Τετάρτη, 31 Οκτωβρίου 2018

Η Βραζιλία, όταν τελειώνουν τα συνθήματα

Κατηγορία Slideshow
Γράφτηκε από την  Δημοσιεύθηκε στο Γνώμες web only
O ΖαΊρ Μπολσονάρο (που προφέρεται Ζαϊχ Μπολσονάρου). O ΖαΊρ Μπολσονάρο (που προφέρεται Ζαϊχ Μπολσονάρου). Janine Moraes / Câmara dos Deputados

Παρά τις οιμωγές για τις εξελίξεις στη Βραζιλία, συχνά δεν γνωρίζουμε ακριβώς για τι μιλάμε - ούτε καν όσοι από τους εκπροσώπους της ενημέρωσης δεν αναπαράγουν απλώς πληροφορίες αλλά τις φιλτράρουν κιόλας. Η περίπτωση, πάντως, της εκλογής του Ζαϊρ Μπολσονάρο δεν είναι, απλώς, μια παράδοση της χώρας στην Ακροδεξιά. Αντίθετα, σηματοδοτεί μια επελπισμένη λύση, μετά τα αδιέξοδα από τις αριστερές διακυβερνήσεις και τα εκτεταμένα σκάνδαλα διαφθοράς. Ακούει κανείς; [ΤΒj]

Καλοκαίρι του 2005. Στην παραλία της Κοπακαμπάνα. Ο Ατλαντικός μπροστά μου αχανής και ταραγμένος. Ούτε τα μυωπικά γυαλιά ηλίου που φορώ με καθησυχάζουν. «Έλα, θα βουτήξουμε μαζί», μου λέει μια κοπέλα που στέκεται δίπλα μου. Νεότατη και καλλονή. Παραδίπλα, μια παρέα ιταλών τουριστών τη χαζεύουν και αρχίζουν να σχολιάζουν τις ανατομικές της λεπτομέρειες. Η Ματίλντα, έτσι τη λένε, γελάει, τους απαντάει σε τέλεια ιταλικά, και οι κύριοι το βουλώνουν εντυπωσιασμένοι που μια τόσο ωραία κοπέλα γνωρίζει τη γλώσσα τους! Τη ρωτώ πού έμαθε τα ιταλικά και μου απαντά ότι είχε ζήσει για δύο χρόνια με έναν ιταλό “αρραβωνιαστικό” στο Μιλάνο. «Δεν με άφηνε όμως να κάνω τίποτα, με είχε μόνο για φιγούρα, οπότε τα μάζεψα και γύρισα ξανά εδώ. Μένω εκεί πάνω, στο λόφο». Ο λόφος –omorro– είναι μια από τις αχανείς παραγκουπόλεις στο Ρίο, οι περιώνυμες favelas, οι φαβέλες. Αυτές που πολλοί δυτικοί τουρίστες επισκέπτονται ανερυθρίαστα στο πλαίσιο των “favelatour” – σχετικά τουριστικά φυλλάδια διανέμονται παντού στο Ρίο.

Το καλοκαίρι του 2005, ο Λούλα, ο πρώην συνδικαλιστής που εξελέγη πρόεδρος με το κεντροαριστερό Εργατικό Κόμμα το 2002, διανύει τον τρίτο χρόνο της θητείας του και πνίγεται ήδη στα σκάνδαλα διαφθοράς. Το “mensalao”, “η μισθάρα” –όπως ονόμασαν οι Βραζιλιάνοι το σκάνδαλο διαφθοράς για το οποίο ακόμη και σήμερα ηχηρά ονόματα της διακυβέρνησης Λούλα, όπως ο Ζοζέ Ντιρσέου, πρώην δεξί χέρι του προέδρου, εκτίουν ποινή φυλάκισης– καλύπτει τα πάντα, οι εφημερίδες και οι τηλεοράσεις βοούν. Αλλά ο Λούλα έχει υλοποιήσει κοινωνικά προγράμματα, έχει λάβει μέτρα κατά της φτώχειας και της εγκληματικότητας, τα συνεχίζει, και κατορθώνει να επανεκλεγεί το 2006, και το 2010, να εκλέξει τη διάδοχό του, την Ντίλμα Ρουσέφ, η οποία απεπέμφθη για σκάνδαλα διαφθοράς το 2016.

Την περασμένη Κυριακή, η Βραζιλία εξέλεξε πρόεδρο τον ακροδεξιό Ζαΐρ Μπολσονάρο, έναν πρώην λοχαγό του στρατού, επί 27 χρόνια βουλευτή χωρίς καμία ιδιαίτερη κοινοβουλευτική παρουσία, ο οποίος, με βάση τις κατά καιρούς δηλώσεις του, είναι νοσταλγός της δικτατορίας της Βραζιλίας (1964-1985), θαυμαστής του χιλιανού δικτάτορα Πινοτσέτ (1973-1990), ενώ τάσσεται κατά των μαύρων, των Ινδιάνων, των γυναικών, των ομοφυλόφιλων κ.ο.κ.

Η Δύση ξύπνησε την περασμένη Δευτέρα αλαφιασμένη από την εκλογή του «Τραμπ των Τροπικών», όπως έσπευσε να αποκαλέσει τον Μπολσονάρο ο διεθνής Τύπος. Φασίστες παντού, ο Τραμπ στις ΗΠΑ, ο Σαλβίνι στην Ιταλία, oΌρμπαν στην Ουγγαρία, τι θα γίνει τώρα, με τόση Ακροδεξιά στον κόσμο, διερωτώνται τόσο οι σοβαροί σχολιαστές όσο και οι αμπελοφιλόσοφοι των κοινωνικών δικτύων. 

Οι Δυτικοί όμως παραβλέπουν μια σημαντική παράμετρο. Η Βραζιλία και η πραγματικότητά της είναι πολύ πιο σύνθετες, γιατί δεν είναι ακριβώς, ή δεν είναι μόνον, Δύση, όπως είναι οι ΗΠΑ και η Ευρώπη: η Βραζιλία είναι και Τρίτος Κόσμος. Όσο και αν επί σειρά ετών «η τέταρτη μεγαλύτερη δημοκρατία του κόσμο» χαρακτηριζόταν «αναδυόμενη δύναμη», η Βραζιλία ήταν, και παραμένει, Τρίτος Κόσμος. Εξωτικός για τους Ευρωπαίους, αλλά πάντως Τρίτος.

Αυτό γίνεται αντιληπτό σε όποιον επισκέπτεται μια μεγαλούπολη της Βραζιλίας, όπως το Ρίο Ντε Τζανέιρο. Βλέπει τα όπλα, τα οποία βρίσκονται παντού: από τους ένοπλους φρουρούς στα σπίτια σε γειτονιές όπως η Κοπακαμπάνα και το Λεμπλόν, μέχρι τις τράπεζες στο κέντρο της πόλης. Όταν, το 2006, έγινε δημοψήφισμα για την οπλοκατοχή, οι υποστηρικτές της κέρδισαν κατά κράτος. Οι Βραζιλιάνοι δεν περίμεναν την εκλογή του Μπολσονάρο για να δηλώσουν την προτίμησή τους στα όπλα: με τα κουμπούρια, ακόμη και προοδευτικοί άνθρωποι, δηλώνουν ότι νιώθουν μεγαλύτερη ασφάλεια. Με περιστατικά άκρατης βίας, με πολέμους συμμοριών στην ημερήσια διάταξη, με απαγωγές και παιδιά στους δρόμους να σκοτώνονται για τον έλεγχο των ναρκωτικών, τα όπλα θεωρούνται «μια κάποια λύσις». 

Προφανώς και οι ακραίες θέσεις του Μπολσονάρο δεν είναι η λύση στο πρόβλημα. Οι προηγούμενες όμως κυβερνήσεις αντιμετώπιζαν το πρόβλημα της εγκληματικότητας περιστασιακά, και κυρίως όταν η Βραζιλία έπρεπε να δείξει «το καλό της πρόσωπο» στην υφήλιο, όπως συνέβη πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Ρίο το 2016, διάστημα κατά το οποίο πλήθυναν οι εκκαθαριστικές επιχειρήσεις της αστυνομίας. 

Οι προηγούμενες προοδευτικές κυβερνήσεις απέτυχαν και σε κάτι ακόμη πιο σημαντικό: στη μόρφωση του πληθυσμού. Ένας λαός φτωχός που παραμένει απαίδευτος, θα στραφεί όχι μόνο στα όπλα, αλλά και στη θρησκεία: σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, το 2010, οι ευαγγελιστές ανέρχονταν στο 15% του πληθυσμού της Βραζιλίας, χώρας κατά κύριο λόγο καθολικής, ενώ φέτος έφθασαν το 27%. Οι ευαγγελιστές ελέγχουν το 15% των βουλευτών του απερχόμενου Κογκρέσου της Βραζιλίας, δημιουργούν δικά τους πολιτικά κόμματα και διαθέτουν πολλά ΜΜΕ τα οποία πρόβαλαν, ως αναμενόταν, με πάθος τον Μπολσονάρο.

Έλλειψη παιδείας + ευαγγελιστές + εκτεταμένη διαφθορά +τεράστιες κοινωνικές ανισότητες, ισούνται με ένα μείγμα εκρηκτικό. Το αποτέλεσμα του οποίου αποτυπώθηκε στις κάλπες. 

Οι ανησυχητικές εξελίξεις  της Βραζιλίας του Μπολσονάρο θα μπορούσαν να ανοίξουν τα μάτια της Δύσης ως ένα παράδειγμα στο οποίο δεν θέλουμε να διολισθήσουμε. Αυτό προϋποθέτει να θέλουμε να ανοίξουμε τα μάτια μας και να προσπαθούμε να κατανοήσουμε πιο σύνθετες πραγματικότητες. Και αυτό, μόνο διά της μελέτης και της σοβαρής πληροφόρησης επιτυγχάνεται. Η οποία σε καμία περίπτωση δεν εξασφαλίζεται από «νεόκοπους γλωσσολόγους»: Συνάδελφοι, καλόν είναι που μάθατε ότι ο Ζαΐρ Μπολσονάρο προφέρεται στα πορτογαλικά της Βραζιλίας, Ζαΐχ Μπολσονάρου. Θυμίζω ότι και το Ρίο ντε Τζανέιρο προφέρεται Χίου ντε Ζανέιρου. Έχετε όμως την εντύπωση ότι αν γράψετε σε ελληνικό κείμενο, «στο Χίου της Βραζιλίας», θα γίνετε αντιληπτοί;

Μαρίλια Παπαθανασίου

Δημοσιογράφος. Έχει εργαστεί στο Βήμα και στην Καθημερινή. Μέλος της συντακτικής ομάδας του Books' Journal.

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία:
Υπάρχει πρόβλημα δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση;

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά