Κυριακή, 15 Μαΐου 2016

Οι μεταρρυθμίσεις και το Μαύρο Τετράγωνο του Μαλέβιτς

Κατηγορία Γνώμες
Γράφτηκε από τον  Δημοσιεύθηκε στο Γνώμες web only
Καζιμίρ Μαλέβιτς, Μαύρο Τετράγωνο, περ.1923. Καζιμίρ Μαλέβιτς, Μαύρο Τετράγωνο, περ.1923. Κρατικό Μουσείο Ρωσίας, Αγία Πετρούπολη -

Η κυβέρνηση και η αντιπολίτευση, τα κόμματα και οι εταίροι, οι πάντες μιλούν για μεταρρυθμίσεις προκειμένου να ανακάμψει η ελληνική οικονομία. Πώς τις εννοούν, όμως; Το σκηνικό θυμίζει έντονα την εκτίμηση που έχει κερδίσει ο γνωστός πίνακας του Μαλέβιτς, το Μαύρο Τετράγωνο

Όπου και αν ρωτήσετε για την συνταγή εξόδου της Ελλάδας από την οικονομική και πολιτική κρίση, μια απάντηση θα λάβετε: Μεταρρυθμίσεις. Κάνουν συνέδρια στην Κεντροαριστερά; Δεκαπέντε μεγάλες μεταρρυθμίσεις προτείνουν. Κάνουν συγκεντρώσεις στην φιλελεύθερη Δράση; Στο όνομα των μεταρρυθμίσεων ομνύουν. Η Κυβέρνηση απειλεί με μεταρρυθμίσεις και η Αντιπολίτευση τις λαχταρά διακαώς. Το ΔΝΤ επιζητεί μεταρρυθμίσεις και εμείς εξοργισμένοι με τις πιέσεις τους αντιπροτείνουμε, τι άλλο, μεταρρυθμίσεις.

Βεβαίως, πίσω από αυτή την λέξη κρύβονται άπειρες διαφωνίες. Ο συνταξιούχος εννοεί μεταρρύθμιση να κοπούν οι μισθοί των βουλευτών, ο δημόσιος υπάλληλος να παταχθεί η φοροδιαφυγή στον ιδιωτικό τομέα, ο ελεύθερος επαγγελματίας να περικοπούν οι σπατάλες στο Δημόσιο. Η Κυβέρνηση θεωρεί μεταρρύθμιση το ξήλωμα των συμβουλίων στα Πανεπιστήμια ενώ η αποκατάσταση των συμβουλίων είναι σημαία μεταρρυθμίσεων στην Αντιπολίτευση.

Το σκηνικό θυμίζει έντονα την εκτίμηση που έχει κερδίσει ο γνωστός πίνακας του Μαλέβιτς, το Μαύρο Τετράγωνο. Ο ρώσος καλλιτέχνης, πρωτοπόρος της γεωμετρικής αφηρημένης τέχνης, το 1915 ζωγράφισε σε λευκό καμβά ένα μαύρο τετράγωνο που έγινε διάσημο στην ιστορία της τέχνης αλλά με μια μικρή ιδιαιτερότητα. Ενώ οι περισσότεροι εκφράζουν το θαυμασμό τους για τον πίνακα, δεν συμφωνούν όλοι για το τι ακριβώς αναπαριστά. Προφανώς γιατί δεν αναπαριστά τίποτα και έτσι η εμπλοκή του κοινού εμφανίζεται αναγκαία. Ο θεατής διαλέγεται με τον πίνακα και νοητά συμπληρώνει τα ηθελημένα αποσιωπητικά. Στην αφηρημένη τέχνη το συναίσθημα υπερέχει έναντι της οπτικοποιημένης αναπαράστασης της πραγματικότητας παράγοντας το επιθυμητό αποτέλεσμα αισθητικής απόλαυσης.

Έτσι και στην πολιτική των μεταρρυθμίσεων. Όλες οι διαφωνίες συναιρούνται στη γοητευτικά αόριστη λέξη μεταρρύθμιση. Η μεταρρύθμιση είναι το ακατέργαστο, το ωραίο περιτύλιγμα, η διέξοδος από την ένταση των διαφωνιών και των συγκρούσεων. Δημιουργεί μια επίπλαστη συναίνεση για κάτι φανταστικό, ένα πλέγμα ρυθμίσεων που υπερβαίνει το ισχύον, χωρίς όμως να δίνει σχήμα και μορφή στο καινούργιο. Ο καθένας μπορεί να φαντάζεται τον δικό του Θεό, αρκεί που συγκαταλέγεται στο στρατόπεδο των πιστών μεταρρυθμιστών. Η λέξη μυρίζει ελπίδα. Μετά την ρύθμιση. Ο λεκτικός ιστός της δηλώνει την μετάβαση από την ισχύουσα ρύθμιση αλλά η γλωσσική της υπόσταση δεν αποκαλύπτει τίποτα για την κατεύθυνση. Η πυξίδα του «μετά» δείχνει ότι το καράβι θέλει να ανοίξει πανιά, η ρότα θα βρεθεί καθ’ οδόν.

Οι μεταρρυθμίσεις προσελκύουν τους πάντες. Όταν όμως έρθει η ώρα της υλοποίησης, πολλοί ανακαλύπτουν ότι τελικά δεν ήθελαν μεταρρυθμίσεις ή δεν εννοούσαν ακριβώς αυτό ή είχαν στο μυαλό τους το ακριβώς αντίθετο. Η μεταρρύθμιση που επιδίωξε να κάνει ο Γιαννίτσης στο ασφαλιστικό βρήκε απέναντι του σχεδόν σύσσωμη την ελληνική κοινωνία. Η μεταρρύθμιση της Διαμαντοπούλου στην Παιδεία, βρήκε απέναντί της μεταρρυθμιστές και αντιμεταρρυθμιστές σαν μια γροθιά. Και είναι λογικό. Μεταρρύθμιση εκτός από ελπίδα για κάτι άλλο σημαίνει ταυτόχρονα και ξεβόλεμα από το παλιό. Σημαίνει αναγκαστικά συγκρούσεις με κατεστημένα συμφέροντα, σημαίνει θιγμένους μερικούς, πλην όμως ισχυρούς. Δεν είναι μια λέξη γραμμένη με ροζ χρωματάκι, δεν είναι «ναι σε όλους». Είναι λέξη που χαράσσεται με κόπο και πόνο, έχει συγκεκριμένη ιδεολογία και πρόταση. Αν δεν τα έχει όλα αυτά, τότε είναι καταδικασμένη να αποτύχει.

Αυτοί που χειροκροτούν γενικόλογες μεταρρυθμίσεις θα πολεμήσουν λυσσαλέα το συγκεκριμένο και χειροπιαστό που θίγει τα συμφέροντα τους. Οι πολιτικοί που ζητούν αορίστως συναίνεση σε μεταρρυθμίσεις οφείλουν να δώσουν το στίγμα των αλλαγών με καθαρότητα και σαφήνεια. Η συναίνεση σε δεκαπέντε μεγάλες μεταρρυθμίσεις που ζητά σε ανακοίνωση της (και) η Δημοκρατική Συμπαράταξη είναι αδειανό πουκάμισο που ψάχνει ένα οποιοδήποτε σώμα.

Η πολιτική είναι τέχνη. Είναι όμως η τέχνη του συγκεκριμένου και όχι αφηρημένη τέχνη. Σε αντίθεση με έναν καλλιτέχνη, ο πολιτικός είναι υποχρεωμένος να εξηγεί. Πολύ απλά γιατί αν η κοινωνία δεν εμπεδώσει τον λόγο, δεν κατανοήσει και δεν προσχωρήσει στο μεταρρυθμιστικό σκεπτικό, κάθε αλλαγή θα προσκρούει στην αντίδραση του ανενημέρωτου λαού. Και τότε θα μείνουμε με καρικατούρες αντί για πίνακες ζωγραφικής και με μεταρρυθμίσεις στην Παιδεία που θα καταργούν τα πρότυπα σχολεία και τα συμβούλια στα πανεπιστήμια. Και αυτά μεταρρυθμίσεις είναι εξάλλου παρότι δεν παράγουν αισθητικό αποτέλεσμα.

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά