Σάββατο, 18 Απριλίου 2020

Πατήρ, κορωνο-υιός και άγιο πνεύμα

Κατηγορία Γνώμες
Γράφτηκε από τον  Δημοσιεύθηκε στο Γνώμες web only
Θρησκευτική τελετή μετά την αναστολή της θρησκευτικής λατρείας, σε ταράτσα πολυκατοικίας στα Ιωάννινα. Θρησκευτική τελετή μετά την αναστολή της θρησκευτικής λατρείας, σε ταράτσα πολυκατοικίας στα Ιωάννινα. twitter

Γιατί η υπακοή στους νόμους του κράτους (σε κατάσταση κρίσης) είναι η απολύτως (ιουδαιο)χριστιανική στάση.

 

Η πιο δύσκολη υπόθεση είναι ο αυτοπεριορισμός. Οι ηλικιωμένοι θέλουν ήλιο, οι νεότεροι θέλουν νύχτα, τα καφέ είναι θεμέλιο αυτής της ηλιοκεντρικής κοινωνίας – ναι, ας μη θυμώσουν μερικοί φίλοι, τα καφέ είναι η πραγματική ευχαριστιακή κοινότητα των Νεοελλήνων. Να πηγαίνεις εναντίον του «χαρακτήρα» σου με τη σκέψη σε κάτι υπέρτερο: αυτό είναι το πιο δύσκολο και συγχρόνως το πιο αναγκαίο αυτές τις στιγμές. Η παρόρμηση της ψευτο-ανυπακοής στα μέτρα υγιεινής δεν έχει καμιά σχέση με ζήτηση ελευθερίας, είναι μάλλον η υπόκλιση στην ευκολία της στιγμής και η παραίτηση από τη συλλογική προσπάθεια.

Νικόλας Σεβαστάκης

 

Disclaimer: Είμαι (ιουδαιο)χριστιανός. Όχι δογματικά, αλλά πνευματικά. Τύπου, το πρωί που ξυπνάω ακούω μερικά τρακς από το “Jesus is King” του Kanye West. Παρενθετικά. Καλό είναι οι άθεοι να σκεφτούν το εξής. Υπάρχουν τουλάχιστον δύο προσεγγίσεις στη θρησκευτικότητα. Η δογματική και η πνευματική. Με τον ίδιο τρόπο υπάρχουν δύο προσεγγίσεις στην αθεΐα. Το μεγαλύτερο κομμάτι των ένθεων και των άθεων ανήκουν στην πρώτη κατηγορία. Αυτό δεν είναι κακό, αλλά ένας άθεος πρέπει να καταλάβει ότι δεν είναι αρκετό ένα «δεν πιστεύω στο θεό». Εάν θέλει να είναι πνευματικά άθεος πρέπει να πατήσει κάπου πολύ γερά, στον Νίτσε (και εκεί να πατήσει, μάλλον δεν θα τα καταφέρει πολύ καλά, gnwmh mou), τον Ντοστογιέφσκι ή τον Ράσσελ, για παράδειγμα. Οπότε αν δεν πατάει κάπου τόσο γερά, καλό θα ήταν να μην είναι πολύ απορριπτικός με τους δογματικά ένθεους. Του μοιάζουν πολύ περισσότερο απ’ όσο φαντάζεται. Σε κάθε περίπτωση, ολ γκουντ, πιστεύει ή δεν πιστεύει κανείς.

Το σχόλιο του Νικόλα Σεβαστάκη στο Facebook, που βρίσκεται στην αρχή αυτού του κειμένου, μου γέννησε μια σειρά από σκέψεις. (Ευχαριστώ για την έμπνευση).

Ο Σεβαστάκης, στο θέμα των ημερών, εστιάζει, σωστά κατά την κρίση μου, στο θέμα της ευθύνης. Δεν χρησιμοποιεί τον όρο, αλλά ο ”αυτοπεριορισμός” είναι, βεβαίως, μια εκδοχή ανάληψης της ατομικής ευθύνης. Ενεργοποιώντας τη γνωστή και όμορφη ποιητικότητά του, μας καλεί να σκεφτούμε (αν ο όρος “καλώ” είναι πέραν των προθέσεών του, απολογούμαι) τις συνέπειες των πράξεων και των παραλείψεών μας. Απέναντι στους εαυτούς μας και απέναντι στους συμπολίτες μας. Στο οριακά τέλεια συνοπτικό σημείωμά του αναφέρει ότι το «Να πηγαίνεις εναντίον του “χαρακτήρα” σου με τη σκέψη σε κάτι υπέρτερο: αυτό είναι το πιο δύσκολο και συγχρόνως το πιο αναγκαίο αυτές τις στιγμές».

Δεν μπορώ να αρνηθώ ότι οι διατυπώσεις του Σεβαστάκη, πιθανότατα λόγω των προσωπικών μου αναζητήσεων και αγωνιών, πήραν μια θεολογική διάσταση, η οποία, κατά την κρίση μου, όχι μόνο δεν βρίσκεται σε σύγκρουση με την/τις επιστημονική/ές γνώση/εις για τον κορωνοϊό, αλλά μπορούν να τις συμπληρώσουν ωραιότατα. Ξανά, κατά την άποψή μου, ΟΛΕΣ οι φωνές της επίσημης εκκλησίας που καλούν σε ανυπακοή και συνέχιση της τέλεσης των χριστιανικών μυστηρίων αυτήν την δύσκολη περίοδο είναι, τουλάχιστον: 1. Επικίνδυνες και 2. Άθεες.

 

1. Είναι επικίνδυνες, γιατί θέτουν σε κίνδυνο τις ζωές των ηλικιωμένων συμπολιτών μας. Είναι επικίνδυνες γιατί ταΐζουν μια, κατά την κρίση μου, ντεμοντέ σύγκρουση. Αυτή ανάμεσα στη θρησκεία και την επιστήμη.

Εντελώς συνοπτικά: Στα πρώτα στάδια της ανάδυσής της η επιστήμη “είχε ανάγκη” να ορίσει τον εαυτό της σε αντιδιαστολή με τη θρησκεία. Και είχε καλούς λόγους να το κάνει. Πάλευε να απελευθερωθεί από την κυριαρχία του μυθολογικού και θρησκευτικού σκέπτεσθαι (απαρέμφατο - ΟΥ!) προκειμένου να ορίσει το δικό της πεδίο δράσης. Πάει καιρός που ορίστηκε, με ασφάλεια, το πεδίο δράσης της, ωστόσο, η σύγκρουση με τη θρησκεία συνεχίζει να μαίνεται αμείωτη, ρητά και υπόρρητα. (Η τελευταία παράγραφος είναι (οριακά) λογοκλοπή από το Mapsofmeaning του Τζόρνταν Πίτερσον. Πις Τζόρνταν, μη με μηνύσεις παρακαλώ!)

Έχει παρέλθει πολύς καιρός από τότε που η επιστήμη κινδύνευε από τη θρησκεία. Αυτό που συμβαίνει σήμερα είναι το ακριβώς αντίθετο. Η θρησκεία κινδυνεύει από την επιστήμη. Αυτό συμβαίνει επειδή η επιστήμη (ωραίο είναι αυτό. Λες και μιλάω για δύο κυρίες που κράζονται. Εντάξει εντάξει, ή δύο κυρίους που κράζονται – Πις φέμινιστς!) συνεχίζει να αντιμετωπίζει τη θρησκεία σαν θανάσιμο αντίπαλο. Υπάρχουν πολλοί και διάφοροι λόγοι που συμβαίνει αυτό, κάποιοι ποιοτικοί, κάποιοι λιγότερο ποιοτικοί. Προφανώς, δεν είναι της παρούσης (το έλεγε πολύ η μαμά μου αυτό το “της παρούσης” όταν ήμουν μικρός και μου την έσπαγε! Γειά σου μαμά!) να καταπιαστούμε με την εξονυχιστική επεξεργασία των εν λόγω λόγων.

Για την ώρα, ας πούμε ότι η διαμάχη αυτή συνεχίζεται: 1. Γιατί υπάρχει μια μη συνειδητή “ψυχική αδράνεια” στον επιστήμονα. Προφανώς, αυτή η ψυχική αδράνεια δεν αφορά τον κάθε επιστήμονα ξεχωριστά, αλλά την επιστήμη στο σύνολό της. Αυτή η ιδέα που μόλις διατύπωσα θέλει σκέψη, δεν είμαι σίγουρος γι’ αυτήν, αλλά ας τη σκεφτούμε λίγο. Αυτό που ονομάζω “μη συνειδητή ψυχική αδράνεια” είναι ακριβώς η “ψυχική δομή” της επιστήμης κατά τη φάση της ανάδυσής της, κατά την πρωταρχική σκηνή (ελπίζω ο ψυχαναλυτικός λόγος της τελευταίας παραγράφου να μην είναι αδόκιμος και ερασιτεχνικός. Θα παρακαλούσα τους ψυχαναλυτές που διαβάζουν το κείμενο να μου πουν την άποψή τους). Κατά την πρωταρχική αυτή σκηνή “τα συναισθήματα που αναπτύχθηκαν” ανάμεσα στη θρησκεία και την επιστήμη ήταν αρνητικά. Αμοιβαία καχυποψία, φθόνος, φόβος, ντροπή, ενοχή, άγχος, αμηχανία, αμοιβαία επιθετικότητα. Μέσα σε αυτά τα αρνητικά συναισθήματα εμβαπτίστηκε η σχέση επιστήμης και θρησκείας, πράγμα που φαίνεται να κρατάει μέχρι και σήμερα – εξ ου και ο όρος “μη συνειδητή ψυχική αδράνεια”. 2. Γιατί ορισμένες εκδοχές θρησκευτικής ύπαρξης και δράσης είναι στις ημέρες μας πολύ επιθετικές, πολύ ανορθολογικές, πολύ αποκομμένες από την επιστήμη, πολύ ανελαστικές, πολύ συγκρουσιακές με τη βιωμένη ανθρώπινη εμπειρία, πολύ συντηρητικές, πολύ απορριπτικές για τις σωματικές απολαύσεις, πολύ σίγουρες για τον εαυτό τους, πολύ καχύποπτες, πολύ βάρβαρες, πολύ καταστροφικές, πολύ βίαιες, πολύ ασεβείς, πολύ απάνθρωπες, πολύ αντιανθρωπιστικές, πολύ βόκαλ. Ας κρατήσουμε τον όρο βόκαλ, αλλά πριν προχωρήσουμε ας πούμε το εξής. Όλα όσα ανέφερα μόλις, είναι εντελώς αντίθετα με το πνεύμα όλων των μονοθεϊστικών θρησκειών, πράγμα που σημαίνει ότι αυτές οι εκδοχές θρησκευτικής σκέψης και δράσης είναι απλώς λάθος. Ας επιστρέψουμε στον όρο βόκαλ. Το γεγονός ότι το κακό αυτών των θρησκευτικών σκέψεων και δράσεων είναι τόσο βόκαλ μας κάνει (και κάνει τους επιστήμονες) να είναι πολύ καχύποπτοι απέναντι στη θρησκεία εν όλω. Αυτό, με επιστημονική ορολογία, είναι φόλασυ.

 

2. Είναι άθεες για τους εξής λόγους: o (ιουδαιοχριστιανικός) θεός καλεί το δημιούργημά του να αναλαμβάνει πάντα την ευθύνη του. Είναι, κυριολεκτικά, άπειρα τα σημεία των γραφών στα οποία θα μπορούσα να παραπέμψω. Για λόγους οικονομίας θα αναφέρω μόνο το παράδειγμα του Ιησού. Όλη η ζωή και ο θάνατός του ήταν μια συνεχής, αδιάκοπη, ηθική, όμορφη, επαναστατική, αναρχική, συγκροτημένη, ανθρώπινη, φροντιστική, υπερβατική (κ.λπ., κ.λπ.) ανάληψη της προσωπικής ευθύνης.

Τούτων δοθέντων, αυτό που πρέπει να κάνουν οι πιστοί είναι, απλώς και μόνο, να παραμείνουν πιστοί. Να αναλάβουν την ευθύνη τους απέναντι στον εαυτό τους και τους συνανθρώπους τους ακολουθώντας το παράδειγμα ενός τύπου που τόσο θαυμάζουν/θαυμάζω.

Η υπακοή στους νόμους του κράτους αυτήν την κρίσιμη περίοδο είναι η μόνη χριστιανική στάση που υπάρχει.

Γιώργος Μαρκατάς

Yποψήφιος διδάκτωρ στον Τομέα Κοινωνικής Θεωρίας και Κοινωνιολογίας του τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά