Σάββατο, 02 Ιουνίου 2018

Αμβρόσιος, ένας απροσδόκητος ήρωας

Κατηγορία Παρεμβάσεις
Γράφτηκε από τον  Δημοσιεύθηκε στο Παρεμβάσεις Τεύχος 86
Ο μητροπολίτης Αμβρόσιος. Μέλος εκκλησιαστικών αδελφοτήτων στα νεανικά του χρόνια, διέπρεψε στη Χωροφυλακή επί επταετίας, έχει εκφραστεί θετικά υπέρ του χουντικού ισοβίτη Ντερτιλή ενώ έχει χρησιμοποιήσει κατ' επανάληψη χυδαίες εκφράσεις κατά των ομοφυλόφιλων και κατά του συμφώνου συμβίωσης. Πρέπει να πάει φυλακή για την αναχρονιστική ιδεολογία του και τον γλωσσικό εξτρεμισμό του; Ο μητροπολίτης Αμβρόσιος. Μέλος εκκλησιαστικών αδελφοτήτων στα νεανικά του χρόνια, διέπρεψε στη Χωροφυλακή επί επταετίας, έχει εκφραστεί θετικά υπέρ του χουντικού ισοβίτη Ντερτιλή ενώ έχει χρησιμοποιήσει κατ' επανάληψη χυδαίες εκφράσεις κατά των ομοφυλόφιλων και κατά του συμφώνου συμβίωσης. Πρέπει να πάει φυλακή για την αναχρονιστική ιδεολογία του και τον γλωσσικό εξτρεμισμό του; Φωτογραφία Αρχείου

Μια αθώωση, η κριτική μιας δικαστικής απόφασης και η ελευθερία του λόγου. Μια παρέμβαση για την αθώωση του μητροπολίτη Αμβρόσιου. Αναδημοσίευση από το Books' Journal τχ. 86, Απρίλιος 2018.

​Ο τελευταίος χαρακτηρισμός που θα μου περνούσε από το μυαλό για το δεσπότη μας, τον Μητροπολίτη Καλαβρύτων και Αιγιαλείας Αμβρόσιο, θα ήταν «ήρωας». Καταλαβών τον θρόνο του λίγες εβδομάδες μετά τη γέννησή μου, ο 80χρονος σήμερα επίσκοπος μνημονεύεται στην εκκλησία του χωριού μας όσο θυμάμαι τον εαυτό μου. Το βιογραφικό του είναι γνωστό σε γενικές γραμμές και όχι ιδιαίτερα θελκτικό: μέλος εκκλησιαστικών αδελφοτήτων στα νεανικά του χρόνια, διέπρεψε στη Χωροφυλακή επί επταετίας, για να καταλήξει ποιμένας των δύο αχαϊκών επαρχιών μας.

​Αν δεν υπήρχαν οι νέες τεχνολογίες, πολύ λίγοι θα ασχολούνταν με τον αποστρατευθέντα Αντισυνταγματάρχη της Χωροφυλακής Αμβρόσιο και τις υπερσυντηρητικές και σε τελευταία ανάλυση αθεολόγητες απόψεις του. Ωστόσο, μέσα από το προσωπικό του ιστολόγιο “Μητροπολίτης Καλαβρύτων και Αιγιαλείας” εν http://mkka.blogspot.gr ο Αμβρόσιος εδώ και μία δεκαετία εκθέτει τις απόψεις του, όπως έχει συνταγματικό δικαίωμα, με υπερχειλίζον πάθος, όπως όταν ας πούμε είχε αναφερθεί στη Χρυσή Αυγή ως “γλυκειά ελπίδα” το 2012 ή στις αναφορές του στον δολοφόνο και καθαιρεθέντα αξιωματικό Νικόλαο Ντερτιλή ως «Ήρωα Στρατηγό». Ανάμεσά σε αυτές, η ανάρτηση της 9ης Δεκεμβρίου 2015, με τον κεχαριτωμένο τίτλο «Αποβράσματα της κοινωνίας σήκωσαν κεφάλι», αποτελεί ένα ευφάνταστο και πρωτότυπο υβρεολόγιο του ιεράρχη εναντίον των πολιτικών που ψήφισαν το ομόφυλο σύμφωνο συμβίωσης και, φυσικά, κατά των ιδίων των ομοφυλοφίλων. Εντελώς προσωπικά, βρίσκω την ανήμπορη οργή του Αμβροσίου και τη χυδαιολογία του αρκούντως ψυχαγωγικές, κάπως σαν να βλέπω τη μικρή μου κόρη να θυμώνει, αντιλαμβάνομαι όμως ότι δεν είναι δυνατόν όλοι να έχουν την ίδια άποψη, ιδίως μάλιστα αν θίγονται προσωπικά.

​Ανάμεσα σε αυτούς λοιπόν που δεν έχουν την ίδια άποψη, αλλά εξοργίστηκαν από το αμβροσιανό πάθος, συγκαταλέγονται εννέα συμπολίτες μας, με συνδετικό στοιχείο την ομοφυλοφιλία τους. Οι Εννέα λοιπόν υπέβαλαν μήνυση κατά του Αμβροσίου για παράβαση του άρ. 1 Ν. 927/1979, του λεγόμενου αντιρατσιστικού, και του άρ. 196 ΠΚ περί καταχρήσεως εκκλησιαστικού αξιώματος. Η υπόθεση εκδικάστηκε ενώπιον του Μονομελούς Πλημμελειοδικείου Αιγίου στις 15 Μαρτίου 2018, όπου ο Αμβρόσιος, μετά από πολύωρη και εύδικη διαδικασία, αθωώθηκε. Την αθώωσή του ακολούθησαν ποικίλα σχόλια, όπως ας πούμε ότι η πλημμελειοδίκης δίκασε με βάση την εικόνα του Χριστού που είχε πάνω από το κεφάλι της.

​Ας μου επιτραπεί εδώ μια κάπως μεγάλη νομική παρέκβαση, γιατί, ως γνωστόν, πρώτα βγαίνει η ψυχή από τον δικηγόρο και μετά ο δικηγόρος από την ψυχή. Το αδίκημα του άρ. 1 Ν. 927/1979 απαιτεί, μεταξύ άλλων, η πράξη να τελείται «κατά τρόπο που εκθέτει σε κίνδυνο την δημόσια τάξη ή ενέχει απειλή για την ζωή, την ελευθερία ή την σωματική ακεραιότητα» των ομοφυλοφίλων στην συγκεκριμένη περίπτωση. Δεν γνωρίζω τι ακριβώς ισχυρίσθηκε η πολιτική αγωγή, αλλά μου φαίνεται κάπως δύσκολο η επίμαχη ανάρτηση να εξέθεσε σε κίνδυνο τη δημόσια τάξη, και μάλιστα των δύο επαρχιών μας. Όσο για το αν ενείχε απειλή κατά της ζωής, της ελευθερίας ή της σωματικής ακεραιότητας των ομοφυλοφίλων γενικώς ή των Εννέα ειδικώς, η πιο αιχμηρή φράση του κειμένου είναι το «φτύστε τους!», το οποίο ο σεπτός ποιμήν απευθύνει δις προς το αναγνωστικό του κοινό. Η σχετική περικοπή είναι η εξής: «Ε, λοιπόν, αυτούς τους ξεφτυλισμένους, φτύστε τους! Αποδοκιμάστε τους! Μαυρίστε τους! Δεν είναι άνθρωποι! Είναι εκτρώματα της φύσεως! Ψυχικά και πνευματικά πάσχουν! Είναι άτομα με νοητική διαταραχή! Δυστυχώς, αυτοί είναι τρις-χειρότεροι και πολύ πιο επικίνδυνοι από κάποιους, που ζούν στα τρελλοκομεία! Μή διστάζετε, λοιπόν! Όταν καί όπου τους συναντάτε, φτύστε τους! Μη τους αφήνετε να σηκώνουν κεφάλι! Είναι επικίνδυνοι!». Εδώ διαπιστώνουμε ότι την πρώτη φορά ο χριστιανοπρεπής εμπτυσμός συνάπτεται προς την αποδοκιμασία, άρα μάλλον είναι μεταφορικός και όχι κυριολεκτικός. Ακόμη όμως και αν δεχθούμε ότι πρόκειται για κυριολεκτική προτροπή σε φτύσιμο, ήτοι σε έργω εξύβριση, πράγμα αμφίβολο, σε κάθε περίπτωση η ζωή, η ελευθερία και η σωματική ακεραιότητα των ομοφυλοφίλων δεν απειλείται από εμπτυσμούς. Κατά συνέπεια, οποιοδήποτε δικαστήριο, και όχι μόνο ένα δικαστήριο με ιδιαίτερη ευαισθησία σε θέματα ελευθερίας της έκφρασης, όφειλε να αχθεί σε αθωωτική κρίση ελλείψει στοιχείου της αντικειμενικής υποστάσεως. Όπερ και εγένετο, προς κακοφανισμό πολλών, τον νόμο ουκ αναγνόντων.

Το δεύτερο αδίκημα της δίωξης κατά του Αμβροσίου ήρμοζε πολύ περισσότερο στην περίσταση. Πράγματι, εκ πρώτης όψεως ο δεσπότης μας, δημοσίως και υπό την ιδιότητά του ως θρησκευτικού λειτουργού, προέτρεψε τους πολίτες σε εχθροπάθεια κατά της πολιτειακής εξουσίας και κατά των ομοφυλοφίλων. Το αδίκημα ονομάζεται «κατάχρηση εκκλησιαστικού αξιώματος» και στον νομικό τύπο απαντά, αν δεν απατώμαι, μία όλη κι όλη αρεοπαγιτική απόφαση επ' αυτού: επρόκειται για έναν Μητροπολίτη ο οποίος από άμβωνος είχε απειλήσει ότι «θα χυθεί αίμα». Δεν ξέρω αν είχε διατελέσει χωροφύλακας και εκείνος. Ωστόσο, θα προσέξατε ασφαλώς το άπαξ λεγόμενον στον Ποινικό μας Κώδικα, τη διαβόητη «εχθροπάθεια». Η εχθροπάθεια, αν νοηθεί καθαρά υποκειμενικά, ως συναίσθημα μίσους, δημιουργεί σπουδαία δικαιοκρατικά προβλήματα: ο εσωτερικός κόσμος, αν μη τι άλλο, κείται πέραν της κρατικής εξουσίας. Για το λόγο αυτό, σπουδαίοι νομικοί της παλαιότερης γενιάς, όπως ο Ι. Μανωλεδάκης, άσκησαν συντριπτική κριτική στην εν λόγω διάταξη. Στη συνάφεια αυτή, δεν βλάπτει να θυμίσουμε ένα απόσπασμα και από την Αιτιολογική Έκθεση του Ποινικού Κώδικα, γραμμένο 85 χρόνια πριν (σελ. 319): «Η διάταξις αύτη θα είναι ίσως ιδιαζόντως χρήσιμος παρ’ ημίν όπου, μετά την επέκτασιν του Κράτους, υπάρχουσι μεγάλοι αλλόθρησκοι πληθυσμοί, των οποίων η εν δεδομένη περιστάσει θρησκευτική εκμετάλλευσις ενδέχεται βαρείας να έχη διά το Κράτος συνεπείας». Κρίμα ίσως που αυτή η «ιδιαζόντως χρήσιμος» διάταξη δεν βρήκε το αντίκρισμα στη δικαστηριακή πράξη που ήλπιζαν οι δημιουργοί της τη δεκαετία του 1930, ωστόσο ακόμη και σήμερα φαίνεται ότι υπάρχουν νοσταλγοί της. Εν πάση περιπτώσει, το δικαστήριο του Αιγίου, είτε το εξέφρασε ρητώς είτε όχι, υπέβαλε τη διάταξη σε εξαντλητική συνταγματική ερμηνεία, ούτως ώστε η επικίνδυνη «εχθροπάθεια» να μην παραμείνει εσωτερικό γεγονός, αλλά να ερμηνευθεί αντικειμενικά και εξωτερικά, σύμφωνα με τη θεμελιώδη συνταγματική αξία της ελευθεροστομίας. Το αποτέλεσμα αυτής της ερμηνείας υπήρξε ορθότατα αθωωτικό για τον κατηγορούμενο.

​Ας επιστρέψουμε τώρα στον προβληματικό χαρακτηρισμό του ήρωα. Ήρωας ο Αμβρόσιος, τίνος πράγματος; Θα μπορούσε να είναι ένας ήρωας του εθνικισμού, της ομοφοβίας, του μίσους διαφόρων ειδών και αποχρώσεων, ιδίως δε της μετριότατης θεολογίας. Αλλά πώς τάχα η εμετική του αρθρογραφία τον αναγορεύει σε ήρωα;

​Δυστυχώς, οι ήρωες της ελευθερίας του λόγου δεν είναι μόνο ευαίσθητοι ποιητές, εξόριστοι συγγραφείς, ερευνητές δημοσιογράφοι ή πρωτοπόροι καλλιτέχνες. Θα ήταν πολύ εύκολα τα πράγματα τότε, έτσι δεν είναι; Στη σημερινή ελευθερόφρονα κοινωνία, τα όρια της ελευθερίας της έκφρασης δοκιμάζονται στα άκρα, όχι στους μέσους όρους ή πέριξ αυτών. Η άποψη της πλειονότητας μπορεί πάντοτε να εκφράζεται ακωλύτως. Το θέμα δεν τίθεται εκεί, αλλά στους δυσάρεστους ανθρώπους των άκρων, στους ανθρώπους με τους οποίους δεν έχουμε τίποτε κοινό προσωπικά ή πολιτικά, στους Andersdenkende κάθε είδους. Εκεί ακριβώς είναι το σημείο όπου θάλλει η σύγχρονη μισαλλοδοξία και σε αυτό ακριβώς το σημείο εισπράττει με συνέπεια τη φιλελεύθερη απάντηση από τα δικαστήριά μας.

​Όσο κάποιος απροσδόκητος ήρωας σαν τον Αμβρόσιο μπορεί ελεύθερα να συλλογάται και να εκφράζεται, μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι καθένας μας μπορεί να κάνει το ίδιο. Και μπορούμε να είμαστε βέβαιοι για την ποιότητα της δημοκρατίας μας. Σε αυτόν τον τομέα τουλάχιστον.

Αθανάσιος Αναγνωστόπουλος

Διδάκτωρ Ποινικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, δικηγόρος. 

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά