Η επιστημονική προσφορά και η προσωπικότητα του Αϊνστάιν έχουν αποτελέσει θέμα αναρίθμητων δημοσιογραφικών ή επιστημονικών κειμένων και βιβλίων. Η συμβολή του στην επέκταση της γνώσης κατά τον 20ό αιώνα είναι κορυφαία. Όμως, ο θείος Αλβέρτος εμπνέει όχι μόνο θαυμασμό αλλά και οικειότητα σε παράδοξα μεγάλο ποσοστό ανθρώπων. Κανένα άλλο πρόσωπο της επιστήμης δεν έγινε τόσο γνωστό στο ευρύ κοινό, δεν έχει τόσο σχολιαστεί, αναλυθεί και φωτογραφηθεί. Το λαϊκό αισθητήριο τον ξεχώρισε, ίσως επειδή έδειξε ότι κάποιος άνθρωπος μπορεί να κατανοήσει την λειτουργία του κόσμου, παρ’ όλο που λίγοι θα κατανοήσουν τη θεωρία του. Ταυτόχρονα, εκτιμήθηκε ως άνθρωπος που κινητοποιήθηκε για την ειρήνη, αλλά και νοιάσθηκε να εκλαϊκεύσει τις παράξενες ιδέες του. Αναδημοσίευση από το Books' Journal, τεύχος 106, Φεβρουάριος 2020.

 

ΙΙ. 18/3/2020. Η πληγωμένη από τη δεκάχρονη κρίση χώρα μας μπήκε σε μια καινούργια απρόβλεπτη και βαριά περιπέτεια. Η εξέλιξη της οποίας θα είναι από πολλές πλευρές άσχημη, αλλά το πόσο άσχημη θα εξαρτηθεί από εμάς τους πολίτες, ως οργανωμένη κοινωνία αλλά και από τον καθένα μας ατομικά. Η νηφαλιότητα, η τήρηση των κανόνων, η κριτική αποδοχή των αποφάσεων των αρχών αλλά και η αλληλεγγύη θα είναι οι παράμετροι που θα παίξουν ρόλο με δεδομένο το τεχνολογικό επίπεδο των υποδομών και τη δυνατότητα του υγειονομικού δυναμικού της χώρας.

Ι. 17/3/2020. Η ανακοίνωση της πολιτικής του Ηνωμένου Βασιλείου για την άμυνα απέναντι στον κορωνοϊό έπεσε ως κεραυνός εν αιθρία. Πολλοί σκέφτηκαν ότι ο Τζόνσον είναι άκαρδος, αναίσθητος, τρελός, νεοφιλελεύθερος κλπ. Πριν κάνουμε όμως χαρακτηρισμούς ας θέσουμε ένα κρίσιμο ερώτημα. Αποτελεί η αντίληψή του εκδοχή ορθολογικής αντιμετώπισης της καταστροφικής απειλής; Η ιστορία θ’ απαντήσει σ’ αυτό το ερώτημα, κάποιες σκέψεις όμως μπορούν να γίνουν ή ν’ αναπαραχθούν αντιμαχίες γύρω από το ζήτημα. Θα μας βοηθήσουν επίσης να ξεκαθαρίσουμε ποια ακριβώς είναι η στρατηγική που ακολουθεί η χώρα μας , μαζί με όλες τις άλλες και τον ΠΟΥ.

Όταν ο εθνικός ύμνος αμφισβητήθηκε και έγινε πρόταση αντικατάστασής του. Αναδημοσίευση από το Books' Journal, τεύχος 103, Νοέμβριος 2019.

Η τακτική στήλη του Λάκη Δόλγερα. Αναδημοσίευση από το Books' Journal τχ. 99, Ιούνιος 2019.

Το ιαπωνικό παράδειγμα είναι διδακτικό. Συνίσταται στην εκπληκτική μεταμόρφωση και εξέλιξη που εμφάνισε η Ιαπωνία, κατόπιν μεταπολεμικής κατοχής. Εκδηλώθηκε με εντυπωσιακή βιομηχανική ανάπτυξη και, παράλληλα, άνθιση της τέχνης και της επιστήμης. Το απολύτως επιτυχές «μνημόνιο» βασίστηκε στις γόνιμες ιδιαιτερότητες που είχε η νησιωτική ασιατική χώρα ήδη από την προϊστορική εποχή, στον εκσυγχρονισμό της κατά τον 19αιώνα, στη μόνιμη επικράτηση αξιοκρατίας και κοινωνικής αρμονίας και στις τραγικές συνέπειες του πολέμου. Πρόκειται για ένα μοναδικό κοινωνικό πείραμα που έστρεψε μια ιδιόμορφη κοινωνία από τον μιλιταρισμό σε προχωρημένο ειρηνικό πολιτισμό, με μεγάλα επιτεύγματα και κεντρική θέση στον κόσμο κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Αναδημοσίευση από το Books' Journal, τχ. 95, Φεβρουάριος 2019.

Βαγγέλης Δ. Πανταζής, Χάρτες και ιδεολογίες. Οι προσανατολισμοί των χαρτών και οι τύχες των λαών, επίμετρο: Ευάγγελος Λιβιεράτος, Στερέωμα, Αθήνα 2018, 520 σελ.

 

Πώς να διαβάσουμε τους χάρτες και τι ακριβώς εκπροσωπεί η λειτουργία τους; Αντιστοιχούν η χάραξη, ο σχεδιασμός και οι εικόνες τους σε μια φυσική πραγματικότητα που περνάει απλώς στο χαρτί με συνοπτικό και κωδικογραφικό τρόπο ή πρόκειται για συμβολικές κατασκευές, που έχουν σχέση με το ζήτημα της κατεύθυνσης και του προσανατολισμού; Κι αν είναι έτσι, είναι άραγε η κατεύθυνση και ο προσανατολισμός έννοιες εγγενώς αποφορτισμένες και ουδέτερες ή εμπεριέχουν στοιχεία όπου η ιδεολογία ρίχνει βαριά τη σκιά της;        

Η Ιστορία ως σχολικό μάθημα διαμορφώνει, ίσως περισσότερο από κάθε άλλο, τις πεποιθήσεις και την ταυτότητα των μελλοντικών πολιτών. Κατασκευάζει τις λεγόμενες ρίζες της κοινωνίας, οι οποίες, σύμφωνα με μερικούς, είναι αναγκαίες για την επιβίωσή της. Συνήθης στόχος, η έντεχνη παγίωση ιδεών περί εξαιρετικότητας της φυλής στην οποία ανήκουν οι μαθητές. Γιατί άραγε οι πόλεμοι πρωταγωνιστούν στην διδασκόμενη Ιστορία; Πώς είναι αποδεκτό διάφορα άσχετα, μέχρι και ανώριμα πρόσωπα, να επιβάλλουν σοβαροφανείς απόψεις, χρησιμοποιώντας αυτή την ιδιαίτερα σύνθετη επιστήμη; Πώς θα μπορούσε μια αντικειμενική Ιστορία να προσφέρει γνώσεις χρήσιμες για τον καθένα και να υπηρετήσει την πρόοδο; Αναδημοσίευση από το Books' Journal, τεύχος 90.

Από τον Μιχάλη Ροδόπουλο

 

Στην επικοινωνία υπάρχουν πράγματα που γίνονται και λέγονται και πράγματα που δεν γίνονται αλλά σου λένε «καλά τυφλός είσαι και δεν τα βλέπεις;», οπότε είναι σαν να γίνονται. Οι λέξεις - ιδέες έχουν τόσο βαρύ φορτίο που μεταβάλλουν την αντίληψή μας για τον κόσμο χωρίς να αναγκαστικά να αλλάζουν κάτι σε αυτόν. Μια επικοινωνιακή καταιγίδα είναι ικανή να προκαλέσει μαζικές ψευδαισθήσεις, χρήσιμες όπως μάθαμε στην πολιτική. Αρχή κάθε παραπλανήσεως η των ονομάτων διαστροφή.

Τέτοια είναι και εκστρατεία περί θρησκευτικής ουδετερότητας του κράτους στην επικείμενη συνταγματική αναθεώρηση. Το ακούς και φαντάζεσαι ότι κάποια σπουδαία τομή θα συντελεστεί στις σχέσεις Εκκλησίας – Κράτους. Μετά διαβάζεις τις επιμέρους προτάσεις της κυβερνητικής πλειοψηφίας και συνειδητοποιείς ότι περισσότερες πιθανότητες υπάρχουν να επικρατήσει παγκόσμια ειρήνη αν φωτογραφηθούν γυμνοί καμιά δεκαπενταριά διάσημοι παρά να μετατραπεί η Ελλάδα σε λαϊκό κράτος.

Στην αιτιολογική έκθεση της Κυβερνητικής Πρότασης αναγράφεται ότι στον άξονα σχέσεων Εκκλησίας –Κράτους εντάσσονται δύο προτάσεις.

Η πρώτη λέει θα καθιερώσει τον πολιτικό όρκο. Είναι γνωστό ότι έχουμε κοντή μνήμη αλλά όχι τόσο κοντή που να μην θυμόμαστε ότι η πλειοψηφία των νυν υπουργών του ΣΥΡΙΖΑ επέλεξε να ορκιστεί με πολιτικό όρκο. Αντισυνταγματικώς ορκίστηκαν; Ασφαλώς και δεν ορκίστηκαν παράτυπα και αντισυνταγματικά. Ο πολιτικός όρκος για τους κρατικούς αξιωματούχους ισχύει ήδη εδώ και πολλά χρόνια. Όπως ισχύει και για τους πολίτες. Για παράδειγμα, σε ένα δικαστήριο μπορείς να ορκιστείς στην τιμή και στην συνείδησή σου και όχι στο Ευαγγέλιο ή το Κοράνι. Επομένως, τίποτα δεν καθιερώνει η εν λόγω πρόταση παρά φύκια και μεταξωτές κορδέλες για όσους αρέσκονται να διαβάζουν εκθέσεις ιδεών σε συνταγματικά κείμενα.

Η δεύτερη πρόταση είναι η βαρυσήμαντη θρησκευτική ουδετερότητα του κράτους. Όμως, στο άρθρο 3 του Συντάγματος, αμέσως μετά από αυτή την ηχηρή εξαγγελία, παραμένει η διάταξη που ορίζει ότι «επικρατούσα θρησκεία είναι η ορθόδοξη εκκλησία» (προφανώς εννοεί η θρησκεία της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, προχειρότητα στη διατύπωση που καταδεικνύει γενικότερη έλλειψη επεξεργασίας των ζητημάτων). Παρότι στη συνταγματική θεωρία έχουν διατυπωθεί με ισχυρή επιχειρηματολογία απόψεις ότι η επικρατούσα θρησκεία δεν έχει κανονιστικές συνέπειες, η νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας είναι σταθερή, αναγνωρίζοντας ερμηνευτική επίδραση της επικρατούσας θρησκείας σε πλήθος πολιτειακών θεμάτων, με τελευταίο κριθέν, το περιεχόμενο του μαθήματος των θρησκευτικών.

Τι αλλάζει συνεπώς; Όχι πολλά. Είναι ικανή αυτή η κενή νοήματος, ασαφής εξαγγελία για θρησκευτική ουδετερότητα να συνταιριάξει με την ύπαρξη επικρατούσας θρησκείας; Προστίθεται μάλιστα, κατά την πρόταση, και ερμηνευτική δήλωση που δηλώνει κάτι που ισχύει παγίως άνευ αμφισβήτησης: ότι η επικρατούσα θρησκεία δεν επιφέρει δυσμενείς συνέπειες στην απόλαυση άλλων θρησκειών. Ξεδιαλύνει τα απολύτως πεντακάθαρα δηλαδή, επιβαρύνοντας το συνταγματικό κείμενο με ψευδεπίγραφους τίτλους πατρότητας προοδευτισμού. Εξάλλου το άρθρο 16 του Συντάγματος παραμένει ατόφιο στο σημείο που υπαγορεύει την θρησκευτική συνείδηση ως συνιστώσα της κρατικής παιδείας.

Οι σχέσεις Εκκλησίας - Κράτους διαμορφώνονται σε τρία επίπεδα. Στο συνταγματικό, στο νομοθετικό και σε αυτό των πραγματικών πολιτικών σχέσεων. Η κυβερνητική πρόταση ξεκινάει από την κορυφή του παγόβουνου, χρωματίζοντας ξανά λευκό τον πάγο και αφήνει ανέγγιχτο το κυρίως μέρος. Νομοθετική ατολμία και πραγματικοί εναγκαλισμοί με την Εκκλησία για χάρη του Κυβερνητικού εταίρου, Πάνου Καμμένου, προσπαθούν να ξεχαστούν με ηρωικές εκφράσεις για δήθεν ουδετερότητα.

Η πρόταση κάθε άλλο παρά θρησκευτική ουδετερότητα καθιδρύει. Δεν γίνεται κάποιος όμορφος λέγοντας «γίνομαι όμορφος», δεν ισχύει εδώ η επιτελεστικότητα του λόγου. Είπα και έγινε χωρίς να αναληφθούν συγκεκριμένες δράσεις. Το κυβερνών κόμμα ήθελε να κάνει επικοινωνιακή επίθεση στον προοδευτικό χώρο χωρίς να σπάσει τις αγαστές σχέσεις που έχει με την Εκκλησία. Μια δημιουργική ασάφεια, όπως θα έλεγε και ο πρώην υπουργός Οικονομικών ή μια επικοινωνιακή φούσκα όπως κατάλαβαν όλοι λίγο αργότερα στα Εurogroup.

Από τον Μιχάλη Ροδόπουλο

 

 

Το 1952 ο Arne Trankell διεξήγαγε ένα ελεγχόμενο πείραμα σε αίθουσα πανεπιστημίου του Γκέτεμποργκ για να μετρήσει την αξιοπιστία αυτοπτών μαρτύρων. Ενώ το μάθημα βρισκόταν σε εξέλιξη, εισήλθε άγνωστος (συμμέτοχος στο πείραμα) και διαπληκτίστηκε με τον καθηγητή ο οποίος στη συνέχεια απώθησε τον εισβολέα στο διάδρομο. Οι μαθητές που κλήθηκαν να περιγράψουν τι συνέβη έδωσαν λανθασμένη περιγραφή σε ποσοστό 33%, όπως σημειώνει ο ερευνητής. Παρόμοια πειράματα εμπειρικής στατιστικής έδωσαν ανάλογα αποτελέσματα.

Όμως, και στην αληθινή ζωή τα πράγματα δεν διαφοροποιούνται. Τον Οκτώβριο του 1946, ο Καρλ Πόπερ προσκλήθηκε στη φημισμένη λέσχη του Κέιμπριτζ να δώσει διάλεξη σχετικά με την ουσία των φιλοσοφικών προβλημάτων. Ο Λούντβιχ Βιντγκενστάιν, διάσημος για το φιλοσοφικό του έργο και τον οξύθυμο χαρακτήρα του, ήταν παρών ως πρόεδρος. Καθ’ όλη τη διάρκεια της διάλεξης κρατούσε και κουνούσε μια πυράγρα, μια τσιμπίδα για τα κάρβουνα στο τζάκι. Όταν τα πνεύματα οξύνθηκαν και ο Βιτγκενστάιν ζήτησε μάλλον ειρωνικά από τον Πόπερ να κατονομάσει έναν ηθικό κανόνα, ο Πόπερ γνωστός κι αυτός για την τάση του να προβοκάρει το ακροατήριό του, απάντησε με στόμφο ότι ένας ηθικός κανόνας είναι να μην απειλείς τους καλεσμένους σου με ένα μπαστούνι. Η διένεξη των δύο σπουδαίων φιλοσόφων καταγράφηκε στο βιβλίο των δημοσιογράφων του BBC, David Edmonds και John Eidinow, Wittgenstein'Poker: The Story of Ten-Minute Argument Between Two Great Philosophers, οι οποίοι το παρουσιάζουν με γλαφυρότητα μέσα από τις μαρτυρίες των αυτοπτών μαρτύρων. Τόσοι σπουδαίοι φιλόσοφοι παρόντες και δεν μπορούσαν να συμφωνήσουν αν ο Βιτγκενστάιν πράγματι κινήθηκε απειλητικά εναντίον του καλεσμένου του ή αν χρησιμοποιούσε το μπαστούνι εν είδει δείκτη, ως χάρακα, για έμφαση στα λεγόμενά του.

Φανταστείτε τώρα πιο σύνθετα βιοτικά συμβάντα όπως ένας θάνατος μετά από συμπλοκή. Το ζήσαμε πρόσφατα με τον Ζακ Κωστόπουλο, όπου οι καταθέσεις ήταν εντελώς διαφορετικές, ανάλογα με την ιδεολογική οπτική του κάθε μάρτυρα. Ακόμα και χθες στα τραγικά συμβάντα στην Αλβανία παρουσιάστηκε πλήθος σεναρίων για το τι πραγματικά συνέβη. Μια μαρτυρία μπορεί να είναι ηθελημένα ψευδής. Μπορεί όμως να είναι αθέλητα ανακριβής εξαιτίας πλήθους παραγόντων που επηρεάζουν την αντίληψη. Για παράδειγμα, η έντονη συγκινησιακή φόρτιση είναι κρίσιμος παράγων που υπονομεύει την αξίωση για ψυχρή καταγραφή των δεδομένων. Ο Altavillaπαρατηρεί προσφυώς ότι ο συναισθηματικός μας κόσμος είναι το γυαλί που χρωματίζει ποικιλότροπα τον κόσμο και αυτό δεν πρέπει να λησμονείται όταν αξιολογούμε μαρτυρίες.

Η υπουργός Πολιτισμού, Μυρσίνη Ζορμπά, φαίνεται ότι βιάστηκε να τουιτάρει την κατάθεσή της, γιατί η μαρτυρία της δεν συνάδει με την αντίδραση του υπουργείου Εξωτερικών. Συνηθισμένη η πολυγλωσσία στην κυβέρνηση, πράγμα που ξεπερνάει τις διαπιστώσεις της δικαστικής ψυχολογίας των μαρτύρων και απολήγει στην πολιτική βαβέλ ως εμπεδωμένη τεχνική διακυβέρνησης.

Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αναπαράγονται με πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα οι μαρτυρίες που εξυπηρετούν το αφήγημα της ιδεολογικής τοποθέτησης του εκάστοτε χρήστη. Έτσι μπορεί κανείς να διαλέξει το σενάριο που υπηρετεί καλύτερα την πολιτική του ταυτότητα. Εν ψυχρώ δολοφονία, υπέρμετρη αστυνομική βία ή απολύτως αναγκαία απάντηση της αστυνομίας έρχονται απλά να κουμπώσουν με τις προκαταλήψεις κατά φαντασίαν αυτοπτών μαρτύρων. Ο κοινωνικός μηχανισμός διαμόρφωσης της επιθυμητής κατάστασης δίνει σχήμα στην αφήγηση της εμπειρίας.

Η αληθής ανάπλαση των συμβάντων απαιτεί ιδιαίτερη ψυχραιμία και ικανότητα. Ψυχραιμία που ασφαλώς δεν επιδεικνύουν οι χρήστες των κοινωνικών δικτύων, αλλά η κρισιμότητα των διεθνών σχέσεων υπαγορεύει μετ’ επιτάσεως στο πολιτικό προσωπικό να επιδείξει. Δύσκολα τα πράγματα. 

Σελίδα 1 από 6