Τρίτη, 09 Ιουνίου 2015

Ελληνική λογοτεχνία της κρίσης

Κατηγορία Γνώμες
Γράφτηκε από  Δημοσιεύθηκε στο Γνώμες Γράμματα
O Μιχάλης Μοδινός. Το βιβλίο του "Τελευταία Έξοδος Στυμφαλία" είναι από τα λιγοστά ελληνικά μυθιστορήματα που αφιερώθηκαν στην κρίση. O Μιχάλης Μοδινός. Το βιβλίο του "Τελευταία Έξοδος Στυμφαλία" είναι από τα λιγοστά ελληνικά μυθιστορήματα που αφιερώθηκαν στην κρίση. Vimeo

Πώς η ελληνική κρίση καθρεπτίστηκε στη λογοτεχνία; Ελάχιστα! Οι έλληνες συγγραφείς, ακόμα κι όταν ανταποκρίνονται στην εποχή και στα μηνύματά της, το κάνουν με καθυστέρηση. [ΤΒJ]

 

Για πολλά χρόνια, η Ελλάδα ήταν σαν την Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων. Ξαφνικά –αν και η αλήθεια είναι πως όχι και τόσο ξαφνικά– όλα κατέρρευσαν και η ζωή επέστρεψε στην αφετηρία της και στο σφιγμένο ζωνάρι. Η μαγική λέξη «κρίση» αποτυπώθηκε στο συλλογικό υποσυνείδητο και έγινε σημείο αναφοράς ηρωικών επανεκκινήσεων.

Η σχετικά ρηχή ελληνική λογοτεχνία ασφυκτιούσε ανάμεσα σε ένα σχεδόν ιστορικό μυθιστόρημα  και στην κερδοφόρα άρλεκιν γυναικεία λογοτεχνία, με σταθερή αναφορά στις χαμένες πατρίδες. Οι επιτυχημένες εξαιρέσεις, ελάχιστες. Όμως η οικονομική κρίση δημιουργούσε ένα νέο σκηνικό το οποίο αναζητούσε τους λογοτεχνικούς του ήρωες αλλά και τους δημιουργούς τους. Πάντα βιαστική, η θεωρία έδινε το σύνθημα.

Τον Φεβρουάριο του 2011 το καλό περιοδικό Διαβάζω έχει αφιέρωμα με τίτλο «Όψεις της κρίσης: ελληνική λογοτεχνία και φιλοσοφικός στοχασμός». Η σχολή δημιουργικής γραφής των εκδόσεων Πατάκη ενσωματώνει στις συναντήσεις της, τον Ιανουάριο 2013, έναν κύκλο μαθημάτων που διευθύνει ο Βαγγέλης Χατζηβασιλείου με θέμα «Η λογοτεχνία  απέναντι στην κρίση».

Ταυτόχρονα, την ίδια εποχή –αρχές του 2013–, κατατίθεται  η πρώτη συλλογική λογοτεχνική προσπάθεια αποτύπωσης της κρίσης. Από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, με επιμέλεια  της Ελένης Μπούρα και της Μικέλας Χαρτουλάρη, κυκλοφορεί Το αποτύπωμα της κρίσης. Δεκαεπτά έλληνες συγγραφείς με δεκαεπτά αντίστοιχες ιστορίες σκιαγραφούν το νέο τοπίο.

Μέσα σε αυτό το  νέο σκηνικό της κρίσης, ένα τοπίο ζόφου από την εν εξελίξει καταστροφή του αστικού χώρου,  θα σπεύσουν  ασθμαίνοντας  πολυάριθμοι ήδη γνωστοί συγγραφείς μετά  το τυπωθήτω, αλλά και άγνωστοι εγκλωβισμένοι στα συρτάρια των εκδοτών, λογοτεχνικοί ήρωες της εγχώριας παραγωγής. Φαίνεται όμως ότι αυτό το νέο noirπεριβάλλον με τα καμένα κτίρια, τα κατεβασμένα ρολά και τη ρυπαρή τοιχογραφία, η Ελλάδα της κρίσης, ασκεί μια μαγική έλξη  σε ταλαιπωρημένους άνδρες μέσης ηλικίας, όπως παρατηρεί ο κριτικός της Suddeutsche Zeitung. Έτσι, ο Ελβετός Λόρενζ Λανγκενέγκερ, στο Τριάντα βαθμούς υπό σκιάν,[1] στέλνει τον εφοριακό Γιάκομπ Βάλτερ από τη Βέρνη να διασχίσει την Ελλάδα, ενώ η βραβευμένη  ουγγρικής καταγωγής  Γερμανίδα  Τερέζια Μόρα, στο Τέρας,[2] τοποθετεί τον ειδικό σε συστήματα πληροφορικής, Ντάριους Κοπ, να καταρρεύσει στη σκιά  της Ακρόπολης, ανάμεσα σε εξαγριωμένους διαδηλωτές.

Στις 27 Φεβρουαρίου 2014, το Μέγαρο Μουσικής φιλοξενεί  ημερίδα, την επιμέλεια της οποίας έχει η Έλενα Χουζούρη, με θέμα «Ο συγγραφέας σε περιβάλλον κρίσης». Αλλά ο Δημοσθένης Κούρτοβικ μιλά απερίφραστα για ήττα της εγχώριας λογοτεχνίας σε αυτή την περίοδο. Όχι μόνο γιατί η καταρράκωση της χώρας δεν δημιούργησε την ανάγκη για  επεξεργασία αυτής της εμπειρίας με την συνδρομή της λογοτεχνίας ή και για ανύψωση του ηθικού, όπως σε παλαιότερες εποχές, αλλά και για ακόμα ένα λόγο. Λέει ο Κούρτοβικ:

 

Παρότι τα λογοτεχνήματα  με τέτοια θεματική αριθμούν πια πολλές δεκάδες, δεν ξεπερνούν τα δάχτυλα του ενός χεριού αυτά που προχωρούν πιο πέρα από στερεότυπες  περιγραφές και επιδερμικά παραμύθια. Η κρίση ως μόδα;

 

Χωρίς να έχω πλήρη εικόνα αυτής της παραγωγής,  στις εξαιρέσεις, και πιθανόν αδικώντας κάποιον, θα ανέφερα ενδεικτικά τον Χρήστο Οικονόμου με το Κάτι θα γίνει θα δεις και τη δυστοπία του Μιχάλη Μοδινού, Τελευταία Έξοδος Στυμφαλία.

 


[1] Lorenz Langenegger, Bei 30 Grad im Schatten, Jung und Jung, 2014.

[2] Η Terezia Mora με το βιβλίο της Das Ungeheuer (Το τέρας), πήρε το Deutcher  Buch Preis (Βραβείο Γερμανών Εκδοτών) για το 2013.

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά