Τρίτη, 14 Απριλίου 2020

Μαθήματα από την Πανδημία

Γράφτηκε από τον  Δημοσιεύθηκε στο Ημερολόγιο πανδημίας web only

ΧΧΙΙI. 14/4/2020.Νομίζω ότι δύο γενικά στοιχεία μπορούν να κρατηθούν από τις εμπειρίες των παλιών πανδημιών: πρώτον, οι μεγάλες αλλαγές που επιφέρουν σε πολλούς τομείς της ανθρώπινης ζωής και, δεύτερον, ότι αποτελούν καθρέφτη μέσα από τον οποίο μπορεί η κοινωνία να δει και ν’ αναστοχαστεί γύρω από τον εαυτό της.

Υπάρχει μια ρήση μεταξύ των επιδημιολόγων: «Αν έχεις δει μια πανδημία έχεις δει απλώς μία πανδημία». Ανάλογη μ’ αυτή τη σοφία ήταν και αυτό που είπε ο Bruce Aylward, υποδιοικητής της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας, ότι κάθε νέα πανδημία ακολουθεί τη δική της λογική, και αυτοί που βασίζονται σε προηγούμενες σχετικές εμπειρίες για να βγάλουν συμπεράσματα θα κάνουν λάθη. Σε κάθε καινούργια πανδημία υπάρχει πειρασμός αναδίφησης σε παλιά ιστορικά βιβλία για παραλληλισμούς και προκύπτοντα μαθήματα. Αλλά όπως πολλοί έχουν καταδείξει, η σοφία που αποκτάται από αυτήν την διαδικασία συχνά είναι έντονα υπερτιμημένη.

Alex de Waal, “Pathogen, Old Politics, We should be wary of simplistic uses of history, but we can learn from the logic of social responses”, Boston Review.

 

Στο βιβλίο του, Η Πανούκλα, ο Αλμπέρ Καμύ περιγράφει με μεγάλη ενάργεια επιδημία της αντίστοιχης ασθένειας. Διαβάζω ότι έγινε στις μέρες της Πανδημίας covid-19, εκ νέου, παγκόσμιο bestseller. Ως λογοτεχνικό κείμενο είναι εξαιρετικό. Αφορά, όμως, επιδημία μεταδιδόμενη με ξενιστή, τα ποντίκια, περιορισμένη σε μια πόλη. Κατάλληλη για να αποτελέσει αλληγορία όσον αφορά το κοινωνικό γίγνεσθαι της εποχής, αλλά ίσως ακόμη και της σημερινής.

Πέραν του ότι το βιβλίο αποτελεί μυθοπλασία, η επιδημία πανούκλας είναι ακατάλληλη να παραλληλιστεί με τη σημερινή πανδημία. Λίγα τα κοινά στοιχεία: η αιφνίδια εμφάνισή της σε μια κοινωνία που νόμιζε απρόσβλητη την κανονικότητά της, η αγνόησή της στην αρχή από τους βολεμένους στην καθημερινότητά τους ανθρώπους, παρά τα προφανή σημάδια της και η συνακόλουθη καταφυγή τους σε ανώδυνες εξηγήσεις, που όταν αποδειχτούν έωλες φέρνουν τον πανικό. Και βέβαια ότι και οι δύο ασθένειες μπορεί να είναι θανατηφόρες, αλλά φυσικά η πανούκλα είναι πολύ χειρότερη. Όσοι διαβάζουμε ή ξαναδιαβάζουμε το βιβλίο, όπως εγώ, ας μείνουμε περισσότερο στην απόλαυσή του.

Στη λογική μιας πανδημίας ενυπάρχουν πολλοί και διαφορετικοί αλλά αλληλοεπηρεαζόμενοι παράγοντες: Σε τι οφείλεται; Μικρόβιο, ιό. Πώς μεταδίδεται; Με τον αέρα, το νερό, την τροφή, αιματογενώς, από ξενιστές παράσιτα, ζώα ή έντομα, Ποιος είναι ο βαθμός μεταδοτικότητας; Ποια είναι η ποιότητα και η διάρκεια της ανοσίας; Ποιο σύστημα του ανθρώπινου οργανισμού προσβάλλει; Υπάρχουν πληθυσμοί με ανοσία ή έστω κάποια ανάμνηση ανοσίας; κ.ο.κ.

Οι διαφορετικοί παράγοντες μπορεί να της προσδώσουν διαφορετικά κοινωνικά χαρακτηριστικά. Αν, για παράδειγμα, μεταδίδεται με το νερό (π.χ. χολέρα) θα χτυπήσει φτωχούς, περιθωριακούς πληθυσμούς που δεν έχουν πρόσβαση σε καθαρό νερό και θα έχει μια οικολογική συνιστώσα σε σχέση με το πώς μολύνθηκε αυτό.

Η αερομεταδιδόμενη επιδημία από τη φύση της χτυπά το ίδιο όλους τους ανθρώπους και ιδιαίτερα τους περισσότερο κοινωνικούς, μετακινούμενους, συγχρωτιζόμενους. Δεν έχει οικολογικά χαρακτηριστικά αφού δεν απαιτεί βρώμικο αέρα. Το μόνο που απαιτεί είναι οι κοινές, καθημερινές συμπεριφορές όλων των ανθρώπων. Έτσι η πανδημία covid-19, αυτή καθεαυτή, δεν μπορεί να κάνει πιο οξείες τις ανισότητες, τους ταξικούς διαχωρισμούς και τις αντίστοιχες συγκρούσεις, αφού χτυπά το ίδιο όλους, βασιλιάδες, πρωθυπουργούς, ελίτ, φτωχούς, άστεγους, περιθωριακούς, νομάδες, εγκλείστους σε φυλακές και στρατόπεδα, δηλαδή όλη την κοινωνική διαστρωμάτωση. Η αντιμετώπισή της όμως μπορεί ν’ αποτελέσει αντικείμενο πολιτικής αντιπαράθεσης και διαφορετικής αξιακής αντίληψης.

Νομίζω όμως ότι περαιτέρω δύο γενικά στοιχεία μπορούν να κρατηθούν από τις εμπειρίες των παλιών πανδημιών: πρώτον, οι μεγάλες αλλαγές που επιφέρουν σε πολλούς τομείς της ανθρώπινης ζωής και δεύτερον ότι αποτελούν καθρέφτη μέσα από τον οποίο μπορεί η κοινωνία να δει και ν’ αναστοχαστεί, γύρω από τον εαυτό της.

Όσον αφορά τις αλλαγές, κάποιες είναι ήδη παρούσες ή προφανείς, καθώς οι νέες ανάγκες απαιτούν και αρχίζουν να παίρνουν τις απαντήσεις τους. Για παράδειγμα, νομίζω ότι το σύστημα υγείας είναι το πρώτο που θ’ αλλάξει. Θα χρειαστεί, με τη βοήθεια νέων τεχνολογιών και του εθελοντισμού, να πάρει ένα χαρακτήρα φυσαρμόνικας που θα εκπτύσσεται στις κρίσεις και θα συμπτύσσεται στις κανονικές καταστάσεις, κάνοντας οικονομία των σπανίων πόρων. Επίσης, αναγκαστικά θα επιταχυνθούν οι εκσυγχρονιστικές αλλαγές που ήδη εδώ και χρόνια έχουν γίνει απαραίτητες. Μερικές σκέψεις που μπορούν να γίνουν γύρω από αυτό το θέμα αφορούν:

Πρώτον, τον συντονισμό δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, ώστε να αποτελέσουν ένα ενιαίο σύνολο αποτελεσματικών και επαρκών υπηρεσιών στους πολίτες και την κοινότητα.

Δεύτερον, ενδονοσοκομειακές αλλαγές που αφορούν τον καθορισμό λεπτομερών πρωτοκόλλων για την επαρκή, ασφαλή και αποτελεσματική αντιμετώπιση των ασθενειών (ήδη έχουν γίνει βήματα προς αυτές τις κατευθύνσεις). Παραπέρα, την αύξηση των κλινών ΜΕΘ, τη μείωση της διάρκειας νοσηλείας και των περιττών κλινών θαλάμων, την αύξηση των κλινικών ημερήσιας νοσηλείας, τη μετανοσοκομειακή παρακολούθηση και την αποκατάσταση των ασθενών καθώς και την ανάκλησή τους για αξιολόγηση.

Τρίτον, την ανάπτυξη με τη βοήθεια της πληροφορικής ευκίνητου συστήματος πρωτοβάθμιας φροντίδας, ώστε να του ανατεθεί και να μπορέσει ν’ ανταποκριθεί στη συνεχή παρακολούθηση και τον έλεγχο των συνήθων χρονίων εκφυλιστικών νοσημάτων (υπέρταση, διαβήτης κ.λπ.), που αποτελούν το μεγαλύτερο βάρος του συστήματος, καθώς και των εποχικών λοιμώξεων.

Η πανδημία στο γενικό επίπεδο ανατρέπει παλιές και προκαλεί νέες καταστάσεις με ιλιγγιώδεις ρυθμούς. Ένα νέο τοπίο ζωής διαμορφώνεται. Ακόμη κι ένας νέος άνθρωπος, ο οποίος βλέποντας πρωτοφανή πράγματα, π.χ. να εισβάλουν στη ζωή του σκηνές απ’ τις ανόητες και κουραστικές disastermovies του Χόλλυγουντ, συνειδητοποιεί πόσο ευάλωτος είναι, πόσο απαιτείται αλληλεγγύη και, συλλογική αντιμετώπιση των κρίσεων και των καταστροφών. Και ακόμη παραπέρα, πρόβλεψη των επόμενων εισβολών του ίδιου ή άλλου παρόμοιου ιού, ευέλικτη και όσο το δυνατόν ανώδυνη μετακίνηση από την κανονικότητα στις περίεργες συνθήκες της πανδημίας και τανάπαλιν, καθώς και πώς μπορούν να απορροφηθούν οι βλάβες στην κοινωνική συνοχή, την οικονομία και την παραγωγή, δίχως θυσιαστικές εκατόμβες.

Αύριο η συνέχεια του κειμένου με τον Πανδημικό Καθρέφτη

Λάκης Δόλγερας

Συγγραφέας. Βιβλία του: τα διηγήματα Ξεχασμένες Ιστορίες (2006) και τα μυθιστορήματα Μια σκοτεινή υπόθεση (2010), Η δεύτερη συνάντηση της Ελεωνόρας και του Νίκου (2012), Νικητές και νικημένοι (2013), Νεκρός στον ήλιο του Ιουλίου (2015)

 

1 σχολιο

  • Αγαπητέ Λάκη( έτσι σε ξερω και έτσι σε αποκαλώ)
    Τους θερμούς μου χαιρετισμούς από ένα παλιό (πολύ παλιό φίλο και συμφοιτητή)
    Χαιρετώ επίσης το εξαιρετικό λείμενο που έγραψες
    Δυστυχώς δεν είχα τη τύχη να διαβάσω τα βιβλία σου αλλά είμαι σίγουρος ότι και αυτά θα είναι εξεραιτικά

    Καλό Πάσχα σε σένα κει την οικογένεια σου και ελπίζω να τα ξαναπούμε

    Συνδεσμος σχολιου
    Νίκος Περσιανης Νίκος Περσιανης Πέμπτη, 16 Απριλίου 2020 06:21

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά