Τετάρτη, 21 Μαΐου 2014

Ευρωπαϊκή ενοποίηση ή διάλυση;

Κατηγορία Blog
Γράφτηκε από τον 
Το πολιτικό στοίχημα για την Ευρώπη είναι ο μετασχηματισμός της σε μία από τις πλέον ανταγωνιστικές οικονομίες του πλανήτη. Το πολιτικό στοίχημα για την Ευρώπη είναι ο μετασχηματισμός της σε μία από τις πλέον ανταγωνιστικές οικονομίες του πλανήτη. Europe_(orthographic_projection).svg

Η Ε.Ε. βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι. Ο δρόμος που θα πάρει θα καθορίσει την πορεία της για τις επόμενες δεκαετίες. Το στοίχημα επιβίωσης για τις πολιτικές ηγεσίες της Ε.Ε. είναι να μετασχηματίσουν την Κοινότητα σε μία από τις πλέον ανταγωνιστικές οικονομίες του πλανήτη. Αν δεν τα καταφέρουν...

 

Αν δούμε τα πράγματα στο μακρο-ιστορικό επίπεδο, θα διαπιστώσουμε ότι οι οικονομικές κρίσεις συχνά οδηγούν στη συνειδητοποίηση των αδιεξόδων και στον αναπροσανατολισμό πολιτικών και συμπεριφορών. Η Μεγάλη Ύφεση του 1929 οδήγησε στην υιοθέτηση ομοσπονδιακού προϋπολογισμού των αμερικανικών Πολιτειών. Το ίδιο το πρωτόγνωρο μεταπολεμικό εγχείρημα της ευρωπαϊκής ενοποίησης υπαγορεύτηκε από την υπόμνηση των δεινών που επέφερε ο 2ος Παγκόσμιος Πόλεμος. Η πορεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν είναι γραμμική. Φάσεις κινητικότητας διαδέχονται περιόδους ακινησίας. Το επόμενο άλμα της ευρωπαϊκής ενοποίησης θα προέλθει από τον σχηματισμό συναντίληψης για τις απαιτούμενες πολιτικές επιλογές και της αναγκαίας πολιτικής βούλησης για την προώθησή τους.

Η πορεία της Ε.Ε. καθορίζεται διαχρονικά από τις ισορροπίες ισχύος και τους συγκερασμούς διαφορετικών συμφερόντων. Η ατελείωτη προώθηση εθνικών στρατηγικών και πολιτικών σκοπιμοτήτων, η κυριαρχία της «τεχνοπολιτικής» και η απόσταση από τα κέντρα λήψης απόφασης, η αρχή της επικουρικότητας και οι ατέρμονες διαδικασίες διαβούλευσης (ανοιχτές μέθοδοι συντονισμού), οδήγησαν σε τέλμα το στόχο της «όλο και στενότερης ένωσης των λαών» που φιλόδοξα διακήρυττε η Συνθήκη της Ρώμης και της υποστήριξης των ευρωπαίων πολιτών. Σήμερα, το 48% των ευρωπαίων πολιτών δεν εμπιστεύονται την Ε.Ε.

Ωστόσο, η κρίση της ευρωζώνης με επίκεντρο την Ελλάδα λειτούργησε καταλυτικά αποκαλύπτοντας αδιέξοδα και υποδεικνύοντας δρόμους που επιβάλλουν στα κράτη-μέλη να υπερβούν παραδοσιακές εθνικές σκοπιμότητες και ιδεολογικές αγκυλώσεις και να κινηθούν σε δύο συγκεκριμένες κατευθύνσεις:

Πρώτον, στην ενίσχυση της οικονομικής διακυβέρνησης της Ε.Ε. Μία νομισματική ένωση απαιτεί υψηλό βαθμό πολιτικής και οικονομικής ενοποίησης. Το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης ήταν καταδικασμένο να μην εφαρμοστεί και να αγνοηθεί από τα κράτη-μέλη, καθώς άφηνε την εφαρμογή των κανόνων δημοσιονομικής πειθαρχίας στα ίδια τα κράτη-μέλη που είναι υπόλογα μόνο στους πολίτες τους. Το μέγεθος των ελλειμμάτων δεν είναι η μοναδική αιτία της σημερινής στασιμότητας. Η πραγματική αιτία είναι η πολιτική αδυναμία της Ε.Ε. να διαχειριστεί την κρίση της ευρωζώνης. Και τούτο απαιτεί αποτελεσματικότερο δημοσιονομικό συντονισμό για την αντιμετώπιση των ανισορροπιών που προκύπτουν (ήτοι μικρότερη δημοσιονομική εθνική κυριαρχία). Πλέον, έχει ήδη υιοθετηθεί ένα νέο θεσμικό πλαίσιο για τη διαχείριση της ευρωζώνης (Δημοσιονομικό Σύμφωνο, κ.ά.), δεσμευτικό και περιοριστικό, αντί του μέχρι πρότινος χαλαρού και αναποτελεσματικού συντονισμού της δημοσιονομικής πολιτικής, ενώ μία σειρά σημαντικών πολιτικών βρίσκονται υπό διαμόρφωση (π.χ. τραπεζική ένωση).

Δεύτερον, στην ενίσχυση της ευελιξίας των εθνικών οικονομιών και την ολοκλήρωση των ευρωπαϊκών αγορών. Ο εξορθολογισμός των δημόσιων οικονομικών,  αν και αναγκαίος, δεν επαρκεί. Απαιτούνται υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης που θα διασφαλίσουν τη βιωσιμότητα του ευρωπαϊκού δημόσιου χρέους, οι οποίοι θα προκύψουν μόνο από την αύξηση της παραγωγικότητας και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας. Η ευελιξία στις αγορές εργασίας και μια σειρά μεταρρυθμίσεων στο μικρο-οικονομικό επίπεδο θα δημιουργήσουν συνθήκες βιώσιμης ανάπτυξης. Η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς (από τις μεταφορές και την ενέργεια έως τις υπηρεσίες και τα ευρυζωνικά δίκτυα) και η άρση των ποικίλων εμποδίων στο πλαίσιο των «εθνικών προτιμήσεων» θα προσδώσουν δυναμισμό στην ευρωπαϊκή οικονομία.

Η Ε.Ε. βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι. Ο δρόμος που θα πάρει θα καθορίσει την πορεία της για τις επόμενες δεκαετίες. Το στοίχημα επιβίωσης για τις πολιτικές ηγεσίες της Ε.Ε. είναι να μετασχηματίσουν την Κοινότητα σε μία από τις πλέον ανταγωνιστικές οικονομίες του πλανήτη. Ο μοναδικός τρόπος να το επιτύχουν είναι ο καλύτερος μακρο-οικονομικός συντονισμός, το ισχυρό κοινό νόμισμα, ένας ενισχυμένος και λειτουργικός κεντρικός προϋπολογισμός, υψηλές επενδύσεις στην έρευνα και την καινοτομία, και στην κατάρτιση, ενεργητικές πολιτικές για την απασχόληση.

Ωστόσο, για τη σημερινή Ευρώπη, θα μπορούσε να ταιριάζει απολύτως αυτό που έλεγε ο γάλλος ιστορικός Φερνάν Μπρωντέλ για τους λαούς της Μεσογείου: ο πολιτισμός προηγείται, η οικονομία έπεται και η πολιτική ανθίσταται.Σύμφωνα με τις τελευταίες διαθέσιμες μετρήσεις πρόθεσης ψήφου των ευρωπαίων πολιτών, στις ευρωεκλογές προβλέπεται σημαντική ενίσχυση των ευρω-σκεπτικιστικών σχηματισμών, με τις δυνάμεις του ακροδεξιού ή αριστερόστροφου εθνο-λαϊκισμού να αθροίζονται περίπου στο ένα τρίτο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Αν και οι μεταξύ τους δυνατότητες συνεργασίας είναι εξαιρετικά περιορισμένες, ο πολιτικός λόγος τους είναι σίγουρα ικανός να δηλητηριάσει τη δημόσια συζήτηση και να περιορίσει τις δυνατότητες λήψης σημαντικών αποφάσεων. Ο Μαρκ Λέοναρτ, διευθυντής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων, κάνει μάλιστα λόγο για «Κοινοβούλιο που μισεί τον εαυτό του» (self-hating parliament) επισημαίνοντας ότι στην πραγματικότητα πολλοί από τους εκλεγμένους αντιπροσώπους στο Ευρωκοινοβούλιο θα επιθυμούν την κατάργησή του. Ωστόσο, αυτή η προοπτική και οι περιορισμοί της εκλογικής αριθμητικής είναι αρκετά πιθανό να φέρουν κοντύτερα το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα και τους Ευρωπαίους Σοσιαλιστές και Δημοκράτες σε έναν μεγάλο συνασπισμό, στόχος του οποίου θα είναι να διασφαλίσει την ευρωπαϊκή προοπτική. Αρκεί αυτή η αυξημένη πλειοψηφία να αξιοποιηθεί.

Με αυτές τις σκέψεις προσερχόμαστε στις κάλπες την Κυριακή.

 

Δημήτρης Σκάλκος

Πολιτικός επιστήμονας - διεθνολόγος. Τελευταίο του βιβλίο: Αλήθειες για το φιλελευθερισμό (2008).

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά