Κυριακή, 23 Αυγούστου 2015

Ο Ομπάμα κατ’ αρχήν υπεύθυνος για τα μεταναστευτικά ρεύματα

Κατηγορία Γνώμες
Γράφτηκε από τον  Δημοσιεύθηκε στο Γνώμες web only
Οι πολιτικές επιλογές στη Συρία του αμερικανού προέδρου, Μπαράκ Ομπάμα (στη φωτογραφία), και οι αποτυχίες του συνέβαλαν νομοτελειακά στην έξαρση της μαζικής φυγής προσφύγων από τη χώρα προς τις χώρες της Ευρώπης. Οι πολιτικές επιλογές στη Συρία του αμερικανού προέδρου, Μπαράκ Ομπάμα (στη φωτογραφία), και οι αποτυχίες του συνέβαλαν νομοτελειακά στην έξαρση της μαζικής φυγής προσφύγων από τη χώρα προς τις χώρες της Ευρώπης. Φωτογραφία Αρχείου

Κι όμως. Στο θέμα της επέκτασης του Ισλαμικού Κράτους έχει μεγάλη ευθύνη ο Μπαράκ Ομπάμα. Εξίσου μεγάλη με την υποτίμηση εκ μέρους του των ριζοσπαστικών στοιχείων που ανέδειξε η Αραβική Άνοιξη. Εξίσου μεγάλη με την αδυναμία του να ανατρέψει τον πρόεδρο Άσσαντ της Συρίας, οι φρικωδίες του οποίου καλύφθηκαν από τις αντίστοιχες του Ισλαμικού Κράτους, αλλά δεν γίνεται να υγχωρηθούν. Η κληρονομιά του αμερικανού προέδρου δεν αφήνει μόνο το βαρύ στίγμα της στη Μέση Ανατολή αλλά έχει σαφείς, σημαντικές επιπτώσεις και στην Ευρώπη: τα προσφυγικά κύματα του τελευταίου χρόνου έχουν τη σφραγίδα του.

Στην Αμερική, η μάχη της διαδοχής του Μπαράκ Ομπάμα έχει ανάψει, με την κούρσα των επιγόνων να έχει αρχίσει τόσο στο στρατόπεδο των Δημοκρατικών όσο και σε αυτό των Ρεπουμπλικάνων. Κανείς δεν ξέρει πως θα μείνει στην ιστορία ο σημερινός αμερικανός πρόεδρος. Αν κάποιος έμενε παγωμένος στον χρόνο το 2008 και επέστρεφε σήμερα, χωρίς να ξέρει τίποτα, θα μάθαινε ότι η Κούβα και το Ιράν προσέγγισαν κατά κάποιον τρόπο με τις Η.Π.Α. Ότι σκοτώθηκαν ο Μπιν Λάντεν, ο Καντάφι και ο Μουλάς Ομάρ και ότι οι δικτάτορες της Τυνησίας και της Αιγύπτου ανήκουν στην ιστορία.

Εκ πρώτης όψεως, ο Ομπάμα, δηλαδή, πιστώνεται από εντυπωσιακά ιστορικά γεγονότα. Οδηγούν, όμως, όλα σε έναν καλύτερο κόσμο;

Ο Μπιλ Κλίντον έγραψε στα απομνημονεύματα του ότι δεν υπολόγισε καλά την τραγωδία της Σομαλίας ούτε αυτή της Ρουάντα το 1994. Αντιστοίχως, όταν ο Μπαράκ Ομπάμα γράψει τα δικά του απομνημονεύματα, θα έχει ενδιαφέρον να δούμε πώς θα περιγράψει την τραγωδία της Συρίας – και την ευθύνη της Αμερικής σ’ αυτή.

Το πρόβλημα της Συρίας, είναι αλήθεια, δεν έχει εγκλωβίσει μόνο την αμερικανική εξωτερική πολιτική. Τα προβλήματα που έχει προκαλέσει τόσο στην Τουρκία, όσο και στην Ευρώπη, και ασφαλώς στη χώρα μας, που εισπράττει μεγάλο μέρος του μεταναστευτικού κύματος από τη χώρα είναι τεράστια.

Ωστόσο, για το μεγαλύτερο μέρος τους μοιάζει να ευθύνεται κυρίως η Αμερική. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η αρχική πρόθεση του Μπαράκ Ομπάμα, στη Συρία, ήταν να τελειώνει το συντομότερο δυνατό με τον Μπασάρ Αλ Άσσαντ, επηρεασμένος από την Αραβική Άνοιξη και τη γρήγορη πτώση των καθεστώτων στην Τυνησία και την Αίγυπτο. Όμως, ιδιαίτερα το μέτωπο της Συρίας αποδεικνύεται το Βιετνάμ του Ομπάμα. Η αμφισημία του στη στήριξη της αντιπολίτευσης στη Συρία, σε συνδυασμό με την επέκταση του Ισλαμικού Κράτους, εγκλώβισαν τη στρατηγική του προέδρου Ομπάμα.

Το αποτέλεσμα της στρατηγικής αυτής το ζούμε σήμερα με πλήθος ανοικτών θεμάτων, ορισμένα από τα οποία είναι τα εξής:

Πρώτον, ο Ομπάμα έχει να αντιμετωπίσει την εμπλοκή της Τουρκίας, η οποία και αυτή αναδιατάχθηκε αναλόγως της κάθε φορά συγκυρίας. Στην αρχή, η Τουρκία ενίσχυε και αυτή πολιτικές δυνάμεις εναντίον του Ασσάντ, δυνάμεις οι οποίες εν τέλει κατέληγαν να συμμαχούν με το Ισλαμικό Κράτος. Στη συνέχεια, στο πολιτικό παζλ της περιοχής ενεπλάκησαν και Κούρδοι του Ιράκ, στους οποίους η διοίκηση Ομπάμα παρέσχε βοήθεια, για να βρει απέναντί της σθεναρή αντίθεση εκ μέρους της τουρκικής κυβέρνησης.

Δεύτερον, ο Ομπάμα χρειάζεται πλέον να αντιμετωπίσει ως πρόβλημα την πολυδιάσπαση της αντιπολίτευσης της Συρίας. Πριν την εισβολή στη χώρα του Ισλαμικού Κράτους, η διοίκηση Ομπάμα διά του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών, είχε υποσχεθεί την παροχή 500 εκατομμυρίων δολαρίων το χρόνο στην αντιπολίτευση του Άσσαντ, με σκοπό τη στρατολόγηση και εκπαίδευση 5.000 μαχητών το χρόνο, με ορίζοντα αναθεώρησης αυτού του δόγματος το 2018. Ωστόσο, μόλις τον περασμένο Απρίλιο έγινε κατορθωτό να στρατολογηθούν 150 όλοι κι όλοι μαχητές. Η αρχική σκέψη της τότε υπουργού, Χίλαρι Κλίντον, ήδη από το 2011, ήταν να ενισχυθεί άμεσα η συριακή αντιπολίτευση, μαζί με δυνάμεις μαχητών εναντίον του Άσσαντ. Ο σκοπός ήταν να γίνει κάτι ανάλογο με τον Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς το 1995 στη Βοσνία: να συρθεί δηλαδή σε γρήγορες διαπραγματεύσεις ο Άσσαντ. Όμως, η αναποφασιστικότητα του Ομπάμα, ενισχυμένη από τη συνθετότητα των προβλημάτων της περιοχής, άφησαν χώρο στους τζιχαντιστές να μπουν επιθετικά στο παιχνίδι εξουσίας. 

Τρίτον, ο Ομπάμα έχει πλέον να αντιμετωπίσει ένα διαλυμένο συριακό κράτος, στο οποίο ο Άσσαντ, με την υποστήριξη των Αλεβιτών, ελέγχει ακόμα ένα μέρος της Δαμασκού. Τα εγκλήματα του Ισλαμικού Κράτους, βεβαίως, έχουν κρύψει αυτά του Άσσαντ. Κι όμως. Ο πρόεδρος της Συρίας είναι αυτός που έχει κάνει χρήση χημικών εναντίον αντιπάλων του. Επίσης, είναι υπεύθυνος για την ανακοπή ανεφοδιασμού και τις λεγόμενες πολιορκίες πείνας προς μεγάλο μέρος των πολιτών της χώρας του. Τα εγκλήματα αυτά, και άλλα, εναντίον πολιτικών του αντιππάλων, δεν τον κάνουν καλύτερο ηγέτη σε σχέση με τους ηγέτες του Ισλαμικού Κράτους. Πάντως, η πρόσφατη συμφωνία της διεθνούς κοινότητας με το Ιράν για το πυρηνικό πρόγραμμα έδωσε «ανάσα» στο καθεστώς Άσσαντ, το οποίο ελπίζει πια ότι θα στηρισθεί από ο Ιράν, μάλιστα με τις ευλογίες των Αμερικανών.

Τέταρτον και κυριότερο πρόβημα του Ομπάμα, είναι το Ισλαμικό Κράτος, το οποίο προέκυψε από τον «γάμο» ακραίων στοιχείων εντός της Αλ-Κάιντα και πρώην αξιωματικών του Σαντάμ Χουσεϊν. Αυτή τη στιγμή, το Ισλαμικό Κράτος μεγαλώνει και προβάλλει ως ο «μοναδικός» προστάτης του σουνιτικού στοιχείου στην περιοχή. Ιδιαίτερα μετά τη συμφωνία των ΗΠΑ με το Ιράν για το πυρηνικό του πρόγραμμα, το Ισλαμικό Κράτος έχει μια πρώτης τάξεως ευκαιρία να στρατολογεί όσους είναι εναντίον του Άσσαντ και του Ιράν. Κύκλοι προσκείμενοι στον Μπαράκ Ομπάμα, πάντως, δείχνουν να κατανοούν ότι η συμφωνία με το Ιράν δεν σημαίνει ότι οι Ιρανοί θα συνδράμουν ενεργά εναντίον του Ισλαμικού Κράτους (κάτι που μένει να δούμε αν θα επαληθευτεί). Το θέμα αυτό, όμως, είναι  άρρηκτα συνδεδεμένο με το τι θα κάνει ο αμερικανός πρόεδρος τους λίγους μήνες που απομένουν για την ολοκλήρωση της θητείας του. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι δεν έχει δικαίωμα επανεκλογής και ότι θα κληροδοτήσει, το πιθανότερο στη Χίλαρι Κλίντον, από την πλευρά των Δημοκρατικών, μια εκκρεμότητα τις διαστάσεις της οποίας κανείς δεν μπορεί να προβλέψει. Ίσως ο ίδιος ο αμερικανός πρόεδρος  πρέπει να παραδεχτεί ότι το Ισλαμικό Κράτος δεν είναι όπως η Αλ-Κάιντα του 2006, άρα ότι ο πόλεμος εναντίον του πρέπει να είναι διαφορετικός.

Πάντως, και επειδή κάθε πολιτική κρίνεται εκ του αποτελέσματος, η σημερινή έξαρση του προσφυγικού προβλήματος από τη Συρία προς τις χώρες της Δύσης δείχνει τον στρατηγικό εγκλωβισμό της διοίκησης του Ομπάμα. Από την μια το Ισλαμικό Κράτος προβάλλει ως ο μόνος υπερασπιστής του Σουνιτικού στοιχείου (με το ζόρι) και από την άλλη Σιίτες που βλέπουν ότι ο Άσσαντ δεν θα παραμείνει για πολύ στην εξουσία φεύγουν το συντομότερο δυνατό. Αυτό δημιουργεί ένα εκρηκτικό μείγμα, που στην αντίθεσή του φτάνει στα παράλια και στο εσωτερικό της χώρας μας.

Συμπερασματικά, η κληρονομιά του Ομπάμα δεν αφήνει μόνο το βαρύ στίγμα της στη Μέση Ανατολή αλλά έχει σαφείς και σημαντικές επιπτώσεις και στην δική μας ήπειρο. Είναι ίσως από τα λίγα ελάχιστα θέματα για τα οποία η κακομοιριά και η ανικανότητα της δικής μας κρατικής μηχανής δεν ευθύνεται απόλυτα.

Ιωάννης Μαντζίκος

Υποψήφιος διδάκτορας Διεθνών Σχέσεων με ειδίκευση στις αφρικανικές υποθέσεις. Σε λίγο κυκλοφορεί το βιβλίο του, Al Qaeda: The Transformation of Terrorism in the Middle East and North Africa (PSI Guides to Terrorists, Insurgents, and Armed Groups) (με τον Denise N. Baken)

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά