Τρίτη, 24 Μαρτίου 2020

Το θείο στο Sci-fi: όταν ο άνδρας το παίζει θεός (Μέρος 1)

Κατηγορία Slideshow
Γράφτηκε από τον  Δημοσιεύθηκε στο Γνώμες\ web only
O Keir Dullea στην ταινία "2001 - Η Οδύσσεια του διαστήματος" του Στάνλεϋ Κιούμπρικ. O Keir Dullea στην ταινία "2001 - Η Οδύσσεια του διαστήματος" του Στάνλεϋ Κιούμπρικ. Metro-Goldwyn-Mayer

Είδα πρόσφατα δύο σημαντικά έργα τέχνης. Το Ex Machina (σκην. Άλεξ Γκάρλαντ, 2014) και το 2001 - Η Oδύσσεια του διαστήματος (σκην. Στάνλεϋ Κιούμπρικ, 1968) Το πρώτο είναι παιδάκι του δεύτερου αλλά έχει μεταφέρει τον ίδιο προβληματισμό στο σήμερα. Ποιος είναι αυτός; Ο άνδρας συχνά το παίζει θεός στη θέση του θεού. Όταν το κάνει αυτό «γαμιέται το σύμπαν», για να χρησιμοποιήσω μια κατάλληλη και απολύτως ταιριαστή φράση για τη θεματική που συζητάμε. Κατά κάποιον τρόπο, αυτό λένε και τα δύο έργα. Όταν ο άνδρας το παίζει θεός γαμιέται το σύμπαν.

Προφανώς, θα μπορούσαμε να συζητάμε ημέρες για τη σημασία και την ευρύτητα των δύο έργων. Ευρύτητα σε όλα τα επίπεδα. Ευρύτητα που φτάνει τελικά να περιγράφει αλήθειες και όχι απόψεις περί ύπαρξης. Ναι, υπάρχουν και τέτοια έργα τέχνης. Έργα που περιγράφουν το είναι πέραν των χρονικών, ιστορικών και πολιτισμικών συγκυριών (ναι, υπάρχει τέτοιο είναι). Αυτά τα έργα φτάνουν πολύ κοντά σε αλήθειες και καλό είναι να θυμόμαστε ότι υπάρχουν αλήθειες, σε αντίθεση με τους αφελείς ή κακόβουλους σχετικιστές κάθε είδους, καταγωγής και πολιτικών αποχρώσεων. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αναζητάμε την "απόλυτη αλήθεια", αλλά να αναζητάμε την αλήθεια, απολύτως. Και ναι, γίνεται να υπάρχει αλήθεια, χωρίς να είναι απόλυτη. Το ζήτημα είναι τι θέση παίρνει κανείς όταν την αναζητά. Αυτός που πιστεύει ότι υπάρχει απόλυτη αλήθεια είναι ολοκληρωτικός. Αυτός που πιστεύει ότι "υπάρχει αλήθεια, απολύτως, αλλά πρέπει να την ψάξω" είναι φιλελεύθερος. Προφανώς, ανάμεσα και πέραν αυτών των δύο υπάρχουν άπειρες διαβαθμίσεις.

Εντελώς συνοπτικά. Στο 2001 – Η Οδύσσεια του διαστήματος βλέπουμε την προσπάθεια του είδους μας να καταλάβει (στην προϊστορική του φάση) και να δαμάσει (στο "σήμερα") την απόλυτη αλήθεια. Η μυστηριώδης, κατάμαυρη, στιλπνή, γρανιτένια, άφθαρτη πλάκα είναι η απόλυτη (θεϊκή) αλήθεια.

2001-1 

Οι πιθηκοειδείς πρόγονοί μας σοκάρονται όταν τη βλέπουν μπροστά από τη σπηλιά τους. Στην αρχή κραυγάζουν τρομαγμένοι, σταδιακά πλησιάζουν, στο τέλος ένα μέλος τους την αγγίζει και αυτό οδηγεί τους πιθηκοειδής εξωγήινους προγόνους μας(;) στον αφανισμό – μάλλον(;). Μεταφερόμαστε στο μέλλον και ο άνθρωπος (είναι σε θέση να) ταξιδεύει στο διάστημα. Για κάποιον "μυστηριώδη λόγο" σε ένα χρονικό διάστημα κάποιων ετών (μυθοπλαστικών ετών, για λόγους συντομίας) η βασική αποστολή αποτυγχάνει στο στόχο της. Όλες οι προσπάθειες διαφορετικών αποστολών αστροναυτών να μελετήσουν τη μυστηριώδη πλάκα οδηγούν στο θάνατό τους. Η τελευταία αποστολή γίνεται με τη βοήθεια του πιο εξελιγμένου συστήματος τεχνητής νοημοσύνης, το οποίο ελέγχει όλες τις παραμέτρους του ταξιδιού προς την τελική τοποθεσία. Το όνομα αυτού του συστήματος είναι Hal 9000.

Ο Hal 9000 υπολογίζει στην εντέλεια τα πάντα. Είναι ένα ανθρώπινο δημιούργημα που έχει πλησιάσει τη θεϊκή τελειότητα. Ο Hal υπολογίζει τέλεια, κοστολογεί τέλεια, εκτιμά το ρίσκο τέλεια, φροντίζει τους αστροναύτες τέλεια, μιλάει τέλεια, σκέφτεται τέλεια, νιώθει τέλεια, συμπεριφέρεται τέλεια, συνεργάζεται τέλεια, δεν έχει κάνει ποτέ ούτε ένα λάθος, μανιπουλάρει τέλεια το συνομιλητή του, καθησυχάζει τέλεια τα άγχη του, είναι τέλειος στα μαθηματικά, τη φυσική, τη φιλοσοφία, τη βιολογία, την ιατρική, τη γεωμετρία, την ψυχανάλυση κ.ο.κ. Ο Hal (που είναι Hell βεβαίως) είναι το τέλειο intellectual. Ως γνωστόν, στην ιουδαιοχριστιανική παράδοση το τέλειο intellectually είναι ο διάβολος. Κατά συνέπεια, ο Hal 9000 που ακούει και βλέπει τα πάντα μέσα από το κόκκινο μάτι του (το υποκείμενο του πανοπτικού;) μετατρέπεται στον διάβολο.

2001-2

Ο άνθρωπος δημιουργεί το τέλειο ον για να δαμάσει και να καταλάβει τη θεία τελειότητα (επανάληψη της ιστορίας των πρωτόπλαστων;) και αυτή η ύβρις δεν μπορεί παρά να οδηγήσει τον άνθρωπο στον όλεθρο. Ο Hal (Hell) αυτονομείται και δημιουργεί ένα σχέδιο εξολόθρευσης του υβριστή δημιουργού του που το παίζει θεός. Σαμποτάρει το ταξίδι προς τη θεία, στιλπνή πλάκα. Σκοτώνει 6 αστροναύτες (δεν είμαι σίγουρος για το νούμερο) εκτελώντας το τέλειο σχέδιο. Ένα μέλος του πληρώματος καταφέρνει να νικήσει τον Hal (Hell), όμως η νίκη είναι πύρρειος. Ο τελευταίος επιζών αστροναύτης αρχίζει την απενεργοποίηση των βασικών λειτουργιών του τέλειου όντος και το οδηγεί σταδιακά στον θάνατο. Εκεί ξεκινάει ο πραγματικός εφιάλτης. Ο αστροναύτης καταβυθίζεται κυριολεκτικά στο φως (ο Hal-Hell ως Εωσφόρος), το φως που δημιούργησε ο υβριστής άνθρωπος, δηλαδή την τέλεια και άρα διαβολική διάνοια του Hal.

2001-3

H καταβύθιση στο φως/σκότος οδηγεί στο "σπίτι του θεού".

2001-4

Εκεί, ο επιζών αστροναύτης μένει κυριολεκτικά ενεός. Δεν είναι σίγουρος που βρίσκεται. Ξαφνικά, τον βλέπουμε να βλέπει τον Θεό να γευματίζει. Το δημιούργημα του Θεού παρακολουθεί τον δημιουργό του να γευματίζει. Τον βλέπει σε μια γήινη, ανθρώπινη στιγμή του και αυτή η πλήρης αντιστροφή των ρόλων είναι η πιο ιδιοφυής στιγμή του έργου. Από εκείνο το σημείο και μετά τα πράγματα γίνονται αρκετά δυσανάγνωστα. Αυτό που καταλαβαίνω είναι ότι ο αστροναύτης οδηγείται στην ένωση με το Δημιουργό του.

Γίνεται ξανά ένα με το ένα. Βρισκόμαστε μπροστά στη μαθηματική διατύπωση 1+1=1. Μετά από αυτό το 1+1=1 η γέννηση και ο θάνατος δεν υπάρχουν.

Το νέο 1 (Ο θεός και ο αστροναύτης που οδηγήθηκε στην ένωση μαζί Του;) κοιτάζει γαλήνια το δημιούργημα του. Τη γη. Τον άνθρωπο.

2001-5

 

 

 

Γιώργος Μαρκατάς

Yποψήφιος διδάκτωρ στον Τομέα Κοινωνικής Θεωρίας και Κοινωνιολογίας του τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία:
Η αβάσταχτη απόφαση του Είναι

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά