Σάββατο, 12 Μαΐου 2018

Pierre-André Taguieff: Λαϊκισμός, συνωμοσιολογία, θυματοποίηση

Κατηγορία Γνώμες
Γράφτηκε από τον  Δημοσιεύθηκε στο συνεντεύξεις Γνώμες web only
Ο Ζαν-Λυκ Μελανσόν μαζί με τους Ολιβιέ Μπεζανσενό και Ζοσέ Μποβέ στη διάρκεια ενός meeting σχετικά με το όχι στο δημοψήφισμα για το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα. Όπως δεν εκπλήσσει ο παλαιός εθνκεντρικός/αντιευρωπαϊκός οίστρος του ρήτορα του λαού, έτσι δεν μας εκπλήσσει, σύμφωνα με τον Ταγκιέφ, ότι αγχωμένος για την εξουσία, μπορεί να προσφεύγει στις συνωμοσιολογικές πίστεις που βρίσκουν ανταπόκριση. Ο Ζαν-Λυκ Μελανσόν μαζί με τους Ολιβιέ Μπεζανσενό και Ζοσέ Μποβέ στη διάρκεια ενός meeting σχετικά με το όχι στο δημοψήφισμα για το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα. Όπως δεν εκπλήσσει ο παλαιός εθνκεντρικός/αντιευρωπαϊκός οίστρος του ρήτορα του λαού, έτσι δεν μας εκπλήσσει, σύμφωνα με τον Ταγκιέφ, ότι αγχωμένος για την εξουσία, μπορεί να προσφεύγει στις συνωμοσιολογικές πίστεις που βρίσκουν ανταπόκριση. Sam Hocevar

Στην συνέντευξη που ακολουθεί και που δημοσιεύεται σήμερα (με τίτλο: «Η συνωμοσιολογία απαντά σε μια ανάγκη τάξης») στην ιστοσελίδα του περιοδικού L’ Express, 12/5/2018, (https://www.lexpress.fr/actualite/societe/taguieff-les-complots-repondent-a-un-besoin-d-ordre_2007876.html, παραχωρήθηκε στον δημοσιογράφο και συγγραφέα Alexis Lacroix), ο Γάλλος φιλόσοφος, πολιτολόγος και ιστορικός των ιδεών Πιέρ-Αντρέ Ταγκιέφ (Pierre-André Taguieff) προσδιορίζει τις σχέσεις μεταξύ εθνικολαϊκισμού (δεξιού και αριστερού) και συνωμοσιολογίας, όπου βασικό ρόλο διαδραματίζει η θεματική της «θυματοποίησης». Παράλληλα, αναλύει την σημερινή μορφή της ισραηλόφοβης συνωμοσιολογίας ως βασικής φιγούρας της νέας εβραιοφοβίας, δηλαδή του σημερινού αντισημιτισμού. Η συνέντευξη δημοσιεύεται, εδώ, με την άδεια του Π.-Α Ταγκιέφ. 

To πλήρες κείμενο της συνέντευξης:

Γιατί, όπως αποκαλύπτουν πρόσφατες μελέτες της κοινής γνώμης, οι συνωμοσιολογικές θεωρίες γοητεύουν τόσον πολύ κόσμο σήμερα; Επειδή προσφεύγουν σε νοητικούς μηχανισμούς που εμπεριέχονται σε ό,τι ονομάζετε «εθνικολαϊκισμός»;
Το πάθος της αποκάλυψης και της καταγγελίας των απόκρυφων δυνάμεων είναι κοινό στα συνωμοσιολογικά πνεύματα και τα άτομα που είναι επιρρεπή σε αυτή την μορφή της σύγχρονης και της σημερινής μορφής δημαγωγίας που, καλώς ή κακώς, ονομάζεται λαϊκισμός. Ορίζω τον λαϊκισμό ως πολιτικό ύφος το οποίο συνίσταται, από την μία πλευρά, σε μία κλήση προς τον λαό κατά των περισσότερο ή λιγότερο εγκληματοποιημένων ελίτ και, από την άλλη πλευρά, σε μία ιεροποίηση του λαού, διακοσμημένου με όλες τις αρετές, ο οποίος θεωρείται διαρκώς εξαπατημένος από τις κυνικές και διεφθαρμένες ελίτ. Ένας εκ φύσεως καλός λαός, αθώο θύμα των «αποπάνω». Αυτή η δυϊστική και συγκρουσιακή αντίληψη προϋποθέτει μία επικέντρωση στην λαϊκή κυριαρχία και μία αδιαφορία για τον πλουραλισμό καθώς και το Κράτος Δικαίου. Από εδώ απορρέει αυτός ο παράδοξος χαρακτήρας: το πολιτικό ιδεώδες του λαϊκισμού είναι ένας αυταρχικός υπερδημοκρατισμός. Γιατί, αν ο λαός έχει πάντα δίκιο, για εκείνους οι οποίοι μιλούν στο όνομά του, κάθε αντιπολίτευση γίνεται εγκληματική.
Σήμερα, η λέξη «λαϊκισμός» μπαίνει σε όλες τις σάλτσες. Χρησιμοποιούμενος αδιακρίτως ως συνώνυμος της «άκρας δεξιάς», ο όρος έχασε την εννοιολογική του αξία. Τούτου λεχθέντος, εδώ βρίσκεται η ουσία: η τάση να σκέφτονται τα γεγονότα ως δείκτες συνωμοσιών οργανωμένων από εχθρικές δυνάμεις παραμένει παρούσα στους εθνικιστικούς κύκλους, τόσο στην Ευρώπη όσο και αλλού. Το νέο μείζον ζήτημα είναι η έξαρση των εθνικισμών, για τους οποίους αδίκως πολλοί πίστεψαν ότι ανήκουν σε ένα ξεπερασμένο παρελθόν λόγω της εισόδου στην παγκοσμιοποίηση των ανταλλαγών, που θεωρήθηκε ότι αποδυναμώνει οριστικά το εθνικό συναίσθημα. Με άλλα λόγια, οι ταυτοτικοί λαϊκισμοί είναι περισσότερο κινητοποιητικοί από τους λαϊκισμούς διαμαρτυρίας.
Στις σημερινές μικτές μορφές εθνικισμού και λαϊκισμού, που παρατηρούνται στην Ευρώπη από τις αρχές της δεκαετίας του 1980, επομένως στις φιγούρες του αυταρχικού εθνικολαϊκισμού, η ιδεολογική προσφορά περιστρέφεται γύρω από την ταυτοποίηση και την διαβολοποίηση των οργανωτών και των φορέων υποτιθέμενων συνωμοσιών ενάντια στους λαούς και τα έθνη. Πρόκειται για «εκ των άνω» συνωμοσίες, που αποδίδονται στους ισχυρούς ή τους κυρίαρχους, ιδιαίτερα στις ιθύνουσες ελίτ και τα κράτη, αλλά και για συνωμοσίες που υποτίθεται ότι έρχονται από αλλού, οι οποίες αποδίδονται σε διεθνείς ομάδες ή διεθνικές δυνάμεις που αποσκοπούν να επιβάλλουν τη βούλησή τους στα κράτη-έθνη, να τα καταστήσουν εξαρτημένα, ακόμα και να τα διαλύσουν μέσα σε ευρύτερες οντότητες.
Η συνωμοσιολογική σκέψη θεμελιώνεται πάνω σε ένα αξίωμα: ό,τι συμβαίνει είναι θέλημα αόρατων δυνάμεων. Συνίσταται στο να αποδίδει, πάνω από όλα, συνειδητές προθέσεις και πραγματικά συμφέροντα στα υποκείμενα που υποτίθεται ότι συνωμοτούν και πετυχαίνουν τους στόχους τους, και αυτό το κάνει ώστε να μπορεί να εξηγεί ορισμένα συνταρακτικά ή τραυματικά γεγονότα, τα οποία μπορεί να επινοούνται πλασματικά. Συνήθως, αυτά γίνονται αντικείμενο φαντασίωσης στην βάση των «fake news» που διαδίδονται στο Διαδίκτυο, των οποίων η γοητεία σχετίζεται με το ότι αντιτίθενται στις πληροφορίες που παρέχονται από τα «επίσημα» Μέσα Ενημέρωσης. Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να απαντούν στην ερώτηση: «ποιος ωφελείται του εγκλήματος;», προσδιορίζοντας ενόχους των οποίων το προφίλ είναι σύμφωνο με ιδεολογικές προσδοκίες. Αν οι συνωμοσιολογικές αφηγήσεις είναι σήμερα τόσο ελκυστικές, αυτό οφείλεται στο ότι απαντούν σε μία ψυχολογική ανάγκη τάξης και ερμηνείας, η οποία δεν παύει να αυξάνει μέσα σε έναν κόσμο του οποίου η πορεία είναι δυσερμήνευτη και αγχώδης. Τα κινητοποιητικά πάθη εκείνων οι οποίοι πιστεύουν σε φανταστικές συνωμοσίες είναι, από τη μία πλευρά, η δυσαρέσκεια έναντι των εξηγήσεων που δίνονται σε γεγονότα, και, από την άλλη πλευρά, ο φόβος, ο οποίος μπορεί να μεταμορφωθεί σε αγωνία έναντι σημείων που προαναγγέλλουν μια καταστροφή. Από εδώ απορρέει το διαστροφικό αποτέλεσμα των συνωμοσιολογικών ψευδο-εξηγήσεων, οι οποίες, αν και θεωρείται ότι ξορκίζουν τους φόβους, τους προσδίδουν έναν αποκαλυψιακό ορίζοντα.

 
Οι πολύπλοκοι μηχανισμοί της παγκοσμιοποίησης αποτελούν το αντικείμενο πολλαπλών φαντασμάτων. Παρ' όλα αυτά, μπορεί κάποιος να είναι κατά της παγκοσμιοποίησης και να αντιστέκεται στην συνωμοσιολογία;
Ασφαλώς και είναι εφικτό να ασκεί κάποιος κριτική στην μία ή την άλλη πλευρά της παγκοσμιοποίησης χωρίς να πέφτει στην συνωμοσιολογία, η οποία ανάγει το πολύπλοκο στο απλό και καταγγέλλει φανταστικούς ενόχους αντί να ταυτοποιεί και να αναλύει αντικειμενικές αιτίες. Μια διαφοροποιημένη κριτική εξέταση, που προσφεύγει σε ορθολογικά επιχειρήματα, ορισμένων διαδικασιών που εμπεριέχονται στην παγκοσμιοποίηση είναι δυνατή και ταυτοχρόνως νομιμοποιημένη. Το ίδιο ισχύει και για την κριτική εκείνων των αποτελεσμάτων της που κρίνονται αρνητικά. Αυτές οι κριτικές και αξιολογικές αναλύσεις, που λαμβάνουν υπόψη τους την πολυπλοκότητα των σε διαδράση διαδικασιών, δεν έχουν καμία σχέση με την συνολική διαβολοποίηση της «παγκοσμιοποίησης» την οποία προϋποθέτουν πολλές συνωμοσιολογικές αφηγήσεις που την κατασκευάζουν ως φιγούρα του απόλυτου εχθρού. Όταν είμαστε δύσπιστοι έναντι του τραγουδιού που εκπέμπουν οι σειρήνες των ιδεολόγων της «ευτυχούς παγκοσμιοποίησης», δεν σημαίνει ότι υποκύπτουμε στις απλουστεύσεις και τον μανιχαϊσμό. Παρ’ όλα αυτά, παρατηρώ ότι σε αριστερά και δεξιά «αντιπαγκοσμιστικά» κείμενα η «παγκοσμιοποίηση» συχνά ουσιοποιείται και καταγγέλλεται ως εάν αυτή από μόνη της να ενσαρκώνει την διαβολική αιτιότητα. Επιτρέπει έτσι να ανάγονται όλοι οι εχθροί σε έναν μοναδικό εχθρό. Στην ισλαμιστική ρητορική, για παράδειγμα, ο εχθρός είναι «η εβραιο-σταυροφορική συμμαχία», γύρω από την οποία περιστρέφονται οι δευτερεύοντες εχθροί. Σε ορισμένα αριστερίστικα ρεύματα, αυτόν τον ρόλο τον παίζει «ο αμερικανο-σιωνιστικός άξονας», πλάϊ στο «διεθνές χρηματιστικό κεφάλαιο» ή τον «παγκοσμιοποιημένο καπιταλισμό». Κάποια άλλα υποστηρίζουν ότι υπάρχει μία μυστική συμμαχία ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισλαμικό Κράτος.
Για να κατανοήσουμε την επιτυχία των συνωμοσιολογικών πίστεων, πρέπει να κάνουμε την υπόθεση ότι αυτές απαντούν σε ένα αίτημα νοήματος και συνοχής: για τους οπαδούς της συνωμοσιολογίας, ο αόρατος και διαβολικός εχθρός εξηγεί όλα τα δεινά των ανθρώπων και, ταυτόχρονα, επαναμαγεύει τον κόσμο, έστω και αν αυτό το κάνει κατακλύζοντάς τον με δαίμονες. Είναι δύσκολη η διάλυση των ψευδαισθήσεων, όταν αυτές λειτουργούν ως ψυχικές τροφές. Τα συνωμοσιολογικά πνεύματα παραμένουν δέσμια των πλαστών τους πίστεων.


Γιατί γύρω από το Ισραήλ εστιάζεται ένα ολόκληρο συνωμοσιολογικό φαντασιακό;
Εδώ και μισόν αιώνα τα ονόματα «Ισραήλ» και «σιωνιστής» τείνουν να αντικαταστήσουν το όνομα «Εβραίος». Πρέπει να αναχθούμε στις απαρχές της εβραιοφοβίας για να καταλάβουμε γιατί το Ισραήλ εκλαμβάνεται ως το κεφάλι μιας διεθνούς συνωμοσίας. Ορισμένες ιστορικές αναφορές είναι, εδώ, αναγκαίες. Το μοτίβο της εβραϊκής συνωμοσίας κατά της χριστιανικής κοινωνίας συγκροτείται ιστορικά γύρω από την κατηγορία της δηλητηρίασης των πηγών και των πηγαδιών, η οποία αναδύεται το 1321 στην Ακιταίνη υπό την μορφή της φαντασίωσης μιας εβραιο-λεπρικής συνωμοσίας. Στην διάρκεια του χειμώνα του 1321, αυτή η συνωμοσιολογική κατηγορία οδηγεί τους λεπρούς στην σφαγή με την συγκατάθεση του βασιλιά της Γαλλίας Φιλίππου Δ΄ του Μακρύ. Το χρονικό της μονής της Αγίας Αικατερίνης (όρος Σαν Αινιάν) αναφέρει τα γεγονότα χαρακτηρίζοντας, στην βάση ομολογιών των λεπρών, τις δύο κατηγορίες που τους προσάπτονται: αν συνωμότησαν, είναι, ταυτοχρόνως, για να σκοτώσουν τους μη-λεπρούς και για να κυριαρχήσουν στον κόσμο. Η θέση της μασονικής ή φιλοσοφικο-μασονικής συνωμοσίας για να εξηγηθεί η Γαλλική Επανάσταση είναι μία επινόηση του αβά Λεφράν, το 1791-1792, που επαναλήφθηκε και αναπτύχθηκε από τον αβά Μπαρουέλ το 1797-1799 στο «Απομνημονεύματα προς χρήση της ιστορίας του γιακωβινισμού». Η κεντρική του θέση είναι ότι η Γαλλική Επανάσταση προετοιμάσθηκε από μία συνωμοσία που συνέδεσε τους Ελευθεροτέκτονες και τους Πεφωτισμένους της Βαυαρίας, υποθέτοντας ότι οι Ελευθεροτέκτονες, κληρονόμοι των Ναϊτών, ήταν τα «ασυνείδητα όργανα της συνωμοσίας που εξυφάνθηκε από τους Ναϊτες». Από εδώ απορρέει ο συνωμοσιολογικός θρύλος που διαρκώς επανέρχεται, αυτός των «Ιλουμινάτι». Η συγχώνευση της εβραϊκής και μασονικής συνωμοσίας είναι αυτή που τροφοδοτεί το συνωμοσιολογικό φαντασιακό στην διάρκεια του 19ου αιώνα. Τότε η εβραϊκή συνωμοσία μετατρέπεται σε διεθνή συνωμοσία, είτε με την μορφή αναμόρφωσης της μασονικής συνωμοσίας, καταγγελλόμενης από τους αντεπαναστάτες θεωρητικούς, εξού και η επινόηση της «εβραιο-μασονικής συνωμοσίας»∙ είτε, στους σοσιαλιστικούς και επαναστατικούς κύκλους, υπό τη μορφή της πλουτοκρατικής ή καπιταλιστικής συνωμοσίας, εικονιζόμενης από την οικογένεια Ρότσιλντ, πράγμα που θα εκβάλλει στην επινόηση της «εβραιο-καπιταλιστικής συνωμοσίας». Από το 1918-1919 αναδύεται μια τρίτη φιγούρα, που θεμελιώνεται στην πολεμική εξομοίωση των μπολσεβίκων με τους Εβραίους: αυτή της «εβραιο-μπολσεβικικής» συνωμοσίας. Στον 20ο αιώνα, η αντίληψη της μεγάλης παγκόσμιας εβραϊκής συνωμοσίας βρίσκει τον πρωταρχικό της φορέα στο περιβόητο αντιεβραϊκό πλαστογράφημα που έγινε γνωστό υπό τον τίτλο «Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών», ένα ντοκουμέντο που πρωτο-κυκλοφόρησε στην Ρωσία στα τέλη Αυγούστου με αρχές Σεπτεμβρίου του 1903 υπό τον τίτλο «Πρόγραμμα κατάκτησης του κόσμου από τους Εβραίους» (με υπότιλο: «Πρωτόκολλα των συνεδριάσεων της παγκόσμιας Συμμαχίας των ελευθεροτεκτόνων και των Σοφών της Σιών»). Η ναζιστική προπαγάνδα χρησιμοποίησε μαζικά αυτό το πλαστογράφημα μέχρι το 1939. Μετά τη δημιουργία του κράτους του Ισραήλ, τα «Πρωτόκολλα» γνώρισαν μία νέα καριέρα στον αραβο-μουσουλμανικό κόσμο στην περίοδο της κυριαρχίας του Νάσερ. Ο στόχος ήταν η διαβολοποίηση του εβραϊκού κράτους, που καταγγελλόταν ως η κεντρική διεύθυνση της «παγκόσμιας σιωνιστικής συνωμοσίας».
Η ισραηλοφοβία δεν είναι παρά η ορατή αιχμή του αντισιωνισμού ο οποίος, στις ριζοσπαστικές του μορφές, έχει στόχο την καταστροφή του εβραϊκού κράτους. Η καταγγελία της «παγκόσμιας σιωνιστικής συνωμοσίας» είναι το προϊόν μιας ευρωπαϊκής αντισημιτικής κληρονομιάς η οποία σιγά σιγά παγκοσμιοποιήθηκε, πριν εξισλαμισθεί με αυξανόμενο τρόπο από τη δεκαετία του 1950. Τα φανταστικά θύματα της εβραϊκής παλαιο-συνωμοσίας ήταν οι χριστιανοί. Αυτά της μεγάλης «σιωνιστικής συνωμοσίας» είναι καταρχάς και πάνω από όλα οι Παλαιστίνιοι, οι Άραβες και, ευρύτερα, οι μουσουλμάνοι. Παρατηρούμε ότι η πλειονότητα των στερεοτυπικών κατηγοριών κατά των Εβραίων προβάλλονται στο Ισραήλ: μίσος του ανθρώπινου είδους, εγκληματικές τάσεις, βούληση κυριαρχίας του κόσμου, προδιάθεση στην συνωμοσία, το ψέμα και τη χειραγώγηση της κοινής γνώμης, ρατσισμός («απαρτχάϊντ») και ιμπεριαλισμός.

Ποιες είναι οι σημερινές μορφές των «Πρωτοκόλλων των Σοφών της Σιών»;
Τα « Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών» που δημοσιεύθηκαν στην Ρωσία σε πολλές εκδόσεις (1903, 1905 και 1906), και από τις αρχές της δεκαετίας του 1920 σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες, λειτουργούν ως απόθεμα αντιεβραϊκών στερεοτύπων. Πρέπει να διακρίνουμε την διεθνή κυκλοφορία του περιβόητου πλαστογραφήματος και την χρήση των μορφών του που απορρέουν από αυτό, οι οποίες είναι προσαρμοσμένες σε διαφορετικές συγκυρίες. Οι προπαγανδιστές διαδίδουν θέματα κατηγορίας, πίστεις και αντιεβραϊκές αναπαραστάσεις που είναι δάνεια, ενίοτε χωρίς να το γνωρίζουν, από τα «Πρωτόκολλα», οι οποίες αποκαλύπτουν την ύπαρξη μιας μεγάλης εβραιο-μασονικής ή «σιωνιστικής» συνωμοσίας που αποσκοπεί στην κατάκτηση του κόσμου με τα πιο διαφορετικά μέσα ώστε να κυριαρχήσει πάνω στην μη-εβραϊκή ανθρωπότητα. Στις αραβο-μουσουλμανικές χώρες, τα κηρύγματα της Παρασκευής αναφέρονται συχνά στα «Πρωτόκολλα» ή εμπνέονται από αυτά για να καταγγείλουν τα καταστρεπτικά αποτελέσματα των Εβραίων οι οποίοι «διευθύνουν την Αμερική» και επομένως τον κόσμο (αφού «η Αμερική κατευθύνει τον κόσμο») και ενορχηστρώνουν την παραπληροφόρηση σε παγκόσμιο επίπεδο.
Στην Γαλλία, ο αντιεβραίος αγκιτάτορας Αλαίν Σοράλ διαρκώς εκθέτει διάφορες συνωμοσιολογικές θεωρίες που προέρχονται από αυτό το πλαστογράφημα. Διακηρυγμένος εχθρός της «επίσημης ιστορίας», ο Σοράλ τής αντιπαραβάλλει την δική του κοσμοαντίληψη, επικεντρωμένη στην καταγγελία της «εβραϊκής κυριαρχίας», την κυριαρχία «αυτής της διεθνούς οργανωμένης εβραϊκής κοινότητας που κυριαρχεί σήμερα στον δυτικό κόσμο», έκφραση της «ανόδου» του «χρηματιστικού κεφαλαίου». Δικαζόμενος στο Εφετείο του Παρισιού στις 14 Μαρτίου 2018 θα αναφωνήσει:
« Ο σημερινός εβραϊσμός, ο ταλμουδικο-σιωνιστικός εβραϊσμός, είναι θρησκεία μίσους, πολεμοχαρής και ρατσιστικός. Το κράτος του Ισραήλ είναι η απόδειξη γι αυτό, η πρακτική πραγμάτωση.(…) Ας καταγγείλουμε αυτούς τους φανατικούς ρατσιστές και κυρίαρχους. Φτάνει πια με την τυραννία της μειονότητας! Αυτής της μειονότητας η οποία, για να συνεχίζει να κυριαρχεί, παρασύρει πίσω της όλες τις άλλες μειονότητες: φεμινίστριες, νέους, γκέϊ, μετανάστες…οδηγώντας αυτή τη χώρα στο χάος!»
Ο Σοράλ φαίνεται να πιστεύει πραγματικά στο μήνυμα των «Πρωτοκόλλων»: γι αυτόν, οι Σοφοί της Σιών κυριαρχούν στον κόσμο. Ο Σοράλ όμως είναι ένας μόνον από τους αναρίθμητους επαγγελματίες προπαγανδιστές, στο Διαδίκτυο, της συνωμοσιολογικής αντίληψης που μεταφέρουν τα «Πρωτόκολλα».

Ποιοι είναι οι ιστορικοί δεσμοί του Εθνικού Μετώπου με τις θεωρίες συνωμοσίας;
Η πρώτη περίοδος του Εθνικού Μετώπου, στην οποία ο Ζαν-Μαρί Λε Πεν ήταν ο χαρισματικός του ηγέτης, συσπείρωνε εθνικιστικά στελέχη και μέλη των οποίων η πολιτική συγκρότηση όφειλε πολλά στην ανάγνωση κειμένων επαγγελματιών συνωμοσιολόγων (όπως οι Henry Coston, Jacques Ploncard d’Assac, Léon de Poncins ή ο Jacques Bordiot), που κατήγγελλαν την «αόρατη κυβέρνηση» ή την σκοτεινή «παγκόσμια κυβέρνηση», το «διεθνές χρηματιστικό κεφάλαιο» ή την «μεγάλη τράπεζα». Μέντορας όλων ήταν ο Εντουάρ Ντρυμόν (Édouard Drumont), ο συγγραφέας του «Η Εβραϊκή Γαλλία» (La France juive- 1886). Οι συνεχιστές τους, στην δεκαετία του 1980, ήταν οι δημοσιογράφοι Yann Moncomble και Emmanuel Ratier, συνωμοσιολόγοι συγγραφείς που διαβάσθηκαν πολύ στους λεπενικούς κύκλους. Πρέπει επίσης να λάβουμε υπόψη την διάχυτη επιρροή της μωρασιανής κουλτούρας, από την οποία οι λεπενικοί κύκλοι κρατούσαν κυρίως την περιβόητη θεωρία των «τεσσάρων συν-ομοσπωνδιωμένων κρατών», που συνένωνε Εβραίους, προτεστάντες, μασόνους και «μέτοικους» (που αντικαταστάθηκαν από τους μετανάστες), στους οποίους ένας εθνικο-καθολικός ιδεολόγος όπως ο Ζαν Μαντιράν (Jean Madiran) πρόσθεσε τους κομμουνιστές. Ο μυθιστοριογράφος και παμφλετίστας François Brigneau, στο λεπενικό ακροδεξιό έντυπο National-Hebdo, προσέδωσε λογοτεχνικό χρώμα στην λιτανική καταγγελία των εσωτερικών εχθρών της πραγματικής Γαλλίας.
Με αυτές τις ιδεολογικές αποσκευές, οι σκληροί υπερασπιστές του γαλλικού έθνους ως ταυτότητα και κυριαρχία κατασκεύασαν τις φιγούρες του εχθρού τους, βαφτίζοντάς τον «διεθνισμό», «κοσμοπολιτισμό» ή «παγκοσμισμό». Αυτός ο εχθρός είχε ως πρώτο χαρακτηριστικό ότι ήταν λίγο πολύ μασκαρεμένος και δρούσε εν κρυπτώ, προδίδοντας την «γαλλική Γαλλία» προς όφελος ξένων δυνάμεων. Η φύση του, συνεπώς, είναι να συνωμοτεί κατά της Γαλλίας και του γαλλικού λαού, που ήταν σταυρωμένοι από τα όργανα του Σατανά. Η ευφημιστική καταγγελία της «εβραιο-μασονικής συνωμοσίας» επιχειρείται διαμέσου της αμφισβήτησης των «λόμπυ» που συναποτελούν το μεγάλο «παγκοσμιστικό λόμπυ». Στις 11 Αυγούστου 1989, σε συνέντευξή του στην ακροδεξιά εφημερίδα Présent (διευθυνόμενη από τον Ζαν Μαντιράν), ο Ζαν-Μαρί Λε Πεν καταγγέλλει « τις δυνάμεις που αποσκοπούν να εγκαθιδρύσουν την παγκοσμιστική ιδεολογία» και προσδιορίζει κυρίως την «Μασονία», την «Τριμερή» και την «εβραϊκή διεθνή»: « Οι μεγάλες διεθνείς, όπως η εβραϊκή διεθνής, παίζουν έναν μη ευκαταφρόνητο ρόλο στην δημιουργία αυτού του αντεθνικού πνεύματος. Θα έλεγα ότι είναι σχεδόν φυσικό που δυνάμεις δομικά, θεμελιακά διεθνείς συγκρούονται με τα εθνικά συμφέροντα.» Για τον Λε Πεν, ο σκοτεινός εχθρός του γαλλικού έθνους είναι εκ φύσεως διεθνής. Μια μπροσούρα που δημοσιεύθηκε τον Ιανουάριο του 1990 από την εφημερίδα Présent φέρει έναν κλασικά συνωμοσιολογικό τίτλο: Αυτά που σας κρύβουν. Διακινήθηκε πολύ, γνώρισε πολλές επανεκδόσεις και ήταν αφιερωμένη στην καταγγελία της B’nai B’rith, οργάνωσης που ανάχθηκε σε «εβραιο-μασονικό λόμπυ», θεωρούμενο ότι κατευθύνει την γαλλική πολιτική σύμφωνα με τον Λε Πεν, ο οποίος διακήρυττε σχετικά με τα κόμματα που βρίσκονταν στην εξουσία (την «συμμορία των τεσσάρων»): «Ενδίδουν στις εντολές της B’nai B’rith ». Η υπερτίμηση της εξουσίας του φαντασματικού εχθρού είναι ένα από τα χαρακτηριστικά της συνωμοσιολογικής σκέψης.  
 
Δυσφημώντας το σύνολο του γαλλικού μιντιακού κόσμου, ο Ζαν-Λυκ Μελανσόν παραδίνεται με τη σειρά του στην συνωμοσιολογία ή προσαρμόζει για λόγους τακτικής την επιχειρηματολογία του ώστε να ευχαριστεί ένα μεγάλο μέρος των ερεισμάτων του;
Η καταγγελία της συνωμοσίας των ισχυρών, των πλουσίων ή των κυρίαρχων είναι μέρος του πολιτικο-πολιτισμικού ρεπερτορίου των δημαγωγών από την Αρχαιότητα, η στρατηγική τους συνίστατο να ξεσηκώνουν τις μάζες κατά των ιθυνουσών ελίτ για να πάρουν την εξουσία. Η καταγγελία των (φανταστικών) συνωμοσιών εκ μέρους των κρατών ξεκίνησε την ρητορική της καριέρα στη δεκαετία του 1950, χωρίς να εξαφανίσει τις φανταστικές συνωμοσίες που αποδίδονται σε δρώσες μειονότητες, περισσότερο ή λιγότερο χιμαιρικές. Αυτή η καταγγελία των συνωμοσιών οργανωμένων από τους κύκλους του «διεθνούς χρηματιστικού κεφαλαίου», νέα φιγούρα του απόλυτου εχθρού των «λαών» που ενσαρκώνει το αδηφάγο και παρασιτικό διεθνές Κεφάλαιο, συγχωνεύει αυτές τις διάφορες παραδόσεις. Το νέο αντικαπιταλιστικό πνεύμα, λαϊκιστικού ύφους, καθ’ ότι «αντισυστημικό» και αντι-ελίτ, είναι εδώ στο στοιχείο του. Μεταφράζεται ειδικότερα μέσω της πολύ διαδεδομένης πίστης ότι υπάρχει ένα «μιντιακό κόμμα» στην υπηρεσία μιας «Κάστας» ή μιας παγκοσμιστικής «ολιγαρχίας», και μάλιστα ενός «ιμπεριαλισμού», πάντα του ίδιου, «της αμερικανικής αυτοκρατορίας».
Δεν θα πρέπει να μας εκπλήσσει που ένας τόσο ευφραδής ρήτορας του λαού όπως ο Ζαν-Λυκ Μελανσόν, αγχωμένος να κατακτήσει την εξουσία, μπορεί να προσφεύγει στις συνωμοσιολογικές πίστεις που βρίσκουν ανταπόκριση. Με αφορμή οποιοδήποτε γεγονός, αφηγείται ιστορίες που ρευστοποιούν μία και μοναδική αφήγηση, η οποία σκηνοθετεί ένα τέρας που με δυσκολία ονοματίζεται, κάτι σαν ένα, με παγκοσμιστικό πρόσωπο, πανταχού παρόν βαμπίρ που πίνει το αίμα των λαών και κυρίως του γαλλικού λαού. Τοποθετείται, έτσι, στον θυματικό κατάλογο, γνωρίζοντας ότι η πίστη στον μύθο του λαού-θύματος τυγχάνει ευρείας αποδοχής και προκαλεί αγανάκτηση και θυμό, μίσος και μνησικακία, κινητοποιητικά πάθη. Ένας επιδέξιος δημαγωγός μπορεί να είναι ευφυής και καλλιεργημένος. Είναι η περίπτωση του ηγέτη της Ανυπότακτης Γαλλίας. Χωρίς να έχω την ικανότητα της αποκωδικοποίησης των ψυχών για να διαβλέπω τις βαθύτερες πίστεις, θα αρκεσθώ σε μία υπόθεση, αυτήν ενός ορισμένου μακιαβελισμού του ηγέτη: με μία ικανή δόση κυνισμού, ο Μελανσόν, παίζοντας τον ρόλο του «αντικαθεστωτικού», προσαρμόζει τον λόγο του στις αξίες και τις προσδοκίες του ακροατηρίου του, συσπειρώνοντας όλους εκείνους οι οποίοι εμφανίζονται απολύτως δυσαρεστημένοι από τις υποσχέσεις της «ευτυχούς παγκοσμιοποίησης», περνώντας από το «start-up έθνος». Θέλοντας, ωστόσο, να γοητεύσει με κάθε τίμημα αυτή τη δυνητική πλειοψηφία, αναλαμβάνει το ρίσκο να τους απογοητεύσει και να εμφανισθεί απλά ως εξαπατημένος και απατηλός. Δεν πιστεύω ότι προσχωρεί στις συνωμοσιολογικές του εκφορές. Φαίνεται να τις διευκολύνει μόνο για τα μάτια του κόσμου. Το ίδιο ισχύει και με την παρότρυνση σε μίσος κατά των «επίσημων» μίντια, όταν τολμά να δηλώνει ότι «το μίσος των μίντια και εκείνων που τα εμψυχώνουν είναι δίκαιο και αγνό». Επίσης, δεν είμαι σίγουρος ότι παίρνει στα σοβαρά αυτά που του ψιθυρίζουν οι αριστεριστές παπαγάλοι που τον περιβάλλουν, δηλαδή ότι ενσαρκώνει έναν ενάρετο «αριστερό λαϊκισμό», νεο-περονική χίμαιρα από την οποία έχουν κρεμασθεί οι πελαγωμένοι μαρξιστές που δεν πιστεύουν πλέον στην Μεγάλη Νύχτα και έκτοτε θαυμάζουν τον κληρονόμο του απολυταρχικού Τσάβες, τον θρασύδειλο Νικολά Μαδούρο, απηνή διώκτη του yankee ιμπεριαλισμού. Το λαμπερό μέλλον που υπόσχεται ο Μελανσόν είναι ένας α λα γαλλικά τσαβισμός; Ας φαντασθούμε τους βουλευτές της Ανυπότακτης Γαλλίας να ψέλνουν στο Κοινοβούλιο το «Πάτερ ημών» σε τσαβική παραλλαγή, όπως απαγγέλθηκε την 1η Σεπτεμβρίου 2014 στο κλείσιμο του «πρώτου εργαστηρίου σοσιαλιστικής επιμόρφωσης» που οργανώθηκε από το Ενοποιημένο Σοσιαλιστικό Κόμμα της Βενεζουέλας (PSUV): « Τσάβες ημών, ο εν τοις ουρανοίς (…) Μη εισενέγκης ημάς εις πειρασμόν με τον καπιταλισμό, αλλά ρύσαι ημάς από της ολιγαρχίας».

Πώς ερμηνεύετε την αντίδραση του Ζαν-Λυκ Μελανσόν έναντι του Crif (Αντιπροσωπευτικό Συμβούλιο Εβραϊκών Θεσμών Γαλλίας) μετά την λευκή πορεία που διοργανώθηκε για να τιμήσει την μνήμη της Μιρέϊγ Κνολ στις 28 Μαρτίου 2018 στο Παρίσι;
Στις 2 Απριλίου 2018, στο άρθρο του με τίτλο «Η ημέρα της ντροπής», που δημοσιεύθηκε στην ιστοσελίδα του «Η εποχή του λαού», ο ηγέτης της Ανυπόταχτης Γαλλίας κατάγγειλε με οξύτητα το Crif ως «κοινοτιστική σέχτα» που είναι ένοχη για «υποταγή σε μία ξένη κυβέρνηση και την πολιτική της.» Στο θέμα αυτό, δεν μπορούμε να δούμε τι είναι αυτό που τον διαφοροποιεί από τους [ακροδεξιούς] Ντιεντοννέ και Σοράλ. Αλλά ο «ανυπόταχτος» βουλευτής δεν περιορίσθηκε στην αιτίαση της διπλής υποταγής. Ξέρουμε ότι, ανάμεσα στις απορρέουσες από την παλιά κατηγορία του τελετουργικού φόνου, η στιγματιστική αναπαράσταση του ισραηλινού στρατού ως «στρατού δολοφόνων» που σκοτώνει τα αθώα παιδιά Παλαιστίνιων είναι η πλέον συνηθισμένη. Την συναντάμε τόσο στην παλαιστινιακή και ισλαμιστική προπαγάνδα όσο και στην ακροαριστερή αντισιωνιστική προπαγάνδα. Δεν εκπλήσσεται άρα κάποιος όταν βλέπει τον Μελανσόν να κλείνει το «αντισιωνιστικό» του άρθρο με έναν κωδικοποιημένο υπαινιγμό για τα παλαιστινιακά θύματα της Τσαχάλ, αποκρύπτοντας το γεγονός ότι επί της ουσίας πρόκειται για προβοκάτορες και ακτιβιστές της Χαμάς, η οποία έχει στόχο να κατασκευάζει «μάρτυρες» ώστε να τροφοδοτεί την προπαγάνδα της. Ο α λα γαλλικά Lider Maximo γράφει: «(…) ένας στρατός δολοφόνων πυροβολούσαν [sic] κατά ενός ανυπεράσπιστου πλήθους στην Παλαιστίνη.» Αυτή είναι η προπαγανδιστική εικόνα που διαδίδεται από την Χαμάς: ένα «ειρηνικό πλήθος» το οποίο, διαδηλώνοντας για να απαιτήσει νόμιμα το σεβασμό του «δικαιώματος επιστροφής» του (η «Πορεία της Επιστροφής»), σφαγιάζεται από επαγγελματίες εβραίους δολοφόνους. Με τον τρόπο αυτό, οι Παλαιστίνιοι ουσιοποιούνται ως λαός θυμάτων, αθώων θυμάτων. Στις 6 Απριλίου 2018, στιγματίζοντας τους ηγέτες της Χαμάς που οργάνωσαν την μιντιακή «Πορεία της Επιστροφής», ο Μαχμούντ Χαμπάς (Mahmoud Habbache), σύμβουλος του Μαχμούντ Αμπάς (Mahmoud Abass), δεν μάσησε τα λόγια του: «Πρέπει να καταλάβουμε ότι πουλάνε ψευδαισθήσεις, εμπορεύονται την οδύνη του κόσμου, ακόμα και το αίμα του». Ο Μελανσόν δεν αντιδρά σαν φίλος των Παλαιστινίων: του αρκεί να γίνεται η ηχώ των κοινών τόπων της θυματικής προπαγάνδας της Χαμάς. «Ένας στρατός δολοφόνων»: αυτόν τον εγκληματοποιητικό χαρακτηρισμό ο Μελανσόν δεν θα τολμούσε να τον αποδώσει σε κανέναν άλλον εθνικό στρατό. Το Ισραήλ είναι το μόνο κράτος-έθνος που αντιμετωπίζεται με αυτόν τον τρόπο. Ιδού λοιπόν ένας μοναδικά επιλεκτικός εγκληματοποιητικός στιγματισμός. Όπως και αν έχει, η ανακύκλωση των παλιών μυθικών αφηγήσεων φαίνεται να μην έχει τέλος. Η θεματική του εβραϊκού τελετουργικού φόνου παραμένει παρούσα παντού, τόσο στην Ρωσία του Πούτιν όσο και στην Γάζα.


μετάφραση: Ανδρέας Πανταζόπουλος

Pierre-André Taguieff

Φιλόσοφος και ιστορικός πολιτικών ιδεών, διευθυντής ερευνών στο CnrS, διδάσκει στο ινστιτούτο Πολιτικών Σπουδών του Παρισιού. Στα ελληνικά κυκλοφορούν τα βιβλία του:Ο ρατσισμός (1998), Παγκοσμιοποίηση και Δημοκρατία (2002), Ο μύθος των «Σοφών της Σιών» (2006),Θεωρίες συνωμοσίας (2010), Τι είναι αντι-σημιτισμός; (2011), Ο νέος εθνικολαϊκισμός (2013). Μόλις κυκλοφόρησε στα γαλλικά το νέο του βιβλίο, Judéophobiela dernière vague, 2000-2018 (Εβραιοφοβία, το τελευταίο κύμα, 2000-2018).

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά