Τετάρτη, 22 Ιουνίου 2016

Η λύση περνά από την Ευρώπη

Κατηγορία Πολιτική
Γράφτηκε από τον  Δημοσιεύθηκε στο Κριτική Πολιτική Τεύχος 67
O καθηγητής Π.Κ. Ιωακειμίδης, σε μια πρόσφατη εκδήλωση με θέμα την Ελλάδα στην Ευρώπη. O καθηγητής Π.Κ. Ιωακειμίδης, σε μια πρόσφατη εκδήλωση με θέμα την Ελλάδα στην Ευρώπη. EuroSimulation Athens

Παναγιώτης Κ. Ιωακειμίδης, Κρίση, Ευρώπη και Αριστερά. Η φύση και η επίλυση της κρίσης, ο ΣΥΡΙΖΑ στην Ευρώπη, Ευρωπαϊκή Αριστερά και Σοσιαλδημοκρατία, Παπαζήση, Αθήνα 2016. 155 σελ.

Τα κείμενα του καθηγητή Παναγιώτη Ιωακειμίδη, που δημοσιεύονται κάθε μήνα στη στήλη Taurus, στο BooksJournal, είναι ο κορμός του νέου βιβλίου του – που ερευνά την Ευρώπη στη σημερινή καμπή της, λίγο πριν από το δημοψήφισμα στη Βρετανία με το ερώτημα του Brexit αλλά, λόγω της παρατεινόμενης κρίσης της δικής μας χώρας, αποτυπώνει και τους προβληματισμούς και για τη δική μας ευρωπαϊκή πορεία. Θα συνεχίσουμε να ανήκομεν εις την Δύσιν; Ιδού η απορία... Αναδημοσίευση από το τεύχος 57 του Books' Journal, που κυκλοφορεί.

Σε ένα ραδιοφωνικό του μήνυμα στο BBC, την 1η Οκτωβρίου 1939, ο Ουίνστον Τσώρτσιλ είχε χαρακτηρίσει τη Ρωσία «ένα γρίφο τυλιγμένο σε ένα μυστήριο μέσα σε ένα αίνιγμα».  Τα εκατομμύρια των αναλύσεων περί κρίσεως των τελευταίων ετών ξεκινούν προσπαθώντας να επιβεβαιώσουν τη συγκεκριμένη φράση του Τσώρτσιλ, αλλά καταλήγουν σαν τους τυφλούς του Donald Puchala που αγγίζουν διάφορα μέρη του ελέφαντα και δεν μπορούν να καταλάβουν πως πρόκειται για το ίδιο ζώο[1].  Η ελληνική κρίση ήταν αποτέλεσμα της ευρωπαϊκής; Η Ελλάδα «μόλυνε» τη σταθερότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας; Τα κράτη-μέλη και η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) παρασύρθηκαν από την κρίση του παγκόσμιου καπιταλισμού; Αυτές είναι μόνο μερικές από τις προσεγγίσεις των διαφόρων ειδικών για τη φύση και την αιτία της κρίσης.

 

Κρίση ελληνική ή ευρωπαϊκή;

Ο Παναγιώτης Ιωακειμίδης, μέσα από το τελευταίο του βιβλίο, δίνει τη δική του απάντηση σε αυτά τα πολλαπλά ερωτήματα – για την ακρίβεια, χρησιμοποιεί το μοτίβο του Τσόρτσιλ για τη Ρωσία για να ερμηνεύσει τις πολλαπλές κρίσεις που βιώνουμε τα τελευταία χρόνια:

 

Η κρίση είναι παγκόσμια, ευρωπαϊκή, ελληνική. Ως παγκόσμια ξεκίνησε το 2007 από τις Ηνωμένες Πολιτείες και στη συνέχεια πέρασε στην Ευρώπη και στο ευρύτερο παγκόσμιο σύστημα. Ως ευρωπαϊκή εκδηλώθηκε μεν με αφετηρία το ελληνικό πρόβλημα αλλά είχε (και έχει) ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που συνδέονται με τα ελλείμματα, τις ατέλειες και τις δυσλειτουργίες του συστήματος της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης, όπως οικοδομήθηκε με βάση τη Συνθήκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ως ελληνική, η κρίση τροφοδοτήθηκε κυρίως στην όξυνσή της από την παγκόσμια και ευρωπαϊκή κρίση, αν και υπήρξε και είναι προϊόν του ελληνικού πολιτικού, οικονομικού και κοινωνικού συστήματος και συμπεριφοράς[2].

 

Παρά τη διαπίστωση του όμως αυτή, ο Ιωακειμίδης σπεύδει από τις πρώτες σελίδες του βιβλίου του να διαψεύσει έναν από τους βασικούς μύθους που διακατέχουν κυρίαρχο μέρος του δημοσίου διαλόγου τα τελευταία χρόνια: η ελληνική κρίση μπορεί να έχει ευρωπαϊκή διάσταση, αλλά σε καμία περίπτωση δεν είναι εισαγόμενη, ούτε και «επιβαλλόμενη», όπως υποστηρίζουν οι περίφημες θεωρίες συνωμοσίας περί στοχοποίησης της Ελλάδας. «Η ελληνική κρίση», παρατηρεί, «έχει οπωσδήποτε την ευρωπαϊκή της διάσταση, ευρωπαϊκές αιτίες και ρίζες. Αλλά θα αποτελούσε μείζον λάθος να ερμηνευθεί αποκλειστικά, όπως επιχειρείται από ορισμένους, ως απλώς προέκταση ή σύμπτωμα της ευρωπαϊκής κρίσης»[3]. Αναλύοντας τη θέση του αυτή παρουσιάζει τις πέντε αντιφάσεις ανάπτυξης που χαρακτηρίζουν το «ελληνικό μόρφωμα» και συνθέτουν τον «ελληνικό εξαιρετισμό»:

 

  1. Δυτική Κατανάλωση - Ανατολική Παραγωγή
  2. Δυτικοί Πολιτικοί Θεσμοί - Ανατολική Κουλτούρα Συμπεριφοράς
  3. Κράτος Προστάτης - Κράτος Εχθρός/ Αντίπαλος
  4. Μετανεωτερικό - Προνεωτερικό Κράτος
  5. Η Ελλάδα ευρωπαϊκή χώρα - Η Ελλάδα αντιευρωπαϊκή χώρα[4].

 

Η πυραμιδοειδής παρουσίαση των πτυχών της κρίσης στην Ελλάδα και στην Ευρώπη είναι το βασικό ερμηνευτικό εργαλείο που αναπτύσσεται σε όλο το βιβλίο (πολιτισμός-κουλτούρα, πολιτική, οικονομία, δημοσιονομικά) και παράλληλα οι βάσεις της εξόδου από την κρίση, της μετατροπής της σε μια νέα μεταρρυθμιστική και πολιτική δυναμική που θα θέσει και πάλι την Ένωση σε τροχιά πολιτικής ολοκλήρωσης, αλλά και εμβάθυνσης, και την Ελλάδα στο δρόμο της κανονικότητας, του εξορθολογισμού και των μεταρρυθμίσεων που με επιτυχία είχε βαδίσει από το 1996 έως και το 2004.

 

Οι Πολλαπλές Κρίσεις

Ένα άλλο σημαντικό σημείο του βιβλίου είναι η έμμεση και άμεση παρουσίαση των πολλαπλών κρίσεων που αντιμετωπίζουν η Ε.Ε. και μέσω αυτής και η Ελλάδα που έχει να διαχειριστεί τη δική της κρίσης μέσα στην «εσωτερική» και «εξωτερική» κρίση της Ε.Ε. όπως εύστοχα σημειώνει ο συγγραφέας[5]:

*Πολιτισμική κρίση, με το κυρίαρχο μοντέλο της πολυπολιτισμικότητας των ευρωπαϊκών κοινωνιών να βρίσκεται σε περίοδο έντονης αμφισβήτησης, λόγω της ριζοσπαστικοποίησης των νέων ευρωπαίων μουσουλμάνων και των τρομοκρατικών επιθέσεων στο Παρίσι και στις Βρυξέλλες.

*Πολιτική κρίση, με την τελμάτωση της πολιτικής ένωσης, την άνοδο του ευρωσκεπτικισμού και των ακραίων και εθνικιστικών πολιτικών σχηματισμών.

*Κρίση νομιμοποίησης των πολιτικών και της ικανότητας διακυβέρνησης της ΕΕ η οποία αναδείχτηκε κυρίως μέσω των αδυναμιών της ΟΝΕ και από τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίστηκε η κρίση της Ελλάδας.

*Κοινωνικοοικονομική κρίση με την αποτυχία εναρμόνισης των εθνικών κοινωνικών συστημάτων στο ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο, την ύφεση στις ευρωπαϊκές χώρες, τη διόγκωση της ανεργίας κ.λπ.

*Μεταναστευτική-προσφυγική κρίση με τη διόγκωση των πιέσεων στα ευρωπαϊκά εξωτερικά σύνορα.

*Εξωτερική κρίση για το ρόλο της ΕΕ στις παγκόσμιες εξελίξεις και, κυρίως, την αδυναμία ουσιαστικής παρέμβασής της για τον τερματισμό των συγκρούσεων και την ειρήνευση στη Μέση Ανατολή και στη Βόρεια Αφρική, αλλά και τις προκλήσεις από την ενίσχυση της θέσης της Ρωσίας και της ανάμειξής της στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής και της Μεσογείου, καθώς και της αποτυχίας των περιφερειακών πολιτικών και των πολιτικών γειτονίας της ΕΕ. Και τέλος,

*Κρίση ασφάλειας που συνδέεται με τον έλεγχο των συνόρων και τον περιορισμό των μεταναστευτικών ροών και την πρόληψη και αντιμετώπιση της τρομοκρατίας.

Η επιεικώς διφορούμενη αντίληψη των ελλήνων πολιτών για την ΕΕ και η συγκρουόμενη πεποίθηση μας για την αναζήτηση λύσεων σε υπερεθνικό επίπεδο, αλλά παράλληλα διατήρηση ακέραιης της κυριαρχίας σε εθνικό επίπεδο είναι ένα από τα κυρίαρχα επιχειρήματα που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας για να αναδείξει και να αιτιολογήσει τον εγκλωβισμό της Ελλάδας σε μία κρίση, τη στιγμή που οι υπόλοιπες χώρες έχουν ήδη βγει στις αγορές: «η ελληνική κοινωνία ψήφισε ως γνωστόν με μεγάλη πλειοψηφία όχι, χωρίς να είναι καθόλου σαφές για ποιο πράγμα ακριβώς ψήφισε αυτό το Όχι. Πάντως δεν φαίνεται σε πρώτη ανάγνωση να ψήφισε Όχι στην Ευρώπη, Όχι στη συμμετοχή της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση […] το αποτέλεσμα αναδεικνύει τη μάλλον ιδιόμορφη (επιεικώς) σχέση που μία μερίδα πολιτών έχει με την Ευρώπη. Για να μη γελιόμαστε η μερίδα αυτή δεν βλέπει την Ευρώπη τόσο πολύ ως έναν ορθολογικό αξιακό  χώρο, ένα χώρο διαμοιρασμού κοινών δημοκρατικών αξιών, αλλά ως χώρος άντλησης κυρίως οικονομικών ωφελειών».[6]

 

Ευρωπαϊκή λύση

Ο Παναγιώτης Ιωακειμίδης καταφέρνει κάτι που για πολλούς μοιάζει εξαιρετικά δύσκολο, αλλά για αυτόν είναι αναμενόμενο, ειδικά για όποιον παρακολουθεί την πορεία του και τις δημόσιες τοποθετήσεις του τα τελευταία χρόνια, μέσα σε τόσες σελίδες – όσες είναι απαραίτητες για έναν αναγνώστη να φωτίσει όλες τις πτυχές της κρίσης, να εντάξει την ελληνική κρίση στο ευρωπαϊκό και παγκόσμιο περιβάλλον,  να παραθέσει τις αιτίες και να προτείνει τις λύσεις, χρησιμοποιώντας μάλιστα μία τετραπλή εργαλειοθήκη: α) του ακαδημαϊκού και πανεπιστημιακού δασκάλου που διαθέτει βαθιά γνώση για την ΕΕ, β) του εμπειρογνώμονα που έχει συμμετάσχει στις κρίσιμες διαπραγματεύσεις που διαμόρφωσαν την ΕΕ εκπροσωπώντας την Ελλάδα, γ) του σχολιαστή-δημόσιου διανοούμενου που παρεμβαίνει τακτικά για τα τεκταινόμενα στην Ελλάδα, στην Ευρώπη και στον κόσμο και δ) του πολιτικού της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας. Γράφει ο Ιωακειμίδης:

 

Η ανασυγκρότηση σε ενιαία έκφραση του σοσιαλδημοκρατικού χώρου στην Ελλάδα είναι επιτακτική για πολιτικούς, οικονομικούς και κοινωνικούς λόγους. Για λόγους πολιτικής ομαλότητας και σταθερότητας. Για την επικράτηση του ορθολογισμού και της ανοιχτής κοινωνίας, των φιλελεύθερων δημοκρατικών πολιτικών αξιών και των αξιών της κοινωνικής δικαιοσύνης, της συνοχής, της ισότητας και της αλληλεγγύης. Για τη δυνατότητα οργάνωσης του συνολικού σχεδίου, οράματος και αφηγήματος για το μέλλον της χώρας, ελληνικής κυριότητας. Η διαδικασία ανασυγκρότησης εγγράφεται στο ευρύτερο ρεύμα ανανέωσης της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας.[7]

 

Μέσα από αυτά τα τέσσερα φίλτρα προβάλλει τη λύση, τη δική του συνεκτική και πολύπλευρη οπτική, η οποία είναι ξεκάθαρα ευρωπαϊκή και πολιτική και σε αυτή πρέπει και μπορεί να έχει θέσει και ρόλο τόσο η Ελλάδα, όσο και η σύγχρονη σοσιαλδημοκρατία και Κεντροαριστερά στην οποία εντάσσει τον εαυτό του και αναφέρεται ο «πολιτικός» Παναγιώτης Ιωακειμίδης, να βρει ξανά το ρόλο και την χρησιμότητα της στο διαφοροποιημένο πολιτικό, κοινωνικό, οικονομικό και πολιτισμικό περιβάλλον της Ευρώπης:

 

Η μόνη ρεαλιστική απάντηση στην κρίση της ΕΕ είναι η εμβάθυνση της ενοποίησης με στόχο την ανάδειξη της καλύτερης Ευρώπης σε ισχυρότερες δημοκρατικές βάσεις και νομιμοποίηση. Καταληκτικός στόχος της ενοποίησης θα πρέπει να είναι η Πολιτική Ένωση (PoliticalUnion) ομοσπονδιακής λογικής και περιεχομένου […]. Θα πρέπει να θεωρείται αυτονόητο ότι η Ελλάδα υποστηρίζει το σχέδιο για βαθύτερη και καλύτερη Ευρώπη καθώς εξυπηρετεί τα πάγια και διαχρονικά συμφέροντα της χώρας. Βεβαίως η υλοποίηση του σχεδίου αυτού συνεπάγεται μεταφορά κυριαρχίας στο ευρωπαϊκό σύστημα. Αλλά μέσα από τη μεταφορά αυτή η Ελλάδα μεγιστοποιεί τα συμφέροντά της και ενισχύει τη διαπραγματευτική της δύναμη (bargainingpower)[8].

 

Ο Παναγιώτης Ιωακειμίδης έχει προσφέρει δεκάδες ειδικά βιβλία για την εξέλιξη των πολιτικών και των θεσμών της ΕΕ, ανάμεσά τους συγκαταλέγω και το βιβλίο αιχμής, κατά τη γνώμη μου, για  τη θέση της Ελλάδας στο διεθνές, ευρωπαϊκό και περιφερειακό σύστημα.[9] Το νέο του βιβλίο είναι λιγότερο μια συνολική παρουσίαση ενός θέματος και πιο πολύ μια σειρά παρεμβάσεων για τα θέματα της Ευρώπης, με αφετηρία την Ελλάδα της κρίσης, που συνεχίζεται. Από την άποψη αυτή, πρόκειται για το πιο πολιτικό βιβλίο του Ιωακειμίδη, το βιβλίο που δίνει το δικό του προσωπικό στίγμα για την Ελλάδα, την Ευρώπη και την Κεντροαριστερά. Δεν διστάζει να πάρει πολιτική θέση, δεν είναι η πρώτη φορά που το κάνει άλλωστε, υπερασπιζόμενος την περίοδο της διακυβέρνησης Σημίτη και την προσπάθεια του εξευρωπαϊσμού που, απολογητικά, υποστηρίζει πως δεν προχώρησε στο βαθμό που έπρεπε, ώστε να καταστεί «εξαρτημένο μονοπάτι» για τη χώρα. 

Το βιβλίο κλείνει με τους «Τρώες» του αγαπημένου του Καβάφη. Ο Ιωακειμίδης εύχεται να αποφύγουμε τη μοίρα τους: «αλλ’ όταν η μεγάλη κρίσις έλθει, / η τόλμη κ’ η απόφασίς μας χάνονται· / ταράττεται η ψυχή μας, παραλύει· κι’ ολόγυρα απ’ τα τείχη τρέχουμε / ζητώντας να γλυτώσουμε με την φυγή […]». Όλοι ελπίζουμε πως γλιτώσαμε μία κάποια «φυγή», το Grexit. Ο επιστήμων και εμπειρογνώμων Ιωακειμίδης δεν είναι σίγουρος για την πορεία της χώρας, ο άνθρωπος και ο πολιτικός όμως είναι:

 

μπορεί ν’ αντιστραφεί η δυναμική αυτή και  να γίνει τελικά η Ελλάδα μία σύγχρονης, κανονική, ευρωπαϊκή χώρα; Η λογική, το μυαλό μου υπαγορεύουν ως απάντηση ένα δεν ξέρω. Η καρδιά μου, το συναίσθημά μου λένε ότι θα αντιστραφεί, πρέπει να αντιστραφεί. Και γι’ αυτό ο ρόλος των ευρωπαϊκών δυνάμεων είναι καθοριστικός αυτή την περίοδο[10].

 

Μακάρι ο άνθρωπος και ο πολιτικός να διαψεύσουν τον επιστήμονα Ιωακειμίδη για το μέλλον της χώρας.

 


[1] Donald J. Puchala, “Of Blind Men, Elephants and International Integration” στο Journal of Common Market Studies, Vol. 10, Issue 3, 1971, σ. 267-284.

[2] Παναγιώτης Κ. Ιωακειμίδης, Κρίση. Ευρώπη και Αριστερά, Παπαζήση, Αθήνα 2016, σ. 9-10.

[3] Ό.π., σ. 10.

[4] Ό.π., σ. 44-48.

[5]Ό.π., σ. 18-26.

[6] Ό.π., σ. 87.

[7] Ό.π., σ. 113.

[8] Ο.π Σελ. 27-40

[9] Παναγιώτης Κ. Ιωακειμίδης, Η θέση της Ελλάδας στο διεθνές, ευρωπαϊκό και περιφερειακό σύστημα, εκδόσεις Θεμέλιο, Αθήνα 2007.

[10] Ό.π., σ. 70. 

Τριαντάφυλλος Καρατράντος

Διεθνολόγος με ειδικότητα στα θέματα ασφάλειας και καθηγητής στη Σχολή Εθνικής Ασφάλειας. Βιβλία του: Πριν το Μνημόνιο δεν έβλεπες (2013), Σφάξε με αγά μου ν' αγιάσω. Ισλαμικό κράτος, ευρωπαϊκή ασφάλεια και Ελλάδα (2016).

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά