Τετάρτη, 10 Φεβρουαρίου 2016

Η Ελλάδα εγκλωβισμένη στην προσφυγική κρίση

Κατηγορία Γνώμες
Γράφτηκε από τον  Δημοσιεύθηκε στο Γνώμες web only
Πρόσφυγες και οικονομικοί μετανάστες περιμένουν, στο λιμάνι της Μυτιλήνης, το πλοίο που θα τους μεταφέρει στην Αθήνα. Πρόσφυγες και οικονομικοί μετανάστες περιμένουν, στο λιμάνι της Μυτιλήνης, το πλοίο που θα τους μεταφέρει στην Αθήνα. twitter

Δεν μπορεί να αρνηθεί κανείς την πραγματικότητα. Η Ελλάδα έχει εγκλωβιστεί στο ζήτημα της διαχείρισης των εξωτερικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στην αντιμετώπιση των μεικτών ροών προσφύγων και οικονομικών μεταναστών. Ουσιαστικά, ο εγκλωβισμός οφείλεται σε δύο παραμέτρους: α) την ελλειμματική, κατακερματισμένη και  περιοριστική μεταναστευτική της πολιτική τα τελευταία χρόνια και β) στην ραγδαία αλλαγή του τρόπου που αντιλαμβάνεται το πρόβλημα, καθώς και την ασφάλεια των εξωτερικών συνόρων η Ε.Ε.

Η χώρα, δεν κατάφερε να παρακολουθήσει συστηματικά και να απαντήσει σε επίπεδο στρατηγικής, θεσμικών αλλαγών και πολιτικής στη συστηματική αλλαγή του μεταναστευτικού πληθυσμού που άρχισε σταδιακά να υποδέχεται από το 2002, όταν και η Μεσόγειος γίνεται η κύρια πύλη εισόδου μεταναστών προς την Ε.Ε. Ειδικότερα, από το 2008 η Ανατολική Μεσόγειος αναδείχτηκε σε κύρια πύλη παράτυπων εισόδων στα Ευρωπαϊκά σύνορα, με την Ελλάδα από το 2010 να δέχεται το μεγάλο όγκο των πιέσεων. Η αδυναμία σχεδιασμού αποτελεσματικής πολιτικής οδήγησε στην καλλιέργεια του επιχειρήματος, κυρίως «εσωτερικής κατανάλωσης», περί της Ε.Ε. που δεν αντιλαμβάνεται πως η ασφάλεια των συνόρων δεν είναι μόνο ζήτημα της Ελλάδας, αλλά ευρωπαϊκό και δεν βοηθά τη χώρα στην αποτελεσματική διαχείριση των συνόρων. Το επιχείρημα αυτό δεν ήταν εσφαλμένο, αλλά δυστυχώς δεν συνοδεύτηκε ποτέ από ένα ολοκληρωμένο Ελληνικό σχέδιο για τη διαχείριση των συνόρων το οποίο να προωθηθεί και να παρουσιαστεί στους θεσμούς της Ε.Ε. Για  μία ακόμη φορά χρησιμοποιήσαμε την Ε.Ε. σαν την «κακιά πεθερά».

Η προσφυγική κρίση των τελευταίων ετών, η οποία διογκώθηκε τους τελευταίους μήνες, άλλαξε ριζικά τα πράγματα. Μέσα σε πολύ σύντομο διάστημα η Ε.Ε. άρχισε να αναλαμβάνει δράση για τη διαχείριση της προσφυγικής κρίσης, πιεσμένη κυρίως από την ανθρωπιστική διάσταση της κρίσης, με χαρακτηριστική περίπτωση την αναπαραγωγή της τραγικής εικόνας με το νεκρό Αϊλάν, και ξεκίνησε την ανάληψη σειράς μέτρων με σκοπό τη διευκόλυνση της αναγνώρισης και της κίνησης των προσφύγων, δημιουργώντας για πρώτη φορά τόσο ευνοϊκές συνθήκες και γρήγορες διαδικασίες.  Η Ελλάδα είχε ήδη γίνει η κύρια πηγή εισόδου προσφύγων. Τα πράγματα όμως άλλαξαν ριζικά με τα τρομοκρατικά χτυπήματα στο Παρίσι, αλλά και τις σεξουαλικές επιθέσεις στη Γερμανία, με αποτέλεσμα η Ε.Ε. να αντιλαμβάνεται τη μετακίνηση των προσφύγων κυρίως υπό το πρίσμα των εξωτερικών συνόρων και, επομένως, πρώτιστα, ως ζήτημα ασφάλειας. Αυτή η προσέγγιση οδήγησε αρχικά μεμονωμένες χώρες να αποχωρούν από τις αρχικές αποφάσεις για τη διαχείριση της προσφυγικής κρίσης  και σταδιακά την Ε.Ε. συνολικά να αντιμετωπίζει το ζήτημα της διαχείρισης των ροών ως ζήτημα ασφάλειας και να προωθεί μία σειρά μέτρων, όπως την αυστηροποίηση των ελέγχων, το σχέδιο για την Ευρωπαϊκή Συνοριακή και Ακτοφυλακή, την ένταση της συνεργασίας με τις τρίτες χώρες και κυρίως την Τουρκία κ.α.

Αυτό που «ζητούσε» χρόνια η Ελλάδα έγινε πράξη, με τον πλέον εμφατικό και «σκληρό» τρόπο, με τη σύνδεσή του με την ασφάλεια των συνόρων και με την ξαφνική «αλλαγή» στην προσέγγιση των Ευρωπαίων να την βρίσκει ανέτοιμη να τη διαχειριστεί και «εγκλωβισμένη» σε ένα πρόβλημα – τη διαχείριση των συνόρων και την αποτροπή των προσφυγικών και μεταναστευτικών ροών, στο οποίο από αρχαιοτάτων χρόνων δεν έχει βρεθεί η άμεση και εύκολη λύση. Η Εευρωπαϊκή προσέγγιση είναι ξεκάθαρη, προέχει η ασφάλεια των συνόρων, η Ελλάδα καλείται να κινηθεί άμεσα σε αυτό το πλαίσιο με τις πιέσεις να κλιμακώνονται, ενώ η τελευταία παράμετρος στη συζήτηση είναι η ενδεχόμενη ανάληψη ρόλου στην επιτήρηση των συνόρων, κυρίως των θαλασσίων, στη Λιβύη και στο Αιγαίο, από το ΝΑΤΟ. Η κοινή πρόταση Γερμανίας-Τουρκίας ήδη έγινε θετικά δεκτή από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το ΝΑΤΟ, με τον Γενικό Γραμματέα του να το εντάσσει στα θέματα της επερχόμενης συνάντησης των κρατών-μελών. Η διαχείριση των μεταναστευτικών ροών και της προσφυγικής κρίσης φέρνει την Ελλάδα σε όλο και πιο δυσχερή θέση, αγγίζοντας πλέον όλον τον πυρήνα των παραδοσιακών θεμάτων «υψηλής» πολιτικής (ασφάλεια και εξωτερική πολιτική), με αποτέλεσμα να χρειάζονται άμεσες πρωτοβουλίες , ξεκάθαρες θέσεις και λεπτοί χειρισμοί σε όλα τα μέτωπα. Διαφορετικά, ο εγκλωβισμός μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε «βάλτωμα» σε μία από τις χειρότερες κρίσεις της σύγχρονης ευρωπαϊκής ιστορίας. 

Τριαντάφυλλος Καρατράντος

Διεθνολόγος με ειδικότητα στα θέματα ασφάλειας και καθηγητής στη Σχολή Εθνικής Ασφάλειας. Πρόσφατα κυκλοφόρησε το βιβλίο του Πριν το Μνημόνιο δεν έβλεπες.

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά