Σάββατο, 11 Απριλίου 2020

ΡΟΜΑ και ΜΗ ΡΟΜΑ

Γράφτηκε από τον  Δημοσιεύθηκε στο Ημερολόγιο πανδημίας web only

XXI. 12/4/2020. Πριν από μερικά χρόνια άρχισα να πηγαίνω στο παζάρι του Ελαιώνα. Στην αρχή μάζευα μόνο βιβλία, αργότερα και αντικείμενα και τα τελευταία δύο χρόνια επιστολές. Σ’ αυτή τη διαδικασία ήρθα σε επαφή με τους Ρομά. Τους παρατηρούσα και μερικές απόψεις κλισέ που είχα γι’ αυτούς άλλαξαν.

roma

Επιγραφή έξω από παζάρι του Ελαιώνα, που γινόταν πριν χρόνια εκεί και που τώρα είναι η Δομή Φιλοξενίας μεταναστών του Δήμου Αθηναίων. Φωτογραφία: Γιώργος Ζεβελάκης

 

Είναι οι άνθρωποι των ευκαιριών αγοράς και πώλησης, δεν τους νοιάζει το προϊόν αρκεί να υπάρχουν εν δυνάμει αγοραστές. Βλέπουν την ευκαιρία από μίλια μακριά κι αν τους δίνει λίγα ευρώ προχωρούν. Άνθρωποι που πωλούν τη μια Κυριακή βιβλία, την επόμενη πωλούν λαμπιόνια χριστουγεννιάτικου δέντρου, παλιά ρολόγια, ρούχα ή ό,τι άλλο. Η ευτέλεια του εμπορεύματος δεν σημαίνει ότι δεν έχουν βαθιά αίσθηση της οικονομικής διαδικασίας. Ο περισσότερος κόσμος πιστεύει ότι η τιμή ενός προϊόντος ή μιας υπηρεσίας διαμορφώνεται από το κόστος παραγωγής συν ένα ποσοστό κέρδους. Όμως οι οικονομολόγοι, δίνοντας τον ορισμό της τιμής, λένε ότι είναι το σημείο στο οποίο συναντώνται οι προσδοκίες του αγοραστή με τις προσδοκίες του πωλητή. Αυτό είναι απόλυτα ενσωματωμένο στη σκέψη των Ρομά ενώ, από τη στιγμή που δεν έχουν τιμές φιξ, η όλη αγοραπωλησία στο παζάρι, κάτω από τη σχέση προσφοράς και ζήτησης, παίρνει χαρακτήρα χρηματιστηρίου.

Επίσης μπορούν να εκτιμήσουν καλά τι είναι δυνατόν να πωληθεί και τι όχι, παρά το ότι τα περισσότερα προϊόντα δεν ανήκουν στον κόσμο τους και παρά την απίστευτη ετερογένειά τους, καθώς και πού πρέπει να στήσουν τον πάγκο, τι να βάλουν μπρος και τι πίσω, πώς να έχουν τα προϊόντα: χύδην ή τακτοποιημένα, γνωρίζοντας ότι όλα αυτά δίνουν μηνύματά στον αγοραστή. Είναι άριστοι στην κατανόηση της ψυχολογίας του αγοραστή, π.χ. ότι υπάρχουν τιμές που αποτρέπουν το παζάρεμα και συγκεκριμένα το ένα ευρώ, καθώς επίσης να υπολογίζουν την τιμή και εντός τους να καθορίζουν πού θα σταματήσουν στην πτώση της, από το βλέμμα και τις κινήσεις του αγοραστή μαντεύοντας την επιθυμία του, παρά το ότι αγνοούν παντελώς την αξία χρήσης κάποιων προϊόντων, όπως για παράδειγμα των βιβλίων και των περιοδικών, προσπαθώντας να εκμαιεύσουν όσο το δυνατόν περισσότερα. Μόλις όμως κλείσει η τιμή, σέβονται με ευλάβεια τη συμφωνία και όχι μόνο την εκτελούν, αλλά πολλές φορές είναι γενναιόδωροι.

Δεν συγκροτούν μπουλούκι ανθρώπων με τον καθένα να κοιτάει μόνο τον εαυτό του ή το πολύ την οικογένειά του. Είναι οργανωμένοι σε ομόκεντρες ομάδες, η πρώτη είναι η πυρηνική οικογένεια, η δεύτερη ο Σύλλογος, η τρίτη –ίσως– ο καταυλισμός και η τέταρτη η εθνοτική τους ομάδα. Από αυτούς τους τέσσερις επάλληλους κύκλους, αυτός που λειτουργεί με δημοκρατικές διαδικασίες είναι οι Σύλλογοι που διαθέτουν εκλογική διαδικασία ανάδειξης των ηγετών τους και που διέπονται από σιδερένια και αποδεκτή ιεραρχία η οποία ασκεί την ηγεμονία της οργανώνοντας και θωρακίζοντας τα συμφέροντα του σώματος των μελών της, γι’ αυτό σέβονται και πειθαρχούν όλοι στις αποφάσεις της. Τα παζάρια διαθέτουν σεκιούριτι, έλεγχο κυκλοφορίας και πάρκιν, και ένα πουλμανάκι μεταφοράς των πελατών.

Τα παζάρια των Κυριακών του Ελαιώνα διενεργούνται από τρεις τέσσερις συλλόγους (ανταγωνιστικούς μεταξύ τους), οι οποίοι νοικιάζουν τους χώρους. Η χρηματοδότηση γίνεται από τις συνδρομές των μελών και την εφ’ άπαξ πληρωμή για το στήσιμο πάγκου ή κουβέρτας πώλησης.

Οι σύλλογοι επίσης πωλούν την εκλογική δύναμη των μελών τους σούμπιτη σε κάποιον υποψήφιο οιασδήποτε εκλογής – αυτοδιοικητικής, εσωκομματικής, γενικής. Προβλήματα για την πολιτική κατεύθυνση αυτών που ψηφίζουν δεν έχουν, γι’ αυτούς είναι όλοι ίδιοι και το μόνο που μετράει είναι η αξιόπιστη πλειοδοτική υπόσχεση ότι θα λάβουν κάποιες διευκολύνσεις ως αντιπαροχή. Και αυτές τις συμφωνίες τις σέβονται και τις υλοποιούν στο ακέραιο κι ας είναι συμφωνίες λόγου.

Τι δεν σέβονται; Την ιδιοκτησία. Καθώς οι ίδιοι δεν έχουν αφού η ζωή τους έχει, ή πρόσφατα είχε, νομαδικό χαρακτήρα και περιορίζεται στην εργαλειακή χρήση ιδιόκτητων κινητών αντικειμένων, δεν αντιλαμβάνονται το έχω για να το έχω. Έτσι είναι δυνατόν, με μεγάλη ευκολία, ν’ αφαιρέσουν από τους άλλους το περιττό. Εδώ δεν έχουν μπέσα. Και φυσικά υπάρχει μια μειοψηφία που διενεργεί κανονική και μάλιστα οργανωμένη κλοπή.

Η επιβίωση στις κοινωνίες τους είναι δύσκολη, καθώς είναι υποχρεωτικό να εργάζονται όλοι, να κυνηγούν μέρα νύχτα το χρήμα, να ιχνηλατούν την ευκαιρία που θα τους δώσει το παραμικρό κέρδος. Όλο αυτό είναι ένα σκληρό μεροδούλι μεροφάι που απαιτεί μεγάλη κινητικότητα για την απόκτηση των λίγων απαραίτητων ευρώ. Αυτή η κινητικότητα έχει έμβλημα το αυτοκίνητό τους που αποτελεί το πιο πολύτιμο εργαλείο τους.

***

Η καραντίνα λόγω του κορωνοϊού πιστεύω ότι θα τους είναι αβάσταχτη και απολύτως καταστροφική, αφού η η καθημερινή τους εξάρτηση από τα πλανοδιακό εμπόριο είναι απόλυτη. Σε αρκετούς διάσπαρτους καταυλισμούς τους στη χώρα δεν υπάρχει παροχή καθαρού νερού, δίκτυο αποχέτευσης και ρεύμα. Καταστάσεις απαράδεκτες που η καραντίνα θα τις κάνει ανυπόφορες και μπορεί να δημιουργήσει άλλες ασθένειες και επιδημίες. Είναι απαραίτητο με τον γρηγορότερο δυνατό τρόπο τα προβλήματα αυτά να επιλυθούν. Αλλιώς η καραντίνα δεν θα έχει προστατευτικό νόημα γι’ αυτούς, αλλά μόνο για τους άλλους.

Οι Ρομά είναι άνθρωποι ευπροσάρμοστοι, καταλαβαίνουν τις αναγκαιότητες της απομόνωσης για τον περιορισμό μιας ασθένειας, αρκεί αυτή να γίνει κάτω από ανεκτούς όρους. Φαντάζομαι ότι θα διαπραγματευθούν μια συμφωνία με ανταλλάγματα που θα διασφαλίζουν την επιβίωσή τους. Πιστεύω ότι αν κλείσουν μια τέτοια συμφωνία με τις αρχές θα την τηρήσει η μεγάλη πλειοψηφία τους απαρέγκλιτα. Η αξιοπιστία που συνοδεύει τον Σωτήρη Τσιόδρα θα βοηθήσει. Ειδάλλως, οι ηθικές παραινέσεις, ο φόβος για τη ζωή τους, καθώς και τα αστυνομικά μέτρα δεν θα τους σταματήσουν. Στις κοινωνίες τους η ζωή είναι ακόμη φτηνή, ενώ το ένστικτο της επιβίωσης ισχυρό.

Η συμβίωση μαζί τους περνά μέσα από την κατανόηση και το σεβασμό των πρωταρχικών τους αναγκών.

 

Λάκης Δόλγερας

Συγγραφέας. Βιβλία του: τα διηγήματα Ξεχασμένες Ιστορίες (2006) και τα μυθιστορήματα Μια σκοτεινή υπόθεση (2010), Η δεύτερη συνάντηση της Ελεωνόρας και του Νίκου (2012), Νικητές και νικημένοι (2013), Νεκρός στον ήλιο του Ιουλίου (2015)

 

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά