Παρασκευή, 08 Μαΐου 2015

Η επιστημονική διαπίστωση του Γιάννη Πανούση

Κατηγορία Γνώμες
Γράφτηκε από τον  Δημοσιεύθηκε στο Γνώμες
Ο συλληφθείς κατηγορούμενος για το φόνο της τετράχρονης Άννυ Μπορίσοβα, και πατέρας της νεκρής, οδηγείται στον εισαγγελέα. Ο συλληφθείς κατηγορούμενος για το φόνο της τετράχρονης Άννυ Μπορίσοβα, και πατέρας της νεκρής, οδηγείται στον εισαγγελέα.

Ο Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής εγκληματολογίας και έκανε μία απλή παρατήρηση ως επιστήμονας, αναφερόμενος στον πατέρα της Άννυ: «πολύ γρήγορα θα έχουμε τον θάνατο και του δράστη». Έστω ότι η πρόβλεψή του ήταν όντως επιστημονική, ότι δηλαδή ήταν βασισμένη σε επιστημονική έρευνα και σε εμπειρικά δεδομένα. Μπορεί, επειδή παρέμεινε κύρια στη διαπίστωση, να υποστηριχθεί ότι πρόκειται για μία αμιγώς επιστημονική πρόβλεψη, χωρίς καμία συνακόλουθη αξιολογική κρίση;

Φανταστείτε ότι είστε στη θέση να ανακοινώσετε ότι κάποιος άνθρωπος θα πεθάνει. Το γνωρίζετε επειδή είστε επιστήμονας. Ή το γνωρίζετε επειδή σας το είπε ένας επιστήμονας. Ή το γνωρίζετε επειδή έρχεται ένα αμάξι καταπάνω του και δεν χρειάζεται να είστε επιστήμονας για να καταλάβετε τι επακολουθεί. Έχει καμία σημασία; Εκτός από τον λόγο που το γνωρίζετε, πάνω από όλα είστε άνθρωπος και η όποια πρόβλεψη για την απώλεια της ζωής συνοδεύεται από το άγχος για τη διάσωσή της. Ανεξάρτητα από το λόγο που γνωρίζετε ότι κάποιος άνθρωπος θα πεθάνει, δεν περιορίζεστε σε μία απλή ανακοίνωση αλλά κάνετε ό,τι μπορείτε για να τον σώσετε, ειδικά αν είστε σε θέση ευθύνης.

Κανένα άγχος για το Γιάννη Πανούση, όμως, στην προκειμένη περίπτωση. Κανένα  άγχος για κανένα μας, τολμώ να πω. Μπορεί αλήθεια κάποιος να ισχυριστεί ότι αγχώνεται για τον δράστη ενός τόσο στυγερού εγκλήματος; Δεν γνωρίζω αν υπάρχει η πιθανότητα να είναι αθώος, αλλά έστω ότι είναι ένοχος. Ποιος αλήθεια αγχώνεται για τη ζωή του; Ίσα ίσα, είναι σαφώς περισσότεροι αυτοί που επιθυμούν το θάνατό του.

Ανθρώπινη η τάση για διάσωση των ανθρώπων αλλά ανθρώπινη και η τάση για εκδίκηση.

Η δήλωση του επιστήμονα Πανούση δεν συνοδεύτηκε αμέσως από το άγχος του ανθρώπου Πανούση να σώσει τη ζωή που κινδυνεύει και τις άμεσες προτροπές του υπουργού Πανούση για την προστασία της. Η απουσία αυτών των πράξεων υποδηλώνει τη σιωπηρή επιθυμία του ανθρώπου Πανούση για εκδίκηση. Είναι εμφανές ότι η δήλωσή του προσπάθησε να δώσει την παρηγοριά στον ίδιο και σε αυτούς που τον παρακολουθούσαν ότι το άτομο αυτό θα τιμωρηθεί με τον πιο άγριο τρόπο. Η επιστημονική διαπίστωση μάλλον συνοδεύεται από την υποβόσκουσα επιθυμία για τη σύντομη πραγματοποίησή της.

Η ιστορία όμως αυτή δεν σταματά στη σύγκρουση μεταξύ των δύο ανθρώπινων τάσεων για διάσωση ή εκδίκηση. Πέρα από το πάθος για τη διάσωση ή την εκδίκηση, ανθρώπινη είναι και η τάση των ανθρώπων να υπερβούν τα πάθη τους και να υποταχθούν στις αρχές μίας ευνομούμενης πολιτείας. Με νέες του δηλώσεις, ο Γιάννης Πανούσης έδειξε να υπονοεί, έστω και καθυστερημένα, ότι η προστασία της ζωής, ακόμη και του στυγνού εγκληματία, είναι προτεραιότητα. Αυτές οι δηλώσεις δεν φάνηκε να είναι αποτέλεσμα επιστημονικής κατάρτισης ή κάποιας τάσης του για διάσωση του κρατούμενου. Ήλπισα ότι ήταν η επιβεβαίωση ότι ο άνθρωπος δεν χρειάζεται να ορίζεται από τα πάθη του αλλά μπορεί να δεσμεύεται σε ανώτερες ηθικές αρχές, όσο δύσκολο κι αν είναι.

Φρούδες οι ελπίδες μου όμως. Με ακόμη νεότερες δηλώσεις του ανέφερε ότι δεν θα αυτολογοκριθεί ποτέ. Με άλλα λόγια, τα πάθη, οι απόψεις και η ελευθερία έκφρασής του έχουν μεγαλύτερη σημασία από ανώτερες ηθικές αρχές. Αφήνω σε εσάς να κρίνετε αν αυτό είναι ζήτημα επιστήμης ή ήθους.

Αλέξιος Αρβανίτης

Διδάκτωρ κοινωνικής ψυχολογίας. Διδάσκει στο τμήμα ψυχολογίας του Οικονομικού Κολλεγίου Αθηνών (BCA), στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα κατάρτισης στις διαπραγματεύσεις του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών και στο τμήμα ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά