Πέμπτη, 22 Μαΐου 2014

Άποψη δεύτερη: σεξιστικός προοδευτισμός

Κατηγορία Γνώμες
Γράφτηκε από τον 
Η νεαρά που προσδοκά πολλά από την πρώτη φορά. Η νεαρά που προσδοκά πολλά από την πρώτη φορά. Πάνος Κοκκινόπουλος/Το Ποτάμι

Ίσως δεν θα είχε νόημα να ασχοληθεί κάποιος περισσότερο με τις πρόσφατες διαφημίσεις του Ποταμιού αν η αντίδραση του ηγέτη και των στελεχών του δεν ήταν τόσο σθεναρή υπέρ τους. Επειδή αντίστοιχη διαφήμιση φέρει τη σφραγίδα και τη βούλα του Μπαράκ Ομπάμα, ίσως τα μέλη ένιωσαν πολύ προοδευτικά με την υποστήριξή τους. Αλλά μην τρέφετε αυταπάτες. Οι διαφημίσεις είναι βαθιά σεξιστικές.

Πού έγκειται ο σεξισμός θα πει κάποιος; Στη διάθεση μιας γυναίκας να βρει τον σωστό άνθρωπο, ο οποίος θα της φερθεί σωστά την πρώτη φορά; Με μια λέξη: ναι! Στην προκειμένη περίπτωση, ο σεξισμός έγκειται στην κοινωνική πεποίθηση ότι η πρώτη φορά της γυναίκας είναι κάτι ιερό που πρέπει να προστατεύεται, μια προστασία που δεν επεκτείνουμε όμως στους άντρες. Για τους άντρες δεν είναι τόσο τραγικό, για παράδειγμα, η πρώτη φορά να είναι επί πληρωμή. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι οι αρχικές διαφημίσεις δεν απεικόνιζαν άντρες.

Σιγά θα μου πείτε. Αυτό δεν είναι σεξισμός. Ίσα ίσα, μπορεί να πείτε, που είναι δείγμα σεβασμού προς τη γυναίκα. Ο σεξισμός όμως δεν λαμβάνει μόνο τη μορφή της αναφανδόν αρνητικής στάσης απέναντι στη γυναίκα. Η σύγχρονη θεώρηση του αμφίθυμου σεξισμού γνωρίζει την πιο ύπουλη μορφή του στο πρόσωπο του λεγόμενου καλοπροαίρετου σεξισμού, ένα είδος σεξισμού που προστατεύει πατερναλιστικά τις γυναίκες, τις εξιδανικεύει σεξουαλικά και αναγνωρίζει την εξάρτηση των αντρών από αυτές. 

Πού ζημιώνει όμως τις γυναίκες αυτού του είδους η διάκριση; Όταν δέχεται για παράδειγμα την πατερναλιστική προστασία του άντρα της, οι ικανότητές της τίθενται εν αμφιβόλω. Όταν επιπροσθέτως δέχεται κομπλιμέντο για τα ωραία πόδια της στο χώρο εργασίας, αναρωτιέται αν την προσέλαβαν για την αξία της εργασίας ή την αισθητική αξία των ποδιών της. Μάλιστα, υπάρχουν έρευνες που δείχνουν τον τρόπο κατά τον οποίο η αυτοεκτίμηση, η εργασιακή ευχαρίστηση και η γενικότερη ικανοποίηση από τη ζωή ζημιώνονται από τέτοιες σεξιστικές αντιλήψεις, ειδικά στο χώρο εργασίας. Σκεφτείτε το κι εσείς: θα προτείνατε για αφεντικό μια γυναίκα αν θεωρούσατε ότι χρειάζεται προστασία από ένα άντρα; Aυτό είναι μόλις ένα παράδειγμα αυτής της ύπουλης μορφής προκατάληψης.

Μήπως όμως είμαι υπερβολικός; Μήπως πρόκειται απλώς για κάτι με χιούμορ; Χρειάζεται, νομίζω, να ξεκαθαρισθεί ότι το χιούμορ προκαλεί το γέλιο ή απλώς ένα μειδίαμα όταν γίνεται αντιληπτή μία απόκλιση από τις προσδοκίες και τις νόρμες που είναι εφαρμόσιμες σε μία δεδομένη κατάσταση. Με άλλα λόγια, το γέλιο είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με το γεγονός ότι άλλο περιμένουμε και άλλο γίνεται. Στις επίμαχες διαφημίσεις, το χιούμορ βασίζεται στη διαμόρφωση της προσδοκίας ότι οι γυναίκες θα μας αποκαλύψουν τον τρόπο με τον οποίο θέλουν να είναι η πρώτη φορά που θα κάνουν σεξ. Θέλουν να είναι ξεχωριστή, με ένα άντρα που θα τους προσέχει, που θα είναι σωστός. Το ότι οι γυναίκες δεν μιλούν για κάποιο άντρα που γνωρίζουν αλλά για τον Σταύρο Θεοδωράκη, και δεν αναφέρονται στο σεξ αλλά στην ψήφο, προφανώς δημιουργεί μία ευθυμία (από πολλές πλευρές). Η διάψευση της προσδοκίας όμως δεν αναιρεί την αρχική προβολή της σεξιστικής νόρμας της πρώτης φοράς για τη γυναίκα, μία νόρμα που δεν είναι αντίστοιχη για τον άντρα.

Μπορεί το επικοινωνιακό επιτελείο του Ποταμιού να «το σώσει» με την προβολή του σποτ της πρώτης φοράς με πρωταγωνιστή, πλέον, ένα αγόρι; Η απάντηση είναι: όχι. Ο λόγος δεν είναι ότι το αποφάσισε εκ των υστέρων. Ο βασικός λόγος είναι ότι η νόρμα της πρώτης φοράς για τη σεξιστική κοινωνία μας παρουσιάζει την πρώτη φορά ως κάτι ιερό για τη γυναίκα. Όταν ο άντρας μιλάει για την πρώτη φορά με τρόπο ευαίσθητο, είναι αναπόφευκτο να καταστεί ευκρινής η νόρμα της πρώτης φοράς για τη γυναίκα. Με άλλα λόγια, όταν βλέπουμε ένα άντρα να μιλά με αντίστοιχο τρόπο για την πρώτη φορά, είναι αναπόφευκτη η σύγκριση, ίσως με μία επιπλέον δόση «χιούμορ» επειδή ένας άντρας διαψεύδει τις προσδοκίες της κοινωνίας και μιλά για την πρώτη του φορά σαν μία γυναίκα.

Θα μπορούσε το μήνυμα της νέας διαφήμισης με το αγόρι να είναι η αντιμετώπιση της προκατάληψης και η ανάδειξη των κοινών στοιχείων άντρα-γυναίκας στην πρώτη τους φορά. Δυστυχώς, δεν είναι αυτό. Το μήνυμα εξακολουθεί να είναι η προτροπή σε ψήφο με δόση χιούμορ – και η παροχή άλλοθι στις πρώτες διαφημίσεις. Με αυτόν τον τρόπο εξακολουθούν να προάγονται τα σεξιστικά πρότυπα. Η αποδοχή του σεξιστικού λάθους της διαφημιστικής καμπάνιας και η δημιουργία μίας καμπάνιας από την αρχή είναι ένα απαραίτητο βήμα για τη διάλυση αυτών των σεξιστικών προσδοκιών. Το Ποτάμι μάς δίνει μια ευκαιρία για να συζητήσουμε για το σεξισμό στη χώρα μας. Αλλά πρέπει να πρωτοστατήσει στην παραδοχή του λάθους του και να μην προσπαθεί να διορθώσει ένα λάθος με επόμενο.

Υπάρχει μία προσπάθεια από κάποιους απελευθερωμένους, δήθεν προοδευτικούς, να παρουσιάσουν την αντίδραση στο βίντεο ως αναχρονιστική και συντηρητική. Υπάρχουν και γυναίκες από την άλλη που αποδέχονται την πατερναλιστική προστασία των αντρών και το χιούμορ που τη συνοδεύει. Υπόκεινται, άλλωστε, σε τόσες εξόφθαλμες αρνητικές διακρίσεις που είναι ευπρόσδεκτη και μία θετική διάκριση. Κατανοητή και δικαιολογημένη συμπεριφορά. Δεν είναι όμως προοδευτική. Ο προοδευτισμός είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με την αντίθεση σε πάσης μορφής προκατάληψη – σίγουρα κάποιοι συντηρητικοί θα ενοχληθούν από το υπονοούμενο του σεξ, αλλά δεν είναι αυτό το πραγματικό πρόβλημα της διαφήμισης και σίγουρα όχι για έναν προοδευτικό άνθρωπο. Η μόνη σωστή και γνήσια προοδευτική στάση είναι η αντίθεση στην προβολή της διαφήμισης, όχι η υποστήριξή της.

Ίσως για κάποιους ο προοδευτισμός είναι μία μοδάτη νοοτροπία, η αξία της οποίας μετράται με τη σύγχρονη έκφρασή της στο πρόσωπο του Μπαράκ Ομπάμα. Εξαιτίας της στενής σχέσης του Ποταμιού με τον χώρο των media, καταλαβαίνω πως κάποια μέλη και στελέχη του νεοπαγούς κόμματος μπορεί να μπερδεύονται. Ευτυχώς που υπάρχουν άτομα σαν τη Βάσω Κιντή και τον Περικλή Βαλλιάνο στους κόλπους του, οι οποίοι είχαν το θάρρος να αντιδράσουν ακόμη και σε μία κρίσιμη για το Ποτάμι εκλογική συγκυρία. Η προοδευτική μάχη ενάντια στην προκατάληψη πρέπει να είναι, άλλωστε, πάνω από τα ευκαιριακά εκλογικά ποσοστά ενός κόμματος.

Αλέξιος Αρβανίτης

Διδάκτωρ κοινωνικής ψυχολογίας. Διδάσκει στο τμήμα ψυχολογίας του Οικονομικού Κολλεγίου Αθηνών (BCA), στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα κατάρτισης στις διαπραγματεύσεις του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών και στο τμήμα ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά