Σάββατο, 25 Ιουνίου 2016

Διαιρεμένο Βασίλειο

Κατηγορία Γνώμες
Γράφτηκε από την  Δημοσιεύθηκε στο Γνώμες web only
To εξώφυλλο του Νew Yorker μετά το Brexit. To εξώφυλλο του Νew Yorker μετά το Brexit. New Yorker

Η ΕΕ  αντιμετωπίζει αναμφίβολα μια μεγάλη και δύσκολη  πρόκληση.   Η Μεγάλη Βρετανία όμως καλείται να χειριστεί «υπαρξιακά», πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα που υπερβαίνουν τη σχέση της με την Ευρώπη.  Το δημοψήφισμα ήταν μόνο η αρχή.

Το αποτέλεσμα του βρετανικού δημοψηφίσματος προκαλεί κραδασμούς. Παρά το γεγονός ότι η Μεγάλη Βρετανία  ανέκαθεν επεδίωξε καθεστώς «ειδικής σχέσης» με την Ευρωπαική Ένωση, η οικειοθελής αποχώρηση αναμφίβολα θα δοκιμάσει το σύνολο του ευρωπαικού οικοδομήματος και θα αναδείξει τις ανισορροπίες και τις δυσλειτουργικές  πλευρές  του.

Τα πράγματα όμως δεν θα είναι ευκολότερα για την ίδια τη Βρετανία. Αυτή τη στιγμή, το δημόσιο βλέμμα εστιάζει  προφανώς  σε όσους πολίτες  ψήφισαν κατά της παραμονής στην ΕΕ. Διερευνώνται  οι ποικίλοι λόγοι που οδήγησαν μεγάλα τμήματα του εκλογικού σώματος στην αρνητική ψήφο.  Θα ήταν λάθος να εξαντληθεί αυτή η αναζήτηση μόνο στην επιρροή του εμπρηστικού λόγου του Φάρατζ ή στην ακροδεξιά και ξενοφοβική «εκστρατεία του φόβου» που κυριάρχησε στη χώρα. Σοβαρό λάθος όμως θα ήταν επίσης το να παραβλεφθεί  το μεγάλο ποσοστό των ανθρώπων που ψήφισαν υπέρ της παραμονής, καθώς και η αυθαίρετη  ομαδοποίησή τους στην κατηγορία των «βολεμένων» και των «συστημικών ελίτ».

Η Βρετανία βγαίνει πολλαπλώς διαιρεμένη από το δημοψήφισμα. Κατ’ αρχάς, οι αντιδράσεις στη Σκωτία και στη Βόρεια Ιρλανδία αποτυπώνουν ήδη την εύθραυστη  «εσωτερική γεωπολιτική» του Ηνωμένου Βασιλείου και μόνο βραχύβιες δεν πρέπει να θεωρούνται. Αντιθέτως, οι τριγμοί θα συνεχιστούν, καθώς η αίσθηση του εγκλωβισμού ολόκληρων περιοχών με ιδιαίτερη ταυτότητα (και συμφέροντα) στο αγγλοκεντρικό  μετα-αυτοκρατορικό αφήγημα είναι βαθιά. Το Λονδίνο, από την άλλη πλευρά, αποτελεί μια από τις σύγχρονες «κοσμοπόλεις» που λειτουργούν ως σύμπαν οικονομικών, πολιτικών, πνευματικών, τουριστικών, καλλιτεχνικών δραστηριοτήτων. Στενά δικτυωμένο με πόλους μέσα αλλά και έξω από τη χώρα, δύσκολα θα συμβιβασθεί με την αποδοχή της ιστορικής  ιεραρχίας  «χώρα - πρωτεύουσα». Οι τοποθετήσεις του νέου δημάρχου της πόλης Σαντίκ Χαν, μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων του δημοψηφίσματος,  μαρτυρούν την επιδίωξη της κατάληψης μιας θέσης στο διαπραγματευτικό τραπέζι στη βάση  μιας διακριτής ατζέντας. Το δια-γενεακό χάσμα της χώρας και η απόκλιση στην επιλογή ψήφου ανάμεσα σε νεότερους «ευρωπαϊκής κουλτούρας» και σε πιο ηλικιωμένους ψηφοφόρους  θα συνεχίσει να προκαλεί εντάσεις.  Επίσης, αντίθετα με αυτό που διακηρύσσει η ξενοφοβική καμπάνια, η Βρετανία δεν δέχεται μόνο αλλά και στέλνει μετανάστες, εργαζόμενους, συνταξιούχους, τουρίστες μέσα και  έξω από την ΕΕ, η θέση των οποίων πρέπει να επαναπροσδιορισθεί. Τέλος, η καμπάνια για το δημοψήφισμα ανέδειξε κυρίως τον εμφύλιο πόλεμο των Τόρις και την άνοδο της δεξιάς του UKIP. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι οι  πολιτικές αντιθέσεις  μεταξύ των Συντηρητικών  και των Εργατικών ή μεταξύ εθνικιστών και μη, ακροδεξιών  και μη, δεν θα αποκτήσουν νέες διαστάσεις. Αντίθετα, η μετα-δημοψηφισματική συνθήκη  θα εντείνει παρά θα κατευνάσει τις πολιτικές διενέξεις, και το εσωτερικό -ελλείψει της  «κακής» ΕΕ– blame game, ειδικά στο πλαίσιο των επόμενων επεισοδίων του Βrexit αλλά και της ανόδου της Ακροδεξιάς.

Η ΕΕ  αντιμετωπίζει αναμφίβολα μια μεγάλη και δύσκολη  πρόκληση.   Η Μεγάλη Βρετανία όμως καλείται να χειριστεί «υπαρξιακά», πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα που υπερβαίνουν τη σχέση της με την Ευρώπη.  Το δημοψήφισμα ήταν μόνο η αρχή.

Έφη Γαζή

Αναπληρώτρια καθηγήτρια ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου. Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα αφορούν τη θεωρία και τη μεθοδολογία της ιστορίας, τις δημόσιες χρήσεις της ιστορίας, τον εθνικισμό και τη θρησκεία, την ιδεολογία και την πολιτική κουλτούρα, την κοινωνικο-πολιτισμική και διανοητική ιστορία. Βιβλία της: “Scientific” National History: The Greek Case in Comparative Perspective (1850-1920) (2000), Ο δεύτερος βίος των Τριών Ιεραρχών. Μια γενεαλογία του «ελληνοχριστιανικού πολιτισμού» (2004), Πατρίς, Θρησκεία, Οικογένεια. Ιστορία ενός συνθήματος (1880-1930) (2011).

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά