αυτό το «πιο πολύτιμο πράγμα βρίσκεται σε ξένα χέρια»… Τι σημαίνει αυτό; Το Πάσχα της Ιερουσαλήμ, έχει γίνει ένα τουριστικό προϊόν που πουλά ακόμα αρκετά καλά. Διότι μπορεί μεν οι παλιοί πελάτες του Ορθόδοξου Πάσχα –Κύπριοι και Έλληνες– να λιγόστεψαν λόγω «κρίσης», τους αναπλήρωσαν όμως με το παραπάνω οι ορθόδοξοι της ανατολικής Ευρώπης, με πρώτους βέβαια τους Ρώσους. Συνέπεια αυτού είναι η απίστευτη κοσμοσυρροή στο ναό του θαύματος το Μ. Σάββατο το πρωί και η συνακόλουθη λήψη μέτρων ασφαλείας από την ισραηλινή αστυνομία: μπάρες και σημεία ελέγχου που αφήνουν εκτός του ναού τους ίδιους τους ορθόδοξους της Παλιάς Πόλης της Ιερουσαλήμ –για να μην αναφέρω εκείνους των γειτονικών πόλεων και περιοχών, της Βηθλεέμ, της Βετζάλα, της Γαλιλαίας– που δεν έχουν την τύχη να πάρουν από τη διοίκηση του Πατριαρχείου το περιπόθητο laissezpasser.

Το χειρότερο ωστόσο συνέβη πέρσι [σημείωση: το 2011]: οι ιεράρχες κατ’ έθιμο δεν προχωρούν στην τελετή της αφής αν δεν παρευρίσκεται ο υπουργός που εκπροσωπεί την ελληνική κυβέρνηση. Δεν ξέρω αν η υπουργική παρουσία αποτελεί προδιαγραφή του θαύματος, πάντως πέρυσι, επειδή το αεροπλάνο που θα μετέφερε τον κ. Δόλλη υπέστη καθ’ οδόν βλάβη, προσγειώθηκε στο Ηράκλειο και αντικαταστάθηκε από άλλο που ξεκίνησε από την Αθήνα για να τον παραλάβει από την Κρήτη και να τον μεταφέρει εν συνεχεία στο Τελ Αβίβ απ’ όπου αυτοκίνητα τον έφεραν στην Ιερουσαλήμ, η τελετή άρχισε με καθυστέρηση μεγαλύτερη των τριών ωρών.

Δεν θέλω να μιλήσω για την ταλαιπωρία των ρώσων προσκυνητών με το λευκό δέρμα του Βορρά που, μπροστά στα matrix που είχαν στηθεί στην πύλη της Γιάφφας, υπέμεναν καρτερικά τον καυτό ήλιο της Μέσης Ανατολής, χωρίς καν να ξέρουν σε τι οφειλόταν η καθυστέρηση ούτε για την αποπνικτική, υποθέτω, ατμόσφαιρα μέσα στην εκκλησία που σίγουρα θα δημιούργησε προβλήματα στις πιο ασθενείς κράσεις. Θέλω να θυμίσω όμως την βαθύτατη προσβολή που υπέστησαν οι ορθόδοξοι Παλαιστίνιοι οι οποίοι, για να ζήσουν αυτό για το οποίο ετοιμάζονται όλο το χρόνο, έπρεπε να περιμένουν να αλλάξει αεροπλάνο ο υπουργός της αποικιοκρατικής δύναμης υπό τον ζυγό της οποίας ζουν τη θρησκευτική τους ζωή.

Διότι γι’ αυτό πρόκειται: ένα ιδιότυπο καθεστώς θρησκευτικής αποικιοκρατίας. Η λεγόμενη Αγιοταφική Αδελφότητα –την οποίαν, ειρήσθω εν παρόδω, συνδράμει στο έργο της η οργάνωση «Ρωμιοσύνη» των μη εξαιρετέων, τουλάχιστον ώς τη στιγμή που γράφονται οι γραμμές αυτές, κκ. Κυριακίδη και Λαυρεντιάδη– αποτελείται από ανθρώπους που έχουν γεννηθεί στην Τρίπολη, στο Άργος, στους Γαργαλιάνους, σε χωριά του Ηρακλείου, της Σάμου, της Χίου, που κάποια στιγμή της ζωής τους πήραν την απόφαση της πνευματικής μετανάστευσης. Η εξέλιξη αυτή είναι σχετικά πρόσφατη· παλαιότερα, η απόφαση λαμβανόταν από γονείς και κηδεμόνες που έστελναν εδώ παιδιά τα οποία φοιτούσαν στο σχολείο του τοπικού Πατριαρχείου· αυτά τα παιδιά, παρά το γεγονός ότι ζούσαν περιορισμένα στο περιβάλλον του σχολείου, είχαν τη δυνατότητα να μάθουν έστω και στοιχειωδώς αραβικά ή και εβραϊκά και να καταλάβουν κάπως την κοινωνία στην οποία, με κάποιον τρόπο, μεγάλωναν και ζούσαν. Εδώ και μερικά χρόνια όμως, πιθανώς επειδή οι οικογένειες στην Ελλάδα έχουν πια τη δυνατότητα να θρέψουν μόνες τα παιδιά τους, ο μαθητικός πληθυσμός έχει μειωθεί στο ελάχιστο και τα μέλη της Αδελφότητας είναι, ολοένα και περισσότερο, άνθρωποι που ήρθαν σε προχωρημένη ηλικία και φυσικά αγνοούν την αραβική γλώσσα. Την οποία εξ άλλου ουδείς απαιτεί να γνωρίζουν· ο τοπικός Πατριάρχης κ. Θεόφιλος, σε συνέντευξη που είχε δώσει πέρυσι στην επιθεώρηση Israelo-Palestinian Studies, απαντώντας στην απορία της δημοσιογράφου γιατί οι κληρικοί του δεν μιλούν αραβικά, απάντησε: «Μα εμείς βρισκόμαστε εδώ πριν τους Άραβες». Εννοούσε, υποθέτω, ότι ο σημερινός θρησκευτικός ιμπεριαλισμός ανάγει την καταγωγή του στην κατάκτηση της περιοχής από τα στρατεύματα του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Οι ρίζες, όπως έλεγε ο Νίτσε, δεν είναι ποτέ όμορφες· εδώ όμως ούτε οι καρποί είναι ωραίοι· διότι μόνον από αλαζονεία μπορεί ένας ποιμένας να περιφρονεί τη γλώσσα του ποιμνίου του. Είναι εξ άλλου ζήτημα που ερίζεται το αν υπάρχουν καν ποιμαντορικά καθήκοντα. Πράγματι, ορισμένα τουλάχιστον μέλη της Αδελφότητας έχουν ισχυρισθεί στον γράφοντα ότι «εδώ βρισκόμαστε για να φυλάμε τα προσκυνήματα· είμαστε η custodia των Αγίων Τόπων και δεν έχουμε ποιμαντορικές υποχρεώσεις».

Ας σχολιάσουμε, για να κλείσουμε ένα θέμα που δεν τελειώνει εδώ φυσικά, ένα μόνο στοιχείο της παραπάνω δήλωσης: από ποιον άραγε φυλάει η Αδελφότητα τα προσκυνήματα; Αν λάβουμε υπ’ όψη ότι τα δικαιώματα των θρησκευτικών κοινοτήτων στο Ισραήλ και στην Παλαιστίνη είναι εγγυημένα από διεθνείς συνθήκες, συμπεραίνουμε ότι τα δικαιώματα των ορθοδόξων δεν κινδυνεύουν ούτε από τους Αρμένιους ούτε από τους καθολικούς, στο μέτρο τουλάχιστον που και αυτών τα δικαιώματα δεν κινδυνεύουν από τους ορθοδόξους. Μήπως επομένως η Αδελφότητα φυλάει τα προσκυνήματα από το ίδιο το ποίμνιο των ορθόδοξων Παλαιστινίων; Μήπως θα έπρεπε να σκεφθούμε πως εδώ, πέρα από οποιαδήποτε, δευτερεύουσας, νομίζω, σημασίας συζήτηση περί τάχα οικονομικών και πολιτικών «συμφερόντων», πρόκειται για εκείνη τη μεσαιωνική νοοτροπία που εστιάζει τη θρησκευτικότητα σε ιερά «πράγματα» τα οποία ελέγχει ένα προνομιούχο ιερατείο που, όπως και στο Μεσαίωνα, μιλά τη δική του γλώσσα και αδιαφορεί για το ποίμνιο; Πώς θα φαινόταν στους ενδιαφερομένους αν οι ιερείς στην Ελλάδα ήταν λ.χ. ορθόδοξοι Αιθίοπες που θα μιλούσαν μόνον αιθιοπικά, θα διαχειρίζονταν μόνοι τους τα εκκλησιαστικά εισοδήματα και θα βρίσκονταν υπό την προστασία της κυβέρνησης της Αντίς Αμπέμπα από την οποία θα περίμεναν κάθε χρόνο, το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου, να καταφθάσει ο υπουργός Θρησκευμάτων για να μπορέσουν να πάρουν το άγιο φώς και να πάνε να φάνε μαγειρίτσα;

Υπάρχει όμως κι ένα ευρύτερο ερώτημα που δεν αφορά μόνον τους ορθοδόξους αλλά όλους τους πολίτες: ποιους λόγους έχει η ελληνική κυβέρνηση να στηρίζει αυτή την ιδιότυπη θρησκευτική αποικιοκρατία στην Παλαιστίνη και το Ισραήλ; Φοβάμαι πως αν το καλοσκεφθεί κανείς, δεν θα βρει κανέναν – εκτός ίσως από την έλλειψη ενημέρωσης κι έναν απερίσκεπτο εθνικισμό που επιτίθεται χρησιμοποιώντας τη ρητορική του αμυνόμενου, όπως έχει δείξει η Θάλεια Δραγώνα. Αν θέλουμε να έχουμε φίλους στην περιοχή, θα τους αποκτήσουμε, πρώτον, ακολουθώντας μια έντιμη πολιτική προς αμφότερα τα μέρη και, δεύτερον, προωθώντας οικονομικές συνεργασίες, ανταλλαγές εκπαιδευτικού τύπου και την αμοιβαία γνωριμία των πολιτισμών. Στηρίζοντας, υλικά και συμβολικά, μια δράκα αλαζόνων θρησκευτικών ιμπεριαλιστών φτιάχνουμε εχθρούς.

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά