Κυριακή, 29 Μαρτίου 2020

Θα περάσει κι αυτό*

Κατηγορία Γνώμες
Γράφτηκε από τον  Δημοσιεύθηκε στο Γνώμες web only
Αθήνα, την εποχή της καραντίνας. H Ακρόπολη κλειστή και  οι γύρω δρόμοι έρημοι από διαβάτες και αυτοκίνητα. Αθήνα, την εποχή της καραντίνας. H Ακρόπολη κλειστή και οι γύρω δρόμοι έρημοι από διαβάτες και αυτοκίνητα. twitter

 

Αναμφίβολα, τα μέτρα για την αντιμετώπιση της πανδημίας του κορονοϊού έχουν επώδυνες συνέπειες για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Όμως, νομίζω ότι σημαντικότερες μπορεί να αποδειχθούν οι συνέπειες για την κουλτούρα μας – τις αξίες, ιδέες, εθισμούς και συμπεριφορές. Αν επέλθουν εδώ αλλαγές τότε, ναι, θα περάσει κι΄αυτό! Αυτό είναι και το μήνυμα της Προέδρου της Δημοκρατίας, που διαπιστώνει ότι τα περιοριστικά μέτρα έρχονται σε αντίθεση με την ιδιοσυγκρασία μας.

Τι μας δείχνουν οι μέχρι σήμερα αντιδράσεις της πολιτικής και της κοινωνίας;

Είχαμε στο παρελθόν επισημάνει τα ελλείμματά της πολιτικής: Την πατρωνία και την αδιαφορία για τις αρνητικές μακροχρόνιες επιπτώσεις μέτρων που εξυπηρετούσαν άτομα ή οργανωμένες ομάδες σε βάρος του συνόλου κι απέφεραν άμεσα εκλογικά οφέλη (αυτό ονομάζεται «γνωσιακή ασυνέπεια»), συχνά την περιφρόνηση της επιστημονικής γνώσης, τη χαλαρή εφαρμογή του νόμου, κ.λπ. Κατά προέκταση, απέφευγε ή ανέβαλε αποφάσεις που είχαν πολιτικό κόστος και ας ήταν αναγκαίες.

Αλλά, η πρόσφατη κρίση έδειξε ότι κυβέρνηση και αντιπολίτευση μπροστά σε μεγάλες απειλές λειτουργούν διαφορετικά και αυτό είναι μια πηγή αισιοδοξίας. H κυβέρνηση, που έχει το γενικό πρόσταγμα,

  • ακούει και επικαλείται την επιστήμη για τα μέτρα προστασίας από τον ιό,
  • προσπαθεί να στηρίξει όσους μισθωτούς και όσες επιχειρήσεις θίγονται από τα αναπόφευκτα μέτρα,
  • οργανώνει τις υποδομές και μετακινεί πόρους του ΕΣΠΑ για να ενισχύσει το ΕΣΥ,
  • προσπαθεί να αξιοποιήσει τις νέες τεχνολογίες. Σε αυτά προσθέτουμε ότι
  • η πολιτική προστασία λειτουργεί και ενημερώνει συνεχώς τους πολίτες για την εξέλιξη της επιδημίας και τα μέτρα που πρέπει προσωπικά να λαμβάνουν με έμφαση στην προσωπική ευθύνη.

Κατά ενδιαφέροντα τρόπο δεν άρχισε «σκληρή διαπραγμάτευση» στα τυφλά για να δικαιολογήσει κάποια απόκλιση από την πολιτική της ΕΕ. Ούτε αγνόησε το Eurogroup για να κλείσει την Ελλάδα στον εαυτό της.

Γενικά το κράτος, παρ’ όλα τα κουσούρια του, αντέδρασε σχετικά γρήγορα και χωρίς «μνημόνια» σε αυτή την πρωτόγνωρη πρόκληση. Έκανε αυτό που παρέλειψε την εποχή των «μνημονίων», οικειοποιήθηκε δηλαδή σκοπό και μέσα. Πιθανόν σε αυτό συντέλεσε η αποφασιστικότητα της ηγεσίας και η, ας πούμε, «τεχνοκρατική επάρκεια» πολλών στελεχών, τα οποία επιπλέον, είναι εξοικειωμένα με τις νέες τεχνολογίες.

Και η κοινωνία;

Σε γενικές γραμμές διέκοψε τον άναρχο «αντισυστημισμό» της – με εξαιρέσεις πάντοτε. Επιχειρήσεις και πολίτες συμμορφώνονται με τις υποδείξεις της πολιτικής προστασίας, μολονότι οι απώλειες εισοδημάτων ιδίως στον ιδιωτικό τομέα δεν είναι αμελητέες. Τα συνδικάτα δεν προβάλλουν ανεδαφικές απαιτήσεις. Οι ιδιωτικές χορηγίες για τα νοσοκομεία είναι εντυπωσιακές. Η προσαρμογή των μικρομεσαίων επίσης. Γενικά αναπτύσσονται ποικίλες μορφές αλληλεγγύης π.χ. σε επίπεδο γειτονιάς ή ευρύτερης οικογένειας. Με τον τρόπο αυτό τα άτομα ξεπερνούν τις συνέπειες της κοινωνικής απομόνωσης που συνιστούν οι γιατροί («μείνετε σπίτι»). Το κοινωνικό κλίμα δεν χαρακτηρίζει μόνον ο φόβος, αλλά και μια διάθεση αλληλεγγύης. Τέτοια κινητοποίηση για ένα κοινό σκοπό μπορεί πράγματι μόνο το κράτος να πετύχει όταν βεβαίως λειτουργεί αποτελεσματικά και εκπέμπει αξιοπιστία. Και, ποιος ξέρει; Μετά από μια μακρά περίοδο ατομικιστικού υπερκαταναλωτισμού ίσως ανανεώσουμε τη σημασία της αλληλεγγύης, της καλώς εννοούμενης λιτότητας, της ηθικής του καθήκοντος. Αυτό θα ήταν μια βαθιά πολιτισμική αλλαγή.

Βέβαια, υπάρχουν και οι εξαιρέσεις κάποιων περίεργων μικροομάδων, δυστυχώς ακόμα και μερικών ΜΚΟ, καθώς και παραβατικές συμπεριφορές «ξύπνιων» επιχειρηματιών που συμπεριφέρονται σαν λαθρεπιβάτες στις κρίσιμες αυτές στιγμές. Σημειώστε τη λέξη λαθρεπιβάτες γιατί θα τη χρειασθούμε και στο μέλλον! Είναι συνώνυμη του τζαμπατζή. Η απαξίωση των ευφάνταστων συμπεριφορών λαθρεπιβάτη, που μας ταλαιπώρησαν ιδιαίτερα στο παρελθόν και εξηγούν εν μέρει την κρίση, θα πρέπει να γίνει κεντρικό στοιχείο μιας νέας ηθικής!

Όσα βιώνουμε διαψεύδουν, έστω σε έκτακτες συνθήκες, την υπόθεση ότι οι πολίτες γενικά δεν εμπιστεύονται το κράτος, την πολιτική, τους κεντρικούς θεσμούς. Σύμφωνα με τις στατιστικές του ΟΟΣΑ η χώρα μας είναι χώρα χαμηλής εμπιστοσύνης των πολιτών σε πολιτική και επίσημους θεσμούς. Επίσης, υπήρξαν εκρηκτικά συμπτώματα δυσπιστίας στο παρελθόν. Θυμάστε τους δήθεν «αγανακτισμένους» του 2011 που ήθελαν να καεί η Βουλή; Και όμως, σήμερα, η κοινωνία γενικά δείχνει ότι εμπιστεύεται την πολιτική και την επιστήμη. Ίσως σε αυτό συμβάλλει και η διαχειριστική επάρκεια της κυβέρνησης. Μέχρι τώρα. Η κυβέρνηση πρέπει πάντως να αποφύγει οτιδήποτε θα κατέστρεφε την εμπιστοσύνη που γεννιέται σε αυτή την κρίση.

---------------     

*Δανείζομαι τον τίτλο από το γνωστό τραγούδι του Νίκου Πορτοκάλογλου.

Πάνος Καζάκος

Oμότιμος καθηγητής διεθνών οικονομικών και ευρωπαϊκών σχέσεων του Πανεπιστημίου Αθηνών. Βιβλία του: Θεσμικές μεταρρυθμίσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση (1996), Η Ελλάδα και το ευρωπαϊκό μέλλον της Τουρκίας (2001), Πολιτική και ιδεολογία (2003), Εξηγώντας την κοινωνία (2006), Αναθεώρηση του συντάγματος και οικονομία (2007), Έτοιμη για το μέλλον; (2008), Από τον ατελή εκσυγχρονισμό στην κρίση (2019), Μετά το “Μνημόνιο” (επιμ., 2011).

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά