Δευτέρα, 29 Οκτωβρίου 2018

Οι κατά φαντασίαν μάρτυρες

Κατηγορία Αλφαβητάριο
Γράφτηκε από τον  Δημοσιεύθηκε στο Στήλες web only

Από τον Μιχάλη Ροδόπουλο

 

 

Το 1952 ο Arne Trankell διεξήγαγε ένα ελεγχόμενο πείραμα σε αίθουσα πανεπιστημίου του Γκέτεμποργκ για να μετρήσει την αξιοπιστία αυτοπτών μαρτύρων. Ενώ το μάθημα βρισκόταν σε εξέλιξη, εισήλθε άγνωστος (συμμέτοχος στο πείραμα) και διαπληκτίστηκε με τον καθηγητή ο οποίος στη συνέχεια απώθησε τον εισβολέα στο διάδρομο. Οι μαθητές που κλήθηκαν να περιγράψουν τι συνέβη έδωσαν λανθασμένη περιγραφή σε ποσοστό 33%, όπως σημειώνει ο ερευνητής. Παρόμοια πειράματα εμπειρικής στατιστικής έδωσαν ανάλογα αποτελέσματα.

Όμως, και στην αληθινή ζωή τα πράγματα δεν διαφοροποιούνται. Τον Οκτώβριο του 1946, ο Καρλ Πόπερ προσκλήθηκε στη φημισμένη λέσχη του Κέιμπριτζ να δώσει διάλεξη σχετικά με την ουσία των φιλοσοφικών προβλημάτων. Ο Λούντβιχ Βιντγκενστάιν, διάσημος για το φιλοσοφικό του έργο και τον οξύθυμο χαρακτήρα του, ήταν παρών ως πρόεδρος. Καθ’ όλη τη διάρκεια της διάλεξης κρατούσε και κουνούσε μια πυράγρα, μια τσιμπίδα για τα κάρβουνα στο τζάκι. Όταν τα πνεύματα οξύνθηκαν και ο Βιτγκενστάιν ζήτησε μάλλον ειρωνικά από τον Πόπερ να κατονομάσει έναν ηθικό κανόνα, ο Πόπερ γνωστός κι αυτός για την τάση του να προβοκάρει το ακροατήριό του, απάντησε με στόμφο ότι ένας ηθικός κανόνας είναι να μην απειλείς τους καλεσμένους σου με ένα μπαστούνι. Η διένεξη των δύο σπουδαίων φιλοσόφων καταγράφηκε στο βιβλίο των δημοσιογράφων του BBC, David Edmonds και John Eidinow, Wittgenstein'Poker: The Story of Ten-Minute Argument Between Two Great Philosophers, οι οποίοι το παρουσιάζουν με γλαφυρότητα μέσα από τις μαρτυρίες των αυτοπτών μαρτύρων. Τόσοι σπουδαίοι φιλόσοφοι παρόντες και δεν μπορούσαν να συμφωνήσουν αν ο Βιτγκενστάιν πράγματι κινήθηκε απειλητικά εναντίον του καλεσμένου του ή αν χρησιμοποιούσε το μπαστούνι εν είδει δείκτη, ως χάρακα, για έμφαση στα λεγόμενά του.

Φανταστείτε τώρα πιο σύνθετα βιοτικά συμβάντα όπως ένας θάνατος μετά από συμπλοκή. Το ζήσαμε πρόσφατα με τον Ζακ Κωστόπουλο, όπου οι καταθέσεις ήταν εντελώς διαφορετικές, ανάλογα με την ιδεολογική οπτική του κάθε μάρτυρα. Ακόμα και χθες στα τραγικά συμβάντα στην Αλβανία παρουσιάστηκε πλήθος σεναρίων για το τι πραγματικά συνέβη. Μια μαρτυρία μπορεί να είναι ηθελημένα ψευδής. Μπορεί όμως να είναι αθέλητα ανακριβής εξαιτίας πλήθους παραγόντων που επηρεάζουν την αντίληψη. Για παράδειγμα, η έντονη συγκινησιακή φόρτιση είναι κρίσιμος παράγων που υπονομεύει την αξίωση για ψυχρή καταγραφή των δεδομένων. Ο Altavillaπαρατηρεί προσφυώς ότι ο συναισθηματικός μας κόσμος είναι το γυαλί που χρωματίζει ποικιλότροπα τον κόσμο και αυτό δεν πρέπει να λησμονείται όταν αξιολογούμε μαρτυρίες.

Η υπουργός Πολιτισμού, Μυρσίνη Ζορμπά, φαίνεται ότι βιάστηκε να τουιτάρει την κατάθεσή της, γιατί η μαρτυρία της δεν συνάδει με την αντίδραση του υπουργείου Εξωτερικών. Συνηθισμένη η πολυγλωσσία στην κυβέρνηση, πράγμα που ξεπερνάει τις διαπιστώσεις της δικαστικής ψυχολογίας των μαρτύρων και απολήγει στην πολιτική βαβέλ ως εμπεδωμένη τεχνική διακυβέρνησης.

Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αναπαράγονται με πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα οι μαρτυρίες που εξυπηρετούν το αφήγημα της ιδεολογικής τοποθέτησης του εκάστοτε χρήστη. Έτσι μπορεί κανείς να διαλέξει το σενάριο που υπηρετεί καλύτερα την πολιτική του ταυτότητα. Εν ψυχρώ δολοφονία, υπέρμετρη αστυνομική βία ή απολύτως αναγκαία απάντηση της αστυνομίας έρχονται απλά να κουμπώσουν με τις προκαταλήψεις κατά φαντασίαν αυτοπτών μαρτύρων. Ο κοινωνικός μηχανισμός διαμόρφωσης της επιθυμητής κατάστασης δίνει σχήμα στην αφήγηση της εμπειρίας.

Η αληθής ανάπλαση των συμβάντων απαιτεί ιδιαίτερη ψυχραιμία και ικανότητα. Ψυχραιμία που ασφαλώς δεν επιδεικνύουν οι χρήστες των κοινωνικών δικτύων, αλλά η κρισιμότητα των διεθνών σχέσεων υπαγορεύει μετ’ επιτάσεως στο πολιτικό προσωπικό να επιδείξει. Δύσκολα τα πράγματα. 

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά