Σάββατο, 25 Φεβρουαρίου 2017

Το νέο όπιο των διανοουμένων: περί του μύθου της υποκατάστασης του αντισημιτισμού από την ισλαμοφοβία

Κατηγορία Γνώμες
Γράφτηκε από τον  Δημοσιεύθηκε στο Γνώμες Προδημοσίευση web only
14 Νοεμβρίου 2015, Μπατακλάν, Παρίσι. Τα παπούτσια, κάποια ρούχα και άλλα προσωπικά πράγματα ενός από τα θύματα της επίθεσης στο κέντρο διασκέδασης στη γαλλική πρωτεύουσα, που είχε τραγικό απολογισμό περί τους 120 νεκρούς. Κατά τον Ταγκιέφ, ο ριζοσπαστικός ισλαμισμός είναι μηχανή απανθρωποποίησης και εξόντωσης, που ενσαρκώνει σήμερα την παλιά ιδέα της βαρβαρότητας. 14 Νοεμβρίου 2015, Μπατακλάν, Παρίσι. Τα παπούτσια, κάποια ρούχα και άλλα προσωπικά πράγματα ενός από τα θύματα της επίθεσης στο κέντρο διασκέδασης στη γαλλική πρωτεύουσα, που είχε τραγικό απολογισμό περί τους 120 νεκρούς. Κατά τον Ταγκιέφ, ο ριζοσπαστικός ισλαμισμός είναι μηχανή απανθρωποποίησης και εξόντωσης, που ενσαρκώνει σήμερα την παλιά ιδέα της βαρβαρότητας. Φωτογραφία Αρχείου

Το κείμενο που ακολουθεί, είναι ένα μικρό απόσπασμα από το νέο βιβλίο του Πιέρ-Αντρέ Ταγκιέφ (Pierre-André Taguieff) που, υπό τον γενικό τίτλο Ο εξτρεμισμός και τα είδωλά του, κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Επίκεντρο. Πρόκειται για τέσσερα κείμενα και μία συνέντευξη του Γάλλου φιλόσοφου, πολιτολόγου και ιστορικού των ιδεών, εκ των οποίων τα τρία από αυτά είναι ώς τώρα αδημοσίευτα (τόσο στην ελληνική όσο και στη γαλλική γλώσσα). Σε αυτά τα επίκαιρα κείμενα (τα οποία έχουν ουσιαστικά γραφεί τον Δεκέμβριο του 2016), ο Π.-Α.Ταγκιέφ ελέγχει τους όρους «εξτρεμισμός» και «ριζοσπαστισμός», συσχετίζοντάς τους με τη σημερινή άκρα δεξιά, την ισλαμιστική τρομοκρατία, τον λαϊκισμό, τη συνωμοσιολογία, και τη νέα εβραιοφοβία, δηλαδή τον σημερινό αντισημιτισμό, του οποίου βασικός στόχος είναι η αμφισβήτηση της ύπαρξης του Ισραήλ, μέσω της «αντισιωνιστικής κριτικής» σε αυτό. Ο Ταγκιέφ, στο απόσπασμα που προδημοσιεύεται εδώ, θεωρώντας τον «αντισιωνισμό» ως την βασική μορφή που προσλαμβάνει σήμερα ο αντισημιτισμός, δηλαδή η νέα εβραιοφοβία, ασκεί καταλυτική κριτική σε εκείνη την θέση (ιδιαίτερα δημοφιλή μεταξύ αρκετών προοδευτικών διανοουμένων) σύμφωνα με την οποία η ισλαμοφοβία έχει υποκαταστήσει τον αντισημιτισμό.

Ανδρέας Πανταζόπουλος

Πολλοί γάλλοι διανοούμενοι, έχοντας προσηλώσει το βλέμμα τόσο στην «ισλαμοφοβία» όσο και στις νέες εθνικιστικές κινητοποιήσεις, τις λεγόμενες «ακροδεξιές» ή «λαϊκιστικές», στην Γαλλία και την υπόλοιπη Ευρώπη, αγνόησαν σε μεγάλο βαθμό, αρνήθηκαν ή υποτίμησαν τον ριζοσπαστικό ισλαμισμό, την ίδια στιγμή που απέστρεφαν το βλέμμα από το αντιεβραϊκό κύμα φερόμενο πρωταρχικά από την ισλαμιστική προπαγάνδα και τους πολιτικο-πολιτισμικούς αναμεταδότες της.
Αυτό που εμποδίζει την ορατότητα, είναι η εσφαλμένη ιδέα σύμφωνα με την οποία το μίσος κατά των Εβραίων εντοπίζεται αποκλειστικά στην «άκρα δεξιά» (νεοφασιστική, νεοναζιστική, κλπ.) ή στους «αντιδραστικούς» κύκλους (για παράδειγμα, στους παραδοσιαρχικούς Καθολικούς). Ένα μεγάλο μέρος των διανοουμένων αρνήθηκε για μεγάλο διάστημα να αναγνωρίσει ότι το πρόσφατο αντιεβραϊκό κύμα ήταν το προϊόν των διαδράσεων τριών τύπων κινητοποιήσεων: του ριζοσπαστικού αντισιωνισμού, του μυστικιστικού φιλοπαλαιστινισμού και του ισλαμισμού, και ότι οι πρωταρχικοί φορείς του προήλθαν από την μουσουλμανικής κουλτούρας μετανάστευση, που ταυτίζεται με τους Παλαιστινίους που παλεύουν κατά των «σιωνιστών».
Το νέο όπιο των διανοουμένων, στην Γαλλία, απορρέει από έναν μικρό αριθμό συγκαιρινών μυθολογιών, που φτιάχνονται στη βάση εσφαλμένων ή τρομακτικών ιδεών, ακόμα και παραληρηματικών. Αυτές οι μυθολογίες της εποχής μας διασταυρώνονται και αλληλο-ενισχύονται, ώστε να εξασφαλίσουν σε όσους τις ακολουθούν διανοητική και ηθική άνεση. Μπορούμε, στη συνέχεια, να δούμε ποιες είναι οι συνιστώσες της σημερινής «αντισιωνιστικής» και ψευδο-αντιρατσιστικής βουλγκάτας.
Καταρχήν, η θέση της υποκατάστασης: η «ισλαμοφοβία» αντικατέστησε ιστορικά τον αντισημιτισμό στην Ευρώπη. Αυτό το συνθηματικό ρεφραίν ακούγεται σε διάφορες παραλλαγές: «Οι μουσουλμάνοι είναι οι σημερινοί Εβραίοι», «Σήμερα, ο μουσουλμάνος αντικατέστησε τον Εβραίο ως αποδιοπομπαίος τράγος», «Οι χθεσινοί αντιεβραίοι προσηλυτίσθηκαν στην ισλαμοφοβία». Συνεπώς, ο αντισημιτισμός δεν είναι παρά υπολειμματικό φαινόμενο, ένα σύνολο επιβιώσεων. Εξού και η κλήση ορισμένων αυτο-ανακυρηγμένων «αντιρατσιστών» να αγωνιζόμαστε πρωταρχικά κατά της «ισλαμοφοβίας», που είναι η μορφή ρατσισμού της οποίας η άνοδος είναι η πιο ανησυχητική. Αυτός ο κοινός τόπος, μίτρα της «αντισιωνιστικής» προπαγάνδας, τυφλώνει μπροστά στις πραγματικές ιστορικές εξελίξεις. Γιατί, μακράν από το να υπάρχει παρά ως ίχνος ενός ξεπερασμένου παρελθόντος, η εβραιοφοβία μετασχηματίσθηκε. Αναδιαμορφώθηκε γύρω από την διαβολοποίηση του «σιωνισμού» και του Ισραήλ.
Κατά δεύτερον, η σύγχυση, που συντηρείται από τους ισλαμιστές και τους αριστεριστές συμμάχους τους, ανάμεσα στην απόρριψη του ισλαμισμού, ακόμα και υπό τις τζιχαντιστικές του μορφές, και την «ισλαμοφοβία» ως «αντι-μουσουλμανικού ρατσισμού» που προϋποθέτει το μίσος του ισλάμ. Είναι σαν να συγχέεται ό,τι έχω ονομάσει—εδώ και κάποια χρόνια—η «ισλαμισμοφοβία» με την ισλαμοφοβία. Είναι, επίσης, σαν να θεωρείται καταχρηστικά ο ισλαμισμός, πού ούτε τον γνωρίζουν ούτε τον έχουν κατανοήσει πολλοί διανοούμενοι, υπό την οπτική του αντιρατσισμού και της υπεράσπισης της θρησκευτικής ελευθερίας.
Τρίτον, η κοινωνιολογική ψευδο-εξήγηση: η «ισλαμοφοβία» είναι η πρωταρχική αιτία του ριζοσπαστικού ισλαμισμού. Οι τζιχαντιστές είναι εξεγερμένοι που απλώς εξαπατήθηκαν ως προς το είδος της μάχης. Απλοί έφηβοι που τα έχουν χαμένα. Σε αυτό το πλαίσιο, το ισλάμ δεν έχει καμία σχέση με τον τζιχαντισμό και οι τζιχαντιστές είναι θύματα «ισλαμόφοβων» κοινωνιών οι οποίες, αποκλείοντάς τους ή επιβάλλοντάς τους σε διακρίσεις, τους εξώθησαν στην παραβατικότητα και στην στράτευση στις τάξεις του Ισλαμικού Κράτους. Έτσι, οι Mohammed Merah, Amedy Coulibaly και οι αδελφοί Kouachi ανάχθηκαν σε θύματα ενός ανελέητου «συστήματος». Σε θύματα του «αποκλεισμού». Έτσι μιλάνε ισλαμιστές κήρυκες που γνωρίζουν τους ευρωπαϊκούς πολιτισμικούς κώδικες ή κάποιοι αριστεριστές μαχητές που έχουν διαπρέψει στον θυματικό κοινωνιολογισμό, ο λόγος των οποίων πολλαπλασιάζεται από τα δύο «αντισιωνιστικά» είδωλα των «νέων των προαστίων», τους Ντιεντοννέ και Αλαίν Σοράλ, καθώς και από το Κόμμα των Ιθαγενών της Δημοκρατίας. Αυτή η επιχειρηματολογία, της οποίας ευφημισμένες παραλλαγές συναντάμε στις ακαδημαϊκές εργασίες, προϋποθέτει ότι οι μουσουλμάνοι δεν έχουν καμία ευθύνη στην ανάδυση του τζιχαντιστικού φαινομένου.
Τέταρτον, η διαβολοποίηση του Ισραήλ και των «σιωνιστών», που κατηγορούνται ότι «μακελεύουν» τους «αθώους» Παλαιστίνιους, αλλά και ότι βρίσκονται στην αφετηρία της αποσύνθεσης των κρατών στη Μέση Ανατολή και της δυναμικής ανόδου του Ισλαμικού Κράτους. Η «σιωνιστική συνωμοσία», «αμερικανο-σιωνιστική» ή «δυτικο-σιωνιστική» εξηγεί όλα τα δεινά των Αράβων και των μουσουλμάνων. Σε συσχετισμό με αυτό, διαδόθηκε η θυματική και συμπονετική αντίληψη για τους Παλαιστίνιους, οι οποίοι μονοπωλούν την αγανάκτηση πολλών διανοουμένων. Η «παλαιστινιακή υπόθεση» παίζει το ρόλο μιας νέας «υπόθεσης του λαού» ή μιας «προλεταριακής υπόθεσης» που ανατέλλει. Μια νέα «οικουμενική υπόθεση», όπως λένε οι εναπομείναντες μαρξιστές. Διαμέσου του εξισλαμισμού της παλαιστινιακής υπόθεσης, ο αγώνας κατά των Εβραίων ξαναγίνεται η οδός της λύτρωσης.
Αυτή η μυθοπολιτική μορφολογία έχει συνέπεια την παραγνώριση και την υποτίμηση της δύναμης γοητείας και κινητοποίησης του τζιχαντισμού καθώς και της δύναμης του αντιεβραϊκού κύματος. Αν αυτή η ιδεολογική τύφλωση διαρκέσει, αυτό θα οφείλεται στο ότι το φαινόμενο που κρίνεται σοβαρό και πρώτο είναι η ισλαμοφοβία. Αυτή η επικέντρωση στην ισλαμοφοβία είναι ένα δάνειο από την αντιρατσιστική βουλγκάτα, η οποία υποστηρίζει ότι ο «ρατσισμός» εξηγεί τα πάντα, ενώ αυτός είναι πριν από όλα ένα φαινόμενο προς εξήγηση. Στη συνέχεια, γιατί ο τζιχαντισμός θεωρείται παρεπόμενο φαινόμενο, αντίδραση στην ισλαμοφοβία. Με τον ίδιο τρόπο, οι παρατηρούμενες αντιεβραϊκές στάσεις και ενέργειες στους μουσουλμανικής κουλτούρας κύκλους συνιστούν αντιδράσεις ή απαντήσεις, καταδικαστέες ασφαλώς, αλλά κατανοητές, στον «αντιμουσουλμανικό ρατσισμό». Το αντιεβραϊκό κύμα ανάγεται σε παροδικό πυρετό, ο αφρός των κακών ημερών. Η ιδεολογική πίστη εγκαταστάθηκε: αντιμετωπιζόμενη ως κλειδί που ανοίγει όλες τις κλειδαριές, η ισλαμοφοβία θεωρείται ότι εξηγεί τα πάντα, ή σχεδόν τα πάντα. Ωστόσο, αυτό σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει. Ο φόβος του ισλάμ και των μουσουλμάνων, δηλαδή η stricto sensu ισλαμοφοβία, είναι παρατηρήσιμο γεγονός, το οποίο πρωταρχικά τροφοδοτείται από έναν δικαιολογημένο φόβο του ριζοσπαστικού ισλαμισμού, μηχανή απανθρωποποίησης και εξόντωσης ενσαρκώνοντας σήμερα την παλιά ιδέα της βαρβαρότητας. Αυτός ο φόβος θα μπορούσε να ονομασθεί «ισλαμισμοφοβία», για να διακρίνεται από την κοινή ισλαμοφοβία. Ξέρουμε ότι η λέξη «ξενοφοβία», σύμφωνα με την τρέχουσα χρήση, προσδιορίζει ένα μίγμα φόβου και μίσους με στόχο τους ξένους. Αν όμως ο φόβος κυριαρχεί σε αυτό που καταχρηστικά ονομάζεται η «ισλαμοφοβία», το μίσος υπερισχύει στην εβραιοφοβία.

Pierre-André Taguieff

Φιλόσοφος και ιστορικός πολιτικών ιδεών, διευθυντής ερευνών στο CnrS, διδάσκει στο ινστιτούτο Πολιτικών Σπουδών του Παρισιού. Στα ελληνικά κυκλοφορούν τα βιβλία του:Ο ρατσισμός (1998), Παγκοσμιοποίηση και Δημοκρατία (2002), Ο μύθος των «Σοφών της Σιών» (2006),Θεωρίες συνωμοσίας (2010), Τι είναι αντι-σημιτισμός; (2011), Ο νέος εθνικολαϊκισμός (2013).

Προσθηκη σχολιου

Τα πεδία με * είναι υποχρεωτικά