Κυριακή, 15 Ιανουαρίου 2017

Επαναστατικός συντηρητισμός 2008-2016

Κατηγορία Παρεμβάσεις
Γράφτηκε από τον  Δημοσιεύθηκε στο Παρεμβάσεις Τεύχος 72
Αθήνα, 9 Δεκεμβρίου 2008. Καταστροφές στην οδό Σίνα, δίπλα από τη Νομική Σχολή. Μετά τη δολοφονία του μαθητή Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου, πολλοί νέοι βρήκαν την αφορμή να εκφραστούν και να αυτοπραγματωθούν μέσα από τη βία. Αθήνα, 9 Δεκεμβρίου 2008. Καταστροφές στην οδό Σίνα, δίπλα από τη Νομική Σχολή. Μετά τη δολοφονία του μαθητή Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου, πολλοί νέοι βρήκαν την αφορμή να εκφραστούν και να αυτοπραγματωθούν μέσα από τη βία. G. Gia

Τα επεισόδια στο κέντρο της Αθήνας και σε άλλες πόλεις τον Δεκέμβριο του 2008, το κίνημα των Αγανακτισμένων το 2011 (που ήταν η σημαντικότερη κινητοποίηση στη διάρκεια της οικονομικής κρίσης)  και η άνοδος του ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία ήταν γεγονότα που αναγνωρίστηκαν από πολλούς σαν σταθμοί μιας ανατρεπτικής διαδικασίας η οποία συντελέστηκε τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα.

Υπάρχουν ορισμένα κοινά  χαρακτηριστικά στα παραπάνω γεγονότα, τα  οποία αναδεικνύουν τον τρόπο αντίληψης και αντίδρασης  μεγάλου μέρους της ελληνικής κοινωνίας στις προκλήσεις της πραγματικότητας. Ας δούμε τα χαρακτηριστικά αυτά αναλυτικά:

1. Αδυναμία κατανόησης των καταστάσεων

Η δολοφονία του μαθητή Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου τον Δεκέμβριο του 2008 από αστυνομικό αντιμετωπίστηκε σαν μια διατεταγμένη πράξη. «Το κράτος ήθελε έναν νεκρό», είχε δηλώσει ο Αλέκος Αλαβάνος. Στην πραγματικότητα επρόκειτο για μια προσωπική ενέργεια. Κανείς δεν είπε στο δολοφόνο να πυροβολήσει τον μαθητή. Αντιθέτως, όπως φάνηκε από τα ηχογραφημένα στοιχεία, το κέντρο επιχειρήσεων της αστυνομίας διέταξε απεμπλοκή, αλλά ο αστυνομικός αγνόησε τις οδηγίες και πυροβόλησε.  

Πολιτικές ευθύνες υπήρχαν για την οργάνωση της αστυνομίας, την εκπαίδευση και τον έλεγχο των στελεχών της, αλλά σε καμία περίπτωση δεν επρόκειτο για μια δολοφονία διατεταγμένη από το κράτος και την κυβέρνηση, που δεν είχαν άλλωστε κανένα λόγο να προκαλέσουν τις καταστάσεις που ακολούθησαν. Όμως η πεποίθηση ότι επρόκειτο για οργανωμένη δολοφονία ήταν σύμφωνη με τα στερεότυπα  που κυριαρχούσαν και αποτέλεσε μια πολύ καλή δικαιολογία για την εκδήλωση των επεισοδίων.

Το κίνημα των Αγανακτισμένων στηρίχτηκε πάνω στην πλήρη άρνηση της πραγματικότητας που διαμορφώθηκε με τη χρεοκοπία του κράτους. Οι διάφορες εκδοχές των Αγανακτισμένων είχαν κοινή την πεποίθηση ότι το Δημόσιο έπρεπε να συνεχίσει να ξοδεύει χρήματα που δεν υπήρχαν. Καθηγητές που αργότερα έγιναν υπουργοί στις κυβερνήσεις του ΣΥΡΙΖΑ (Βαρουφάκης, Τσακαλώτος, Κατρούγκαλος) περιέβαλαν με επιστημονικό κύρος τις δοξασίες της πλατείας.

Η άνοδος του ΣΥΡΙΖΑ στην κυβέρνηση και η διαπραγμάτευση του πρώτου εξαμήνου του 2015 ήταν η κορύφωση της άρνησης της πραγματικότητας που κυριάρχησε τα προηγούμενα χρόνια. Κυρίως όμως ήταν η απαίτηση ο υπόλοιπος κόσμος να προσαρμοστεί στις ψευδαισθήσεις που είχαν καλλιεργηθεί, ώσπου η σύγκρουση της μεθοδευμένης αυταπάτης με την αληθινή ζωή έγινε με τεράστιο κόστος.

 

2. Αυτοθυματοποίηση.

Η αυτοθυματοποίηση, η αντίληψη του εαυτού σαν μόνιμο θύμα, είναι μια βολική στάση, η οποία όμως εμποδίζει τη διαυγή κατανόηση των καταστάσεων και μεταθέτει τις ευθύνες αποκλειστικά σε εξωτερικούς παράγοντες. Πολλοί νέοι, τον Δεκέμβριο του 2008, ταυτίστηκαν με το θύμα της δολοφονίας και αισθάνθηκαν και οι ίδιοι θύματα ενός κράτους που, όταν δεν σκοτώνει τους νέους, αδυνατεί να τους εξασφαλίσει το μέλλον.

Οι Αγανακτισμένοι του 2011 επίσης πίστευαν ότι ο ελληνικός λαός είναι θύμα των αγορών, του διεθνούς καπιταλισμού, των τοκογλύφων, της Μέρκελ και όσων ήθελαν να κάνουν την Ελλάδα πειραματόζωο. Οι Αγανακτισμένοι, για να μην αισθάνονται θύματα, είχαν την απαίτηση όλοι οι παραπάνω να συνεχίσουν να χρηματοδοτούν την Ελλάδα χωρίς όρους και χωρίς πιθανότητα να πάρουν πίσω τα χρήματά τους.

Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ, ενώ είχε καταστήσει η ίδια τους πολίτες και την οικονομία της χώρας θύματα της πολιτικής της, επιχείρησε μετά την πλήρη αποτυχία της να εμφανιστεί σαν θύμα πραξικοπήματος που έστησαν σε βάρος της οι δυνατοί του κόσμου. Μετά την πανωλεθρία της, το καλοκαίρι του 2015, εμφάνισε την ήττα της σαν ένα ακόμη πλήγμα των ξένων στον ελληνικό λαό.

 

3. Επιθετικότητα

Ο αριθμός εκείνων που συμμετείχαν στα επεισόδια τον Δεκέμβριο του 2008 ήταν πολύ μεγαλύτερος από τον αριθμό εκείνων που συμμετείχαν συνήθως σε οδομαχίες και εμπρησμούς με βόμβες μολότοφ. Πολλοί νέοι βρήκαν την αφορμή μετά τη δολοφονία του Αλ. Γρηγορόπουλου να εκφραστούν και να αυτοπραγματωθούν μέσα από τη βία. Η διαμαρτυρία για τη δολοφονία και η απαίτηση για την τιμωρία των ενόχων θα μπορούσε να γίνει με ειρηνικούς τρόπους, οι οποίοι δεν θα κατέστρεφαν δουλειές, δημόσια και ιδιωτική περιουσία. Η επιλογή της βίας και των καταστροφών αποτελεί έκφραση προϋπάρχουσας και υποβόσκουσας επιθετικότητας, η οποία αγνοεί τα δικαιώματα και τις ανάγκες και των άλλων.

Η επιθετικότητα κυριαρχούσε και στις πλατείες των Αγανακτισμένων. Βέβαιοι για τη συνωμοσία εναντίον της χώρας από τους ξένους και τους πουλημένους πολιτικούς, απειλούσαν με κρεμάλες  τους προδότες. Την περίοδο αυτή είχαμε βίαιες επιθέσεις εναντίον πολιτικών. Για τους αγανακτισμένους δεν ήταν ανεκτή η ύπαρξη διαφορετικών απόψεων. Όσοι διαφωνούσαν μαζί τους έπρεπε να εξοντωθούν.

Ο ΣΥΡΙΖΑ εκμεταλλεύτηκε τη διάχυτη επιθετικότητα των αγανακτισμένων, μια επιθετικότητα την οποία είχε και ο ίδιος καλλιεργήσει. Τα συνθήματα «Ή εμείς ή αυτοί» και «Ή θα τους τελειώσουμε ή θα μας τελειώσουν» ήρθαν να εκφράσουν μια ολοκληρωτικού τύπου αντίληψη δαιμονοποίησης των αντιπάλων.

 

4. Πίστη ότι η ευημερία παρέχεται

Τα γεγονότα του Δεκεμβρίου του 2008 έγιναν στο απόγειο της ευημερίας που εξασφάλιζε ο ξέφρενος δανεισμός του κράτους. Πολλοί όμως δικαιολόγησαν τις βίαιες ενέργειες βλέποντάς τες σαν μια αντίδραση των νέων στο υποτιθέμενο ζοφερό μέλλον που τους περίμενε. Ο κυρίαρχος δημόσιος λόγος τότε είχε αποκόψει την ευημερία από την παραγωγή και την έβλεπε σαν αποτέλεσμα των παροχών του κράτους.  Κανείς δεν ζητούσε να διαμορφωθεί ευνοϊκό πλαίσιο για νέες παραγωγικές δουλειές. Το κράτος θα πρέπει να δίνει όλο και περισσότερα στους πολίτες και τους νέους, έλεγαν τότε αρκετοί, αγνοώντας τον υπερδανεισμό και την επερχόμενη χρεοκοπία.

Με την πίστη ότι οι παροχές του κράτους δεν πρέπει να  μειωθούν, παρά τη χρεοκοπία, διαδήλωναν και οι Αγανακτισμένοι. Παρ’ ότι η χώρα επιβίωνε μόνο χάρη στα χρήματα του μηχανισμού στήριξης, εκείνοι ζητούσαν ταυτοχρόνως και την άρνηση των χρημάτων αυτών και την αύξηση των δαπανών. Για να στηρίξουν την επιθυμία τους κατανάλωναν διάφορες θεωρίες περί στάσης πληρωμών και επαχθούς χρέους.

Το σχέδιο που έθεσε σε εφαρμογή η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ ήταν ο εκβιασμός των δανειστών με σκοπό να συνεχίσουν να χρηματοδοτούν την Ελλάδα, αλλά χωρίς τους όρους που έως τότε έθεταν. Δεν υπήρχε κανένα σχέδιο για τον εξορθολογισμό των δαπανών του κράτους ούτε για την παραγωγική οικονομία. Το όραμά τους ήταν οι ξένοι να δίνουν λεφτά στο κράτος και εκείνο να τα μοιράζει.

 

5. Άρνηση της Δημοκρατίας

Τον Δεκέμβριο του 2008 τα επεισόδια δεν είχαν κάποιο δημοκρατικό αίτημα. Αντιθέτως, η βίαιη  προσπάθεια κυριαρχίας στον δημόσιο χώρο στρεφόταν εναντίον της δημοκρατίας και των δικαιωμάτων των πολιτών. Η δημοκρατία υπονομεύτηκε και από την ανοχή που έδειξε η τότε κυβέρνηση απέναντι στη βία, τις καταστροφές και τις συμμορίες.

Οι Αγανακτισμένοι μετέτρεψαν την άρνησή τους να καταλάβουν τι συνέβαινε στην οικονομία και το δανεισμό του κράτους σε άρνηση του κοινοβουλευτικού πολιτεύματος. Στις πλατείες συγκροτούνταν λαϊκές συνελεύσεις με αποφασιστικό χαρακτήρα. Μερικές εκατοντάδες συγκεντρωμένοι ήθελαν, στο όνομα της Άμεσης Δημοκρατίας, να αποφασίζουν για λογαριασμό του συνόλου των πολιτών.

Ο Μίκης Θεοδωράκης –αφού είχε στο παρελθόν εκλεγεί βουλευτής με όλα σχεδόν  τα κόμματα του Κοινοβουλίου–, στη συγκέντρωση που οργάνωσε ο τότε πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών και μετέπειτα υφυπουργός στην κυβέρνηση Τσίπρα, Θεοδόσης Πελεγρίνης, κάλεσε τους συγκεντρωμένους να ανατρέψουν τη νόμιμη κυβέρνηση με επανάσταση:

Γιατί πολλοί μας λένε να γίνουμε κόμμα και να πάρουμε μέρος στις εκλογές. Τι να κάνουμε λοιπόν; Να πάρουμε 15-20%, θα βγάλουμε 10-15 βουλευτές να πάνε στα ορεινά, τα δύο μεγάλα κόμματα θα συνεχίζουν την ίδια πολιτική του ξεπουλήματος της χώρας, θα ανεβαίνουμε στο βήμα όπως κάνει τώρα και η Αριστερά. Την ώρα που θα ανεβαίνουνε, θα αδειάζει η αίθουσα και άλλους να βλέπει, άλλους ν' ακούει και έτσι θα λένε αυτοί «α, κυβερνάμε, ξεπουλάμε, αλλά είμαστε δημοκράτες. Έχουμε και αντιπολίτευση». Όχι φίλοι μου, δε θα μπούμε σε αυτή τη λογική. Θα μας βρουν απέναντι. ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ θα κάνουμε, πρέπει να το καταλάβετε.[1]

Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ έχει επιδοθεί σε μια συστηματική προσπάθεια ελέγχου της δικαιοσύνης, των ανεξάρτητων αρχών και των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, με αποκορύφωμα την επιχείρηση χειραγώγησης του Συμβουλίου της Επικρατείας. Σκοπός της  ήταν να μην κριθεί αντισυνταγματικός ο νόμος που θα επέτρεπε στην κυβέρνηση να αποφασίζει για το κλείσιμο τηλεοπτικών καναλιών και το άνοιγμα άλλων . Μια αλληλουχία γεγονότων δείχνει τη συστηματικότητα με την οποία εφαρμόζεται o νέος αυταρχισμός.

                                                                     ***

Η επαναστατική έκρηξη της τελευταίας οκταετίας θα ήταν εύκολο να αποδοθεί στην οικονομική κρίση. Σίγουρα η κρίση, με την κατάρρευση των βεβαιοτήτων της κοινωνίας και την αποδιοργάνωση του πολιτικού συστήματος, συνέβαλε σε αυτή την έκρηξη, όμως η βία ήταν παρούσα ακόμη και στο απόγειο της ευημερίας, όπως έδειξαν τα γεγονότα του Δεκεμβρίου του 2008.

Οικονομική κρίση είχαμε σε πολλές χώρες της Ευρώπης. Εκτός από τις χώρες της ευρωζώνης που εντάχθηκαν σε προγράμματα στήριξης και ολοκλήρωσαν την προσαρμογή, η κρίση χτύπησε και χώρες της ανατολικής Ευρώπης, όπως η Ρουμανία και η Λεττονία, εκεί μάλιστα η φτώχεια ήταν πολύ μεγαλύτερη από την Ελλάδα. Πουθενά όμως δεν είδαμε τέτοια φαινόμενα βίας, πουθενά δεν είχαμε τόσο συστηματική άρνηση της Δημοκρατίας. Το γεγονός αυτό δεν είναι άσχετο με τη σημερινή θέση της Ελλάδας, η οποία παραμένει η μόνη χώρα σε μνημόνιο και  η μόνη χώρα της Ε.Ε. σε ύφεση.

Η έκρηξη που περιγράφηκε παραπάνω στην ουσία ήταν μια έκρηξη συντηρητισμού. Η  επιθυμία να ξεπεραστεί η χρεοκοπία χωρίς να αλλάξουν οι δομές που την προκάλεσαν ήταν μια άρνηση της αλλαγής. Πάνω απ’ όλα, ήταν η διεκδίκηση της ευημερίας, με την απόρριψη όμως του τρόπου που οι κοινωνίες ευημερούν.

Ο κλασικός συντηρητισμός στηρίζεται στις δοκιμασμένες παραδοσιακές αξίες και στην απόρριψη των νεωτερισμών. Ο δικός μας συντηρητισμός αναπτύχθηκε στο όνομα της ριζοσπαστικής αλλαγής, αλλά κατέληξε να ανακυκλώσει και να αναζωογονήσει τα σάπια υλικά του παλιού συστήματος: τον λαϊκισμό, τη δημαγωγία, πελατειακό σύστημα, την αδιαφάνεια, τους πολιτευτές, την προώθηση των κολλητών, την αναξιοκρατία. Ήταν ένας επαναστατικός συντηρητισμός που στηρίχτηκε στην ανωριμότητα και την έλλειψη αυτογνωσίας μεγάλου τμήματος της κοινωνίας. Ένας συντηρητισμός που ευνοήθηκε από πολλά Μέσα Ενημέρωσης και αντιμετωπίστηκε θετικά από αρκετούς διανοούμενους, ώσπου τελικά παγίδευσε τη χώρα και την καθήλωσε στην κρίση.

 

 


[1] Ομιλία του Μίκη Θεοδωράκη στα Προπύλαια, 31/5/2011, http://theodorakism.blogspot.gr/2013/09/blog-post_9552.html

Σπύρος Βλέτσας

Κινηματογραφιστής και συγγραφέας. Σκηνοθέτησε τις μικρού μήκους ταινίες Κατάθεση και Προς το τέλος της διαδρομής. Το 2006 εκδόθηκε η ποιητική συλλογή του, Επί των στρωμάτων. Πιο πρόσφατο βιβλίο του, Ευ ζην, όχι lifestyle! (2009). 

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά