Σφάλμα
  • JUser: :_load: Αδυναμία φόρτωσης χρήστη με Α/Α (ID): 21166
Τρίτη, 12 Μαΐου 2020

Λατινικά και socia texta

Κατηγορία Γνώμες
Γράφτηκε από  Δημοσιεύθηκε στο Γνώμες web only
O Ωγκύστ Κοντ. Θεωρούσε ότι «έχοντας συλλογιστεί το μέλλον μέσω του παρελθόντος, μπορούμε να επιστρέψουμε επωφελώς στο παρόν –που δεν αποτελεί παρά ένα σημείο– και να συλλάβουμε τον αληθινό του χαρακτήρα». O Ωγκύστ Κοντ. Θεωρούσε ότι «έχοντας συλλογιστεί το μέλλον μέσω του παρελθόντος, μπορούμε να επιστρέψουμε επωφελώς στο παρόν –που δεν αποτελεί παρά ένα σημείο– και να συλλάβουμε τον αληθινό του χαρακτήρα». Αρχείο The Books’ Journal

Το τελευταίο διάστημα συζητείται έντονα η επαναφορά της υποχρεωτικής διδασκαλίας του μαθήματος των Λατινικών στο Λύκειο. Άλλο συμφωνούν κι άλλοι διαφωνούν. Οι μεν εξυμνούν την αξία των κλασικών σπουδών, οι δε προωθούν το διαφωτιστικό πνεύμα υπερασπιζόμενοι την Κοινωνιολογία που αίφνης εμφανίστηκε ως το αντίπαλο δέος της κλασικής παιδείας. Ποια ακριβώς στιγμή της ιστορίας, άραγε, η Κοινωνιολογία και οι παρεμφερείς κλάδοι μελέτης του ανθρώπου βρέθηκαν απέναντι από τις κλασικές σπουδές;

Οι παρακάτω σκέψεις δεν αφορούν τα αρχαία ελληνικά της αρχαϊκής και της κλασικής περιόδου, γιατί –λίγο-πολύ– όλοι γνωρίσαμε τις περιπέτειες του Οδυσσέα, πολλοί σοκαριστήκαμε με την τύχη του Έκτορα στο τέλος της Ιλιάδας και αρκετοί επαναλάβαμε στην καθημερινότητά μας τη βασική αρχή της σωκρατικής φιλοσοφίας «Έν οἶδα ὅτι οὐδὲν οἶδα». Σήμερα, το ερώτημα είναι γιατί, ενώ αναγνωρίσαμε το «κτῆμά ἐς ἀεὶ» του Θουκυδίδη, απαξιώσαμε τα «сlarorum virorum facta moresque» (τις πράξεις και τα ήθη των ένδοξων ανδρών) του Τάκιτου και μαζί με αυτά κάθε «magnaac nobilis virtus» (υψηλή και περίφημη αρετή) που καταφέρνει να υπερκεράσει όλα τα ελαττώματα τα οποία γεννιούνται σε μικρές και μεγάλες κοινωνίες ανθρώπων (Agricola 1). Σήμερα, είναι άξιο προβληματισμού το γεγονός ότι, ενώ μας προκάλεσε συγκίνηση το άγγιγμα του Μίδα μέσα από την πένα του ιστορικού Ηροδότου, περιφρονήθηκε η ματιά του ποιητή Οβίδιου ή ακόμα περισσότερο του φιλόσοφου και σατιρικού ποιητή Πέρσιου, με την οποία ο μύθος βρήκε την απόλυτη εφαρμογή του στο πρόσωπο του αυτοκράτορα Νέρωνα. Γιατί οι μύθοι ήταν ευθέα ή πλάγια μηνύματα κι όχι κείμενα προς γραμματική και συντακτική αναγνώριση.

Μεταξύ άλλων, αξίζει να αναρωτηθεί κανείς γιατί, ενώ είδαμε στον θέατρο τον Ιππόλυτο (ή αλλιώς Φαίδρα) του Ευριπίδη, δεν αναζητήσαμε τους ίδιους ήρωες στο έργο του Σενέκα, όταν ο Ρωμαίος δραματουργός, παραλαμβάνοντας τον ίδιο μύθο, παρέδωσε ένα άλλο έργο στο κοινό μιας νέας, εντελώς διαφορετικής κοινωνίας. Και πώς μιλάμε για επικούρεια φιλοσοφία, αφήνοντας στο σκοτάδι τον Λουκρήτιο, που επιχείρησε να απαλλάξει την κοινωνία από τις δεισιδαιμονίες που την ταλάνιζαν και από το φόβο του θανάτου.

Αν ποτέ, χαζεύοντας στο διαδίκτυο, πέφτει η ματιά μας σε άρθρα που αναφέρονται στη μιντιακή προβολή των πολιτικών ηγετών, μοιραία θα έπρεπε να θυμηθούμε πως όλα αυτά δεν αποτελούν επινόηση της δικής μας εποχής, διότι ο Ρωμαίος Σουητώνιος αφοσιώθηκε στην επιμελή καταγραφή των αυτοκρατορικών βίων, φροντίζοντας να αφιερώσει εκτενές τμήμα της αφήγησής του στην έκθεση των δωρεών και των ανδραγαθημάτων του καθενός από αυτούς.

Κι αν σήμερα αρεσκόμαστε να βλέπουμε πολιτική σάτιρα, γελάμε με τις λεκτικές και… κυριολεκτικές τρικλοποδιές των προσώπων της δημόσιας ζωής, ο νους μας μπορεί να ταξιδέψει στις Fabulae Palliataτου Πλαύτου, με τις οποίες δεν δίσταζε να εξαπολύσει ευθεία επίθεση εις βάρος επιφανών προσώπων και κάθε είδους κριτική.

Η εκπαίδευση θα ήταν πιο πλούσια αν συμπεριλάμβανε στο ωρολόγιό της πρόγραμμα το priamelτου Ρωμαίου συγγραφέα Οράτιου στην εναρκτήρια Ωδή του πρώτου βιβλίου, με το οποίο μετουσιώνεται σε λέξεις ένα από τα μεγαλύτερα κοινωνικά ζητήματα: αυτό της αποδοχής της ετερότητας και της αναγνώρισης της ταυτότητας μέσω αυτής. Αλλά και το ζήτημα του έρωτα; Μέχρι και ο Ηρακλής, ο μέγιστος των Ελλήνων ηρώων, φλέγεται από ερωτικό πάθος, βιώνει τον ψυχικό πόνο της ερωτικής απώλειας και γίνεται ικέτης της αγάπηςστις ελεγείες του Σέξτου Προπέρτιου.

Όλα τα παραπάνω είναι γραμμένα στην λατινική γλώσσα και μεταφρασμένα από εξαίρετους φιλολόγους. Παρ’ όλα αυτά, η ικανότητα να αναγνώσει κανείς το πρωτότυπο κείμενο ή –όπως θα έλεγαν οι Ρωμαίοι– textum (υφαντό) είναι μια νέα εμπειρία, ένα ταξίδι στον κόσμο του ανθρώπου και της κοινωνίας, μιας κοινωνίας που υπήρχε πολλούς αιώνες πριν συγκροτηθεί η επιστήμη της Κοινωνιολογίας. Γιατί ο καλύτερος μεταφραστής δεν θα μπορέσει να αποδώσει τις παρηχήσεις των παραγώγων του ρήματος utor (χρησιμοποιώ) στον Οράτιο, λίγο πριν γίνει αντιληπτό ότι ο Μίδας που τα έχει όλα, δεν είναι πλέον σε θέση να χρησιμοποιήσει απολύτως τίποτα.

Και είναι βέβαιο ότι η γνώση της lingua latina δεν αξιώνει να αποκαταστήσει επαγγελματικά τους κτήτορές της. Όμως, η γνώση δεν συνδέεται πάντα με την αγορά, ούτε οποιαδήποτε ασχολία στη ζωή των ανθρώπων εξαργυρώνεται με οικονομικό κέρδος. Ο ίδιος ο Σαλλούστιος, μολονότι γνωστός στους αυτοκρατορικούς κύκλους, κατέταξε τη luxuria (πλεονεξία) και την avaritia (φιλαργυρία) μεταξύ των μεγαλύτερων δεινών της κοινωνίας. Με τον ίδιο τρόπο κι οι Ρωμαίοι ρήτορες αναγνώρισαν νωρίς ότι, εκτός από την οικονομική και κοινωνική επιφάνεια, προσδιοριστική και αξιολογική σημασία για το άτομο έχει η ρητορική δεινότητα: «Qualis homo ipse est, talis eius est oratio», δηλαδή «όπως είναι ο ίδιος ο άνθρωπος, έτσι είναι και ο τρόπος της ομιλίας του» (Cicero, Tusculanea disputationes 5.16.47).

Αν έχετε φτάσει μέχρι αυτές τις σειρές και σας έχει δημιουργηθεί η εντύπωση ότι προβάλλεται το μάθημα των Λατινικών έναντι της Κοινωνιολογίας, σημαίνει ότι το μήνυμα χάθηκε στη διαδρομή του. Οι δύο αυτές επιστήμες δεν μπορεί παρά να είναι αλληλένδετες. Και τούτο διότι δεν υπάρχει Κοινωνιολογία χωρίς παρατήρηση της κοινωνίας. Αυτή η παρατήρηση είναι ένα ταξίδι που ξεκινά από την πρώτη οργανωμένη κοινωνία. Κείμενα ή texta, όπως κι αν ειπωθούν, είναι τα εργαλεία τούτης της μελέτης. Ο Ρωμαίος ιστορικός Τίτος Λίβιος γράφει:

Υπάρχει αυτό το ωφέλιμο και καρποφόρο πλεονέκτημα στη διαρκή μελέτη του παρελθόντος: το να λαμβάνεις μαθήματα από κάθε είδους παράδειγμα, που βρίσκεται στις φωτισμένες (από την ιστορία) μνήμες. Απ’ αυτά θα επιλέξεις ποια θα μιμηθείς για σένα και την πολιτεία σου και ποια θα αποφύγεις επειδή ήταν λάθος, στο ξεκίνημα ή το τέλος τους.

Παραμένει απαίτηση, λοιπόν, η ουσιαστική μελέτη των κειμένων όλων των εποχών που προσδιόρισαν διαφορετικές κοινωνικές εκδοχές. Είναι, όμως, απαίτηση και η μελέτη της Κοινωνιολογίας από όλους ανεξαιρέτως τους μαθητές και τις μαθήτριες, ανεξαρτήτως του προσανατολισμού των σπουδών (κατεύθυνσης) που έχουν επιλέξει, εφόσον ζουν και δραστηριοποιούνται στην ανθρώπινη κοινωνία. Διότι η Κοινωνιολογία ερευνά το παρελθόν, αντλεί από αυτό και θέτει ερωτήματα για το παρόν και το μέλλον.

Σύμφωνα με τον ιδρυτή της επιστήμης της Κοινωνιολογίας Ωγκύστ Κοντ (1798-1857), που εισηγήθηκε και το όνομα sociologie (από τη λατινική λέξη socius και την ελληνική λέξη λόγος),

η χρονολογική σειρά των εποχών δεν ταυτίζεται με τη φιλοσοφική σειρά. Αντί να πούμε: το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον, θα έπρεπε να πούμε: το παρελθόν, το μέλλον και το παρόν. Και τούτο γιατί, έχοντας συλλογιστεί το μέλλον μέσω του παρελθόντος, μπορούμε να επιστρέψουμε επωφελώς στο παρόν –που δεν αποτελεί παρά ένα σημείο– και να συλλάβουμε τον αληθινό του χαρακτήρα»(Сomte, Système de politique positive τ. 1).

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά