Γιώργος Σιακαντάρης

Γιώργος Σιακαντάρης

Διδάκτωρ Κοινωνιολογίας, διετέλεσε επιστημονικός διευθυντής στο ΙΣΤΑΜΕ. Βιβλία του: Οι μεγάλες απουσίες. Η ελληνική δημοκρατία σε άμυνα (2011), Ζαν-Ζακ Ρουσσώ: Ο φιλόσοφος της πεφωτισμένης δημοκρατίας (2012).

Αυτές τις μέρες συμπληρώνονται δέκα και έξι χρόνια από τον θάνατο του Χαρίλαου Φλωράκη και του Μιχάλη Παπαγιαννάκη αντιστοίχως. Δύο μεγάλοι αριστεροί, όπως γράφουν κάποιοι.  Σημασία, όμως, δεν έχει η γενίκευση αλλά η εξειδίκευση. Έτσι επιλέγει κανείς με ποιον θα πάει και ποιον θ’ αφήσει.

Τι ενώνει τον αυτόχειρα, θύμα του μπούλινγκ, Βαγγέλη Γιακουμάκη, τον εθνολαϊκισμό που θα γιορτάσει στις πλατείες ανήμερα εθνική γιορτή και τις αποφάσεις του υπουργού Άμυνας να εισαγάγει μάθημα εθνικής ηθικής πατριωτικής διαπαιδαγώγησης στα σχολεία; [ΤΒJ]

Ο Διαφωτισμός εκπροσωπεί την ακρίβεια, την αλήθεια, αλλά κυρίως την κίνηση. Ο ριζοσπαστισμός εκπροσωπεί την ανάδειξη του λάθους εντός της αλήθειας. Ο ριζοσπαστισμός χωρίς τον Λόγο είναι ακραίος, είναι αναλήθεια και μονομέρεια.  Είναι μια αδιαμεσολάβητη σχέση και κάθε τέτοια σχέση είναι αντιδημοκρατική. Ο Λόγος με τη σειρά του χωρίς την ανάδειξη των λαθών του είναι κοινότοπος,  πληκτικός. Όταν απ’ αυτόν απουσιάζει εντελώς το ριζοσπαστικό πνεύμα, τότε η κίνησή του υποκαθίσταται από την αδράνεια και το συμβόλαιό του γίνεται σύμβαση.

Στην ταινία Μπανάνες του Γούντυ Άλλεν ο πρωταγωνιστής βρίσκεται αναίσθητος, ξυλοκοπημένος από παραστρατιωτικούς μιας λατινοαμερικάνικης δικτατορίας. Όταν αυτοί του ρίχνουν νερό για να ξυπνήσει και να τον ξαναδείρουν, αυτός αρχίζει να φωνάζει τρομαγμένος: «Όχι, όχι άλλες Πολωνέζες». Όποιος έχει παρακολουθήσει τι και πώς λέγεται στις εργασίες της αποκαλούμενης Βουλής των Εφήβων δικαιούται να λιποθυμήσει και μετά να φωνάξει «όχι, όχι άλλοι Αυτιάδες - και τόσοι άλλοι».

Ο αντιδιαφωτισμός στην Ελλάδα είναι το κρυφό ή και το φανερό χαρτί στα χέρια του εθνολαϊκισμού. Εδώ το Έθνος ταυτίζεται με την άποψη του αντιδιαφωτισμού για τα έθνη (οντότητες στηριγμένες στους δεσμούς αίματος και ενίοτε της θρησκείας και όχι  σύνολα ατόμων που έχουν πολιτικούς, οικονομικούς και διαφορετικούς ιδεολογικούς δεσμούς). Αν μάλιστα σκεφτεί κανείς ότι, την ίδια στιγμή που πλήθη σκέπτονται έτσι, συμμετέχουν και συμβάλλουν στην κοινωνία της αγένειας, μπορεί να κατανοήσει πολλές από τις ελληνικές ιδιοτυπίες, τον εθνικό μας εξαιρετισμό.

Μήπως είναι καιρός να δημιουργηθεί ένας νέος ευρωπαϊκός Διαφωτισμός, πριν ακόμη και από την Ενωμένη Ευρώπη; Ή πάλι, μήπως αυτός είναι η προϋπόθεση για τη δημιουργία της; Μήπως ο Χάμπερμας έπρεπε να είναι υποψήφιος πρόεδρος για το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο;

Ώστε ο Μακιαβέλι ήταν κακός; Καλός ήταν μόνο ο Διαφωτισμός; Αλλά πόσο καλός μπορεί να είναι ο Διαφωτισμός αν δεν περιλαμβάνει τον κακό Μακιαβέλλι; Ο Αλέξης Τσίπρας ξαναγράφει την ιστορία της δυτικής σκέψης υπό το πρίσμα του αγωνιστικού μανιχαϊσμού του.

Το ελληνικό ανάδελφο χωριό, διχασμένο ανάμεσα στον Διαφωτισμό και την «Ορθοδοξία», επαναλαμβάνει ό,τι έκανε και με τον Μιλόσεβιτς. Αθωώνει και εξαγνίζει τους πρωτεργάτες της σημερινής ουκρανικής κρίσης, όπως έκανε τότε με τους σέρβους σφαγείς εθνικιστές.

Οι σημερινές συγκρούσεις στην Ουκρανία, αλλά και νωρίτερα στην Τσετσενία, στη Γεωργία, στη Μολδαβία, είναι αποτέλεσμα εθνικισμών που είχαν καταχωνιαστεί σε ρωσικά εθνικιστικά ντουλάπια.

Στα 1917, η κομμουνιστική επανάσταση εκπροσωπούσε το φως και την ελπίδα των κοινωνιών που στόχευαν να απαλλαγούν από τα δεσμά της φεουδαρχία και, αργότερα, του καπιταλισμού. Στα 1989, οπότε και τα μαρξιστικά καθεστώτα της ανατολικής Ευρώπης κατέρρευσαν, ο κομμουνισμός αποδείχθηκε ένα κοινωνικό και πολιτικό σύστημα, το οποίο είχε καταρρεύσει ηθικά στις συνειδήσεις των ανθρώπων πολλά χρόνια πριν.